# انث (Anv) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/Anv
- **Kuran'da:** 26 ayette, toplam 30 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

Dişi, erkeğin karşıtıdır. Dişilerde güç erkeğe göre zayıf olduğundan yumuşak demire ve bitkisi bol, yumuşak toprağa da bu kökten ad verilir.

## Lisânü'l-Arab — انث maddesi

> أنث: الأُنْثى: خلافُ الذَّكَرِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ، وَالْجَمْعُ إِناثٌ؛ وأُنُثٌ: جَمْعُ إِناث، كَحِمَارٍ وحُمُر. وَفِي التَّنْزِيلِ الْعَزِيزِ: إِنْ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا إِناثاً؛ وَقُرِئَ: إِلا أُنُثاً، جَمْعَ إِناث، مِثْلَ تِمارٍ وتُمُر؛ ومَن قرأَ إِلا إِناثاً، قِيلَ: أَراد إِلا مَواتاً مِثْلَ الحَجَر والخَشَب وَالشَّجَرِ والمَوات، كلُّها يُخْبَرُ عَنْهَا كَمَا يُخْبر عَنِ المُؤَنث؛ وَيُقَالُ للمَوات الَّذِي هُوَ خِلَافُ الحَيوان: الإِناثُ. الْفَرَّاءُ: تَقُولُ الْعَرَبُ: اللَّاتُ والعُزَّى وأَشباهُها مِنَ الْآلِهَةِ المؤَنثة؛ / وقرأَ ابْنُ عَبَّاسٍ: إِن يَدْعون مِنْ دُونِهِ إِلا أُثُناً؛ قَالَ الفراءُ: هُوَ جَمْعُ الوَثَنْ فَضَمَّ الْوَاوَ وَهَمَزَهَا. كَمَا قَالُوا: وَإِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ. والمُؤَنَّث: ذَكَرٌ فِي خَلْق أُنْثى؛ والإِناثُ: جَمَاعَةُ الأُنْثى ويجيءُ فِي الشِّعْرِ أَناثى. وإِذا قُلْتَ للشيءِ تُؤَنِّثه، فالنَّعْتُ بِالْهَاءِ، مِثْلُ المرأَة، فإِذا قُلْتَ يُؤَنث، فَالنَّعْتُ مِثْلُ الرَّجُلِ بِغَيْرِ هاءٍ، كَقَوْلِكَ مؤَنثة ومؤَنث. وَيُقَالُ لِلرَّجُلِ: أَنَّثْتُ تَأْنيثاً أَي لِنْتَ لَهُ، وَلَمْ تَتَشَدَّد. وَبَعْضُهُمْ يَقُولُ: تَأَنَّثَ فِي أَمره وتَخَنَّثَ. والأَنِيثُ مِنَ الرِّجَالِ: المُخَنَّثُ، شِبْه المرأَة؛ وقال الْكُمَيْتُ فِي الرَّجُلِ الأَنيثِ: / وشَذَّبْتَ عَنْهُمْ شَوْكَ كلِّ قَتادةٍ ... بفارسَ، يَخْشاها الأَنِيثُ المُغَمَّزُ / والتأْنِيثُ: خلافُ التَّذْكِيرِ، وَهِيَ الأَناثةُ. وَيُقَالُ: هَذِهِ امرأَة أُنثى إِذا مُدِحَتْ بأَنها كَامِلَةٌ مِنَ النِّسَاءِ، كَمَا يُقَالُ: رَجَلٌ ذَكَر إِذا وُصِفَ بِالْكَمَالِ. ابْنُ السِّكِّيتِ: يُقَالُ هَذَا طائرٌ وأُنْثاه، وَلَا يُقَالُ: وأُنْثاتُه. وتأْنيثُ الِاسْمِ: خلافُ تَذْكِيرِهِ؛ وَقَدْ أَنَّثْته، فتَأَنَّثَ. والأُنثَيان: الخُصْيتانِ، وَهُمَا أَيضاً الأُذُنانِ، يَمَانِيَّةٌ؛ وأَنشد الأَزهري لِذِي الرُّمَّةِ: / وكُنَّا، إِذا القَيْسيُّ نَبَّ عَتُودُه، ... ضَرَبْناه فوقَ الأُنْثَيَيْنِ عَلَى الكَرْدِ / قَالَ ابْنُ سِيدَهْ، وَقَوْلُ الْفَرَزْدَقِ: / وَكُنَّا، إِذا الجَبَّارُ صَعَّر خَدَّه، ... ضَرَبْناه تحتَ الأُنْثَيينِ عَلَى الكَرْد / قَالَ: يَعْنِي الأُذُنَيْن، لأَنَّ الأُذُنَ أُنثى. وأَورد الْجَوْهَرِيُّ هَذَا الْبَيْتَ عَلَى مَا أَورده الأَزهري لذي الرُّمَّةِ، وَلَمْ يَنْسُبْه لأَحد؛ قَالَ ابْنُ بَرِّيٍّ: الْبَيْتُ لِلْفَرَزْدَقِ، قَالَ وَالْمَشْهُورُ فِي الرِّوَايَةِ: / وَكُنَّا إِذا الجَبَّار صَعَّرَ خَدَّه / كَمَا أَورده ابْنُ سِيدَهْ. والكَرْدُ: أَصل العُنق؛ وَقَوْلُ الْعَجَّاجُ: / وكلُّ أُنْثى حَمَلَتْ أَحجارا / يَعْنِي المِنْجَنيقَ لأَنها مؤَنثة؛ وَقَوْلُهَا[[. هكذا وردت مؤنثةً.]] فِي صِفَةِ فَرَسٍ: / تَمَطَّقَتْ أُنْثَياها بالعَرَقْ، ... تَمَطُّقَ الشَّيْخِ العَجُوزِ بالمَرَقْ / عَنَتْ بأُنْثَييها: رَبَلَتَيْ فَخِذَيْها. والأُنْثَيان: مِنْ أَحياءِ الْعَرَبِ بَجيلة وقُضاعة، عَنْ أَبي العَمَيْثَل الأَعرابي؛ وأَنشد لِلْكُمَيْتِ: / فَيَا عَجَبا للأُنْثَيَيْن تَهادَتا ... أَذاتيَ، إِبْراقَ البَغايا إِلى الشَّرْبِ / وآنَثَتِ المرأَةُ، وَهِيَ مُؤْنِثٌ: وَلَدَتِ الإِناثَ، فإِن كَانَ ذَلِكَ لَهَا عَادَةً، فَهِيَ مِئْناثٌ، والرجلُ مِئْناثٌ أَيضا، لأَنهما يَسْتَوِيَانِ فِي مِفْعال. وَفِي حَدِيثِ المُغيرةِ: فُضُلٌ مِئْناثٌ. / المئْناثُ: الَّتِي تَلِدُ الإِناثَ كَثِيرًا، كالمِذْكارِ: الَّتِي تَلِدُ الذُّكُورَ. وأَرض مِئْناثٌ وأَنيثةٌ: سَهْلة مُنْبِتة، خَلِيقةٌ بالنَّبات، لَيْسَتْ بِغَلِيظَةٍ؛ وَفِي الصِّحَاحِ: تُنْبتُ البَقْلَ سَهْلةٌ. وبلدٌ أَنِيثٌ: لَيِّنٌ سَهْل؛ حَكَاهُ ابْنُ الأَعرابي. ومكانٌ أَنِيثٌ إِذا أَسْرَع نباتُه وكَثُر؛ قَالَ امْرُؤُ الْقَيْسِ: / بمَيْثٍ أَنيثٍ فِي رياضٍ دَمِيثةٍ، ... يُحيلُ سَوافِيها بماءِ فَضِيضِ / وَمِنْ كَلَامِهِمْ: بَلَدٌ دَمِيثٌ أَنِيثٌ طَيِّبُ الرَّيْعةِ، مَرْتُ العُودِ. وَزَعَمَ ابْنُ الأَعرابي أَن المرأَة إِنما سُمِّيَتْ أُنثى، مِنَ الْبَلَدِ الأَنيث، قَالَ: لأَن المرأَة أَلْيَنُ مِنَ الرَّجُلِ، وَسُمِّيَتْ أُنثى لِلِينِهَا. قَالَ ابْنُ سِيدَهْ: فأَصْلُ هَذَا الْبَابِ، عَلَى قَوْلِهِ، إِنما هُوَ الأَنيثُ الَّذِي هُوَ اللَّيِّنُ؛ قَالَ الأَزهري: وأَنشدني أَبو الْهَيْثَمِ: / كأَنَّ حَصانا فَصٌّها التينُ، حُرَّةً، ... عَلَى حيثُ تَدْمى بالفِناءِ حَصيرُها / قَالَ، يَقُولُهُ الشَّمَّاخُ: والحَصانُ هَاهُنَا الدُّرَّة مِنَ الْبَحْرِ فِي صَدَفَتِها تُدْعَى التِّينَ. والحَصِيرُ: موضعُ الحَصِير الَّذِي يُجْلَس عَلَيْهِ، شَبَّه الجاريةَ بالدُّرَّة. والأَنِيثُ: مَا كَانَ مِنَ الحَديد غيرَ ذَكَر. وحديدٌ أَنيثٌ: غَيْرُ ذَكِير. والأَنيثُ مِنَ السُّيوف: الَّذِي مِنْ حديدٍ غَيْرُ ذَكَر؛ وَقِيلَ: هُوَ نحوٌ مَنِ الكَهام؛ قَالَ صَخْرُ الغَيِّ: / فيُعْلِمهُ بأَنَّ العَقْل عِنْدي ... جُرازٌ، لَا أَفَلُّ، وَلَا أَنِيