# افك (Afk) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/Afk
- **Kuran'da:** 29 ayette, toplam 30 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

Bir şeyi tersine çevirip yönünden döndürmek temel anlamdır. İfk, haktan batıla, doğrudan yalana çevrilmiş söz, yani iftiradır.

## Lisânü'l-Arab — افك maddesi

> أفك: الإِفْك: الْكَذِبُ. والأَفِيكةُ: كالإِفْك، أَفَكَ يَأْفِك وأَفِكَ إِفْكاً وأُفُوكاً وأَفْكاً وأَفَكاً وأَفَّكَ؛ قَالَ رؤْبة: / لَا يأْخُذُ التَأْفِيكُ والتَّحَزِّي ... فِينَا، وَلَا قَوْلُ العِدَى ذُو الأَزِّ / التَّهْذِيبُ: أَفَكَ يأْفِكُ وأَفِكَ يأْفَكُ إِذا كَذَبَ. وَيُقَالُ: أَفَكَ كَذَبَ. وأَفَكَ الناسَ: كَذَبَهُمْ وحدَّثهم بالباطل، قال: فَيَكُونُ أَفَكَ وأَفَكْتُه مِثْلَ كَذَب وكَذَبْته. وَفِي حَدِيثِ عَائِشَةَ، رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهَا: حِينَ قَالَ فِيهَا أَهلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا؛ الإِفْكُ فِي الأَصل الْكَذِبُ وأَراد به هاهنا مَا كُذِبَ عَلَيْهَا مِمَّا رُمِيَتْ بِهِ. والإِفْك: الإِثم. والإِفْكُ: الْكَذِبُ، وَالْجَمْعُ الأَفَائكُ. وَرَجُلٌ أَفَّاك وأَفِيك وأَفُوك: كَذَّابٌ. وآفَكَهُ: جَعَلَهُ يَأْفِكُ، وقرئَ: وَذلِكَ إِفْكُهُمْ / [[. قوله [وقرئ وَذلِكَ إِفْكُهُمْ إلخ] هكذا بضبط الأَصل، وهي ثلاث قراءات ذكرها الجمل وزاد قراءات أخر: / أفكهم / بالفتح مصدراً / وأفكهم / بالفتحات ماضياً / وأفكهم / كالذي قبله لكن بتشديد الفاء / وآفكهم / بالمد وفتح الفاء والكاف / وآفكهم / بصيغة اسم الفاعل.]] / وأَفَكُهُمْ / وآفَكُهُمْ. / وَتَقُولُ الْعَرَبُ: يَا لَلأَفِيكةِ وَيَا لِلأَفِيكة، بِكَسْرِ اللَّامِ وَفَتْحِهَا، فَمَنْ فَتَحَ اللَّامَ فَهِيَ لَامُ اسْتِغَاثَةٍ، ومن كسرها فهو تَعَجُّبٌ كأَنه قَالَ: يَا أَيها الرَّجُلُ اعْجَبْ لِهَذِهِ الأَفيكة وَهِيَ الكَذْبة الْعَظِيمَةُ. والأَفْكُ، بِالْفَتْحِ: مَصْدَرُ قَوْلِكَ أَفَكَهُ عَنِ الشَّيْءِ يَأْفِكُه أَفْكاً صَرَفَهُ عَنْهُ وَقَلَبَهُ، وَقِيلَ: صَرَفَهُ بالإِفك؛ قَالَ عَمْرُو بْنُ أُذينة[[. قوله [عمرو بن أُذينة] الذي في الصحاح وشرح القاموس: عروة]]. / إِن تَكُ عَنْ أَحْسَنِ المُروءَة مَأْفُوكاً، ... فَفِي آخِرِينَ قَدْ أُفِكُوا[[. قوله [أحسن المروءة] رواية الصحاح: أحسن الصنيعة]]. / يَقُولُ: إِن لَمْ تُوَفَّقْ للإِحسان فأَنت فِي قَوْمٍ قد صرفوا من ذَلِكَ أَيضاً. وَفِي حَدِيثِ عَرْضِ نَفْسِهِ عَلَى قَبَائِلِ الْعَرَبِ: / لَقَدْ أُفِكَ قومٌ كذَّبوك ظَاهَرُوا عَلَيْكَ / أَي صُرِفوا عَنِ الْحَقِّ وَمَنَعُوا مِنْهُ. وَفِي التَّنْزِيلِ: يُؤْفَكُ عَنْهُ مَنْ أُفِكَ؛ قال الْفَرَّاءُ: يُرِيدُ يُصْرَفُ عَنِ الإِيمان مَنْ صُرِف كَمَا قَالَ: أَجِئْتَنا لِتَأْفِكَنا عَنْ آلِهَتِنا؛ يَقُولُ: لِتَصْرِفَنَا وَتَصُدَّنَا. والأَفَّاك: الَّذِي يَأْفِكُ النَّاسَ أَي يَصُدُّهُمْ عَنِ الْحَقِّ بِبَاطِلِهِ. والمَأْفوك: الَّذِي لَا زَوْرَ لَهُ. شَمِرٌ: أُفِك الرجلُ عَنِ الْخَيْرِ قُلِبَ عَنْهُ وَصُرِفَ. والمُؤْتفِكات: مَدائن لُوطٍ، عَلَى نَبِيِّنَا وَعَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ، سُمِّيَتْ بِذَلِكَ لانقلابها بالخَسْف. قال تَعَالَى: وَالْمُؤْتَفِكَةَ أَهْوى، وَقَوْلُهُ تَعَالَى: وَالْمُؤْتَفِكاتِ أَتَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ؛ قال الزَّجَّاجُ: المؤْتفكات جَمْعُ مُؤْتَفِكة، ائْتَفَكَتْ بِهِمُ الأَرض أَي انْقَلَبَتْ. يُقَالُ: إِنهم جَمْعُ مَنْ أَهلك كَمَا يُقَالُ لِلْهَالِكِ قَدِ انْقَلَبَتْ عَلَيْهِ الدُّنْيَا. وَرَوَى النَّضْرُ بْنُ أَنس عَنْ أَبيه أَنه قَالَ: أَي بُنَيَّ لَا تنزلنَّ الْبَصْرَةَ فإِنها إِحدى المُؤْتَفِكات قَدِ ائْتَفَكَت بأَهلها مرتين هي مُؤْتَفِكة بِهِمُ الثَّالِثَةَ قَالَ شَمِرٌ: يَعْنِي بالمُؤتفكة أَنها غَرِقَتْ مَرَّتَيْنِ فَشَبَّهَ غَرَقَهَا بِانْقِلَابِهَا. والائْتِفاك عِنْدَ أَهل الْعَرَبِيَّةِ: الِانْقِلَابُ كَقَرْيَاتِ قَوْمِ لُوطٍ الَّتِي ائْتَفَكتْ بأَهلها أَي انْقَلَبَتْ، وَقِيلَ: المُؤْتَفِكاتُ المُدُن الَّتِي قَلَبَهَا اللَّهُ تَعَالَى عَلَى قَوْمِ لُوطٍ، عَلَيْهِ السَّلَامُ. وَفِي حَدِيثِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ وَذَكَرَ قِصَّةَ هَلَاكِ قَوْمِ لُوطٍ قَالَ: فَمَنْ أَصابته تِلْكَ الْإِفْكَةُ أَهلكته، يُرِيدُ الْعَذَابَ الَّذِي أَرسله اللَّهُ عَلَيْهِمْ فَقَلَبَ بِهَا دِيَارَهُمْ. يُقَالُ: ائْتَفَكَت الْبَلْدَةُ بأَهلها أَي انْقَلَبَتْ، فَهِيَ مُؤتَفِكة. وَفِي حَدِيثِ بَشِيرِ بْنِ الخصَّاصية: قَالَ لَهُ النَّبِيُّ، ﷺ: مِمَّنْ أَنت؟ قَالَ: مِنْ ربيعة، قال: أَنتم تَزْعُمُونَ لَوْلَا ربيعةُ لائْتَفَكت الأَرضُ بِمَنْ عَلَيْهَا / أَي انْقَلَبَتْ. والمُؤْتَفِكاتُ: الرِّياح تَخْتَلِفُ مَهابّهُا. والمُؤْتَفِكات: الرِّيَاحُ الَّتِي تَقْلِبُ الأَرض، تَقُولُ الْعَرَبُ: إِذا كَثُرَتِ المؤْتفكات زَكَتِ الأَرضُ أَي زَكَا زَرْعُهَا؛ وَقَوْلُ رُؤْبَةَ: / وجَوْن خَرقٍ بِالرِّيَاحِ مُؤتَفك / أَي اخْتَلَفَتْ عَلَيْهِ الرِّيَاحُ مِنْ كُلِّ وَجْهٍ. وأَرض مَأْفوكة: وَهِيَ الَّتِي لَمْ يُصِبْهَا الْمَطَرُ فأَمحلت. ابْنُ الأَعرابي: ائْتَفَكت تِلْكَ الأَرضُ أَي احترَقتْ مِنَ الْجَدَبِ؛ وأَنشد ابْنُ الأَعرابي: / كأَنها، وَهِيَ تَهاوَى تَهْتَلِك، ... شَمْسٌ بِظلٍّ، ذا بهذا يَأْتَفِك / قال يَصِفُ قَطاةً باطِن جَنَاحَيْهَا أَسود وَظَاهِرُهُ أَبيض فَشَبَّهَ السَّوَادَ بِالظُّلْمَةِ وَشَبَّهَ الْبَيَاضَ بالشمس، يَأْتَفِك: يَنْقَلِبُ. والمَأْفوك: المأْفون وَهُوَ الضَّعِيفُ الْعَقْلِ والرأْي. وَقَوْلُهُ تَعَالَى: يُؤْفَكُ عَنْهُ مَنْ أُفِكَ؛ قال مُجَاهِدٌ: يُؤْفن عَنْهُ مَنْ أُفِنَ. وأُفِنَ الرَّجُلُ: ضَعُفَ رأْيه، وأَفَنَهُ اللَّهُ. وأُفِكَ الرَّجُلُ: ضَعُفَ عَقْلُهُ ورأْيه، قال: وَلَمْ يُسْتَعْمَلْ أَفَكه اللَّهُ بِمَعْنَى أَضعف عَقْلَهُ وإِنما أَتى أَفَكه بِمَعْنَى صَرَفَهُ، فَيَكُونُ الْمَعْنَى فِي الْآيَةِ يصرف عن الْحَقِّ مَنْ صَرَفَهُ اللَّهُ. وَرَجُلٌ أَفِيكٌ ومَأْفوك: مَخْدُوعٌ عَنْ رأْيه؛ اللَّيْثُ: الأَفِيكُ الَّذِي لَا حَزْم لَهُ ولا حيلة؛ وأَنشد: / مَا لِي أَراكَ عَاجِزًا أَفِيكا؟ / وَرَجُلٌ مَأْفوك: لَا يُصِيبُ خَيْرًا. وأَفكهُ: بمعنى خدعه.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 10, s. 390 — https://shamela.ws/book/1687/5059

## Kitâbu'l-Ayn — افك maddesi

> الإفك: الکذب. أفك يأفنك أفكًا. وأفكته عن الْمُر: صرفته عنه بالکذب والباطل. والأفيك: الکَذّب عن حيلته وحزمه قال: مالى أراك عاجرا أفيكا؟

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed

## Mekâyîsü'l-Luğa — افك maddesi

> الهمزة والفاء والكاف أصل واحد، يدل على قلب الشيء وصرفه عن جهته. يقال: أفك الشيء. وأفك الرجل: إذا كذب. والإفك الكذب. وأفكت الرجل عن الشيء: إذا صرفته عنه. قال الله تعالى: {قالوا أجئتنا لتأفكنا عن آلهتنا} [الأحقاف: 22] . وقال شاعر: إن تك عن أفضل الخليفة مأ ... فوكا ففي آخرين قد أفكوا والمؤتفكات: الرياح التي تختلف مهابها. يقولون: " إذا كثرت المؤتفكات زكت الأرض ".

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 1, s. 118 — https://shamela.ws/book/21710/162

## Müfredât — افك maddesi

> الإفك: كل مصروف عن وجهه الذي يحق أن يكون عليه، ومنه قيل للرياح العادلة عن المهاب: مؤتفكة. قال تعالى: والمؤتفكات بالخاطئة [الحاقة/ 9] ، وقال تعالى: والمؤتفكة أهوى [النجم/ 53] ، وقوله تعالى: قاتلهم الله أنى يؤفكون [التوبة/ 30] أي: يصرفون عن الحق في الاعتقاد إلى الباطل، ومن الصدق في المقال إلى الكذب، ومن الجميل في الفعل إلى القبيح، ومنه قوله تعالى: يؤفك عنه من أفك [الذاريات/ 9] ، فأنى تؤفكون [الأنعام/ 95] ، وقوله تعالى: أجئتنا لتأفكنا عن آلهتنا [الأحقاف/ 22] ، فاستعملوا الإفك في ذلك لما اعتقدوا أن ذلك صرف من الحق إلى الباطل، فاستعمل ذلك في الكذب لما قلنا، وقال تعالى: إن الذين جاؤ بالإفك عصبة منكم [النور/ 11] ، وقال: لكل أفاك أثيم [الجاثية/ 7] ، وقوله: أإفكا آلهة دون الله تريدون [الصافات/ 86] فيصح أن يجعل تقديره: أتريدون آلهة من الإفك 2 ، ويصح أن يجعل إفكا مفعول تريدون ، ويجعل آلهة بدل منه، ويكون قد سماهم إفكا. ورجل مأفوك: مصروف عن الحق إلى الباطل، قال الشاعر:

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 79 — https://shamela.ws/book/23636/61

## Türevler

- يُؤْفَكُونَ (yu'fekune) — çevriliyorlar: 6 kez
- تُؤْفَكُونَ (tu'fekune) — çevriliyorsunuz: 4 kez
- إِفْكٌۭ (ifkun) — bir iftiradır: 3 kez
- أَفَّاكٍ (effakin) — yalancı: 2 kez
- يَأْفِكُونَ (ye'fikune) — onların uydurdukları: 2 kez
- يُؤْفَكُ (yu'feku) — çevriliyor: 2 kez
- أَئِفْكًا (eifken) — uydurma: 1 kez
- أُفِكَ (ufike) — çevrilen: 1 kez
- إِفْكٌ (ifkun) — yalandan: 1 kez
- إِفْكًا ۚ (ifken) — yalan şeyler: 1 kez
- إِفْكُهُمْ (ifkuhum) — onların yalanları: 1 kez
- إِفْكِهِمْ (ifkihim) — iftiraları: 1 kez
- بِٱلْإِفْكِ (bil-ifki) — iftirayı: 1 kez
- لِتَأْفِكَنَا (lite'fikena) — bizi çevirmek için: 1 kez
- وَٱلْمُؤْتَفِكَةَ (velmu'tefikete) — altı üstüne getirilen kentleri: 1 kez
- وَٱلْمُؤْتَفِكَـٰتُ (velmu'tefikatu) — ve altüst olmuş kentler: 1 kez
- وَٱلْمُؤْتَفِكَـٰتِ ۚ (velmu'tefikati) — ve yerlebir olanların: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden (ilk 20 / 30)

- **Maide 5:75** — İyi bilin ki, Meryem Oğlu Mesih, yalnızca bir Resûl'dür. Ondan önce de resûller gelip geçti. Onun annesi çok dürüsttür. İkisi de diğer insanlar gibi yer, içerlerdi[1]. Onlar için âyetleri[2] nasıl açıkça gösterdiğimize bak ve sonra nasıl döndürüldüklerini[3] gör.  
  https://akilkuran.com/maide-suresi/75-ayet.md
- **Enam 6:95** — Evet; Allah, tohumu ve çekirdeği yarandır: Ölüden diriyi, diriden de ölüyü çıkarandır. İşte budur Allah! O halde nasıl çevriliyorsunuz?  
  https://akilkuran.com/enam-suresi/95-ayet.md
- **Araf 7:117** — Biz de Mûsâ'ya: "Asanı at." diye vahyettik. O, onların uydurdukları şeyleri yutuverdi.  
  https://akilkuran.com/araf-suresi/117-ayet.md
- **Tevbe 9:30** — Yahudiler: "Uzeyr Allah'ın oğludur." dediler; Nesârâ[1] da: "Mesih Allah'ın oğludur." dediler. Bu, onların dillerine doladıkları sözlerdir ki daha önce küfredenlerin sözlerine benzetiyorlar. Allah, kahretsin onları! Nasıl da saptırıyorlar.  
  https://akilkuran.com/tevbe-suresi/30-ayet.md
- **Tevbe 9:70** — Onlara, kendilerinden öncekilerin; Nûh, Âd ve Semûd halklarının, İbrâhîm halkının ve Medyen sahiplerinin ve mûtefikelerin[1] haberi gelmedi mi? Resûlleri onlara açık kanıtlar getirmişti. Allah, onlara haksızlık etmiş değildi. Fakat onlar kendi kendilerine haksızlık yapıyorlardı.  
  https://akilkuran.com/tevbe-suresi/70-ayet.md
- **Yunus 10:34** — De ki: "Ortak koştuklarınızdan ilk kez yaratıp sonra tekrar diriltecek var mıdır?" De ki: "Allah, ilk olarak yaratır, sonra diriltir. Nasıl da çevriliyorsunuz?"  
  https://akilkuran.com/yunus-suresi/34-ayet.md
- **Nur 24:11** — Bu ifk'i[1] yapanlar içinizden birileridir. Sizin için bunun bir şer olduğunu sanmayın. Aksine bu sizin için bir hayırdır. Onlardan her birine günahtan bir pay vardır. İçlerinden önderlik yapıp bunu organize eden kimse için de çok büyük bir azâp vardır.  
  https://akilkuran.com/nur-suresi/11-ayet.md
- **Nur 24:12** — Mü'min erkeklerin ve Mü'min kadınların onu işittikleri zaman, iyi zan[1] ile "Bu apaçık iftiradır." demeleri gerekmez miydi?  
  https://akilkuran.com/nur-suresi/12-ayet.md
- **Furkan 25:4** — Kâfirler: "Bu sadece onun uydurduğu bir yalandır. Ona bu konuda diğer toplumlar da yardım etti." dediler. Böylece haksızca iftira ettiler.  
  https://akilkuran.com/furkan-suresi/4-ayet.md
- **Şuara 26:45** — Sonra Mûsâ asâsını attı. Birde ne görsünler! Uydurdukları şeyleri yutuyor.  
  https://akilkuran.com/suara-suresi/45-ayet.md
- **Şuara 26:222** — Bütün iftiracı günahkârlara inerler.  
  https://akilkuran.com/suara-suresi/222-ayet.md
- **Ankebut 29:17** — "Siz ise, Allah'tan başka, birtakım putlara kulluk ediyorsunuz ve tasarladığınız putlarla iftira ediyorsunuz. Şunu iyi bilin ki, Allah'tan başka kulluk ettikleriniz, size bir rızık vermeye güç yetiremezler. Öyleyse, rızkı Allah'tan isteyin. Ve yalnızca Ona kulluk edin. Ona şükredin. Eninde sonunda Ona döndürüleceksiniz."  
  https://akilkuran.com/ankebut-suresi/17-ayet.md
- **Ankebut 29:61** — Gerçek şu ki, onlara: "Gökleri ve yeri kim yarattı, Güneş'i ve Ay'ı yararınıza sunan kimdir?" diye sorsan, kesinlikle "Allah." diyecekler. O halde nasıl başka varlıklara yöneliyorlar!  
  https://akilkuran.com/ankebut-suresi/61-ayet.md
- **Rum 30:55** — Kıyâmet'in koptuğu gün, mücrimler[1] Dünya'da bir saatten fazla kalmadıklarına yemin ederler. Onlar işte böyle döndürülüyorlardı[2].  
  https://akilkuran.com/rum-suresi/55-ayet.md
- **Sebe 34:43** — Onlara apaçık âyetlerimiz okunduğu zaman: "Bu, ancak, atalarınızın tapmakta olduğu şeylerden sizi vazgeçirmek isteyen bir adamdan başkası değildir." dediler. Ve dediler ki: "Bu, uydurulmuş bir iftiradan başka bir şey değildir." Kâfirler, kendilerine gerçek gelince: "Bu, ancak apaçık bir büyüdür." dediler.  
  https://akilkuran.com/sebe-suresi/43-ayet.md
- **Fatır 35:3** — Ey insanlar! Allah'ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın. Allah'tan başka gökten ve yerden size rızık veren bir yaratıcı var mı? Ondan başka ilâh yoktur. O halde ne diye döndürülüyorsunuz[1]?  
  https://akilkuran.com/fatir-suresi/3-ayet.md
- **Saffat 37:86** — "Allah'ı bırakarak uydurma ilâhlar mı istiyorsunuz?"  
  https://akilkuran.com/saffat-suresi/86-ayet.md
- **Saffat 37:151** — Dikkat edin! Doğrusu uydurdukları iftiralarından dolayı;  
  https://akilkuran.com/saffat-suresi/151-ayet.md
- **Mümin 40:62** — İşte Rabb'iniz olan Allah budur. O, her şeyin yaratıcısıdır. Ondan başka ilâh yoktur. O halde nasıl oluyor da başka şeylere yöneliyorsunuz?  
  https://akilkuran.com/mumin-suresi/62-ayet.md
- **Mümin 40:63** — Allah'ın âyetlerini bile bile reddedenler, işte böyle haktan uzaklaşmışlardı.  
  https://akilkuran.com/mumin-suresi/63-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt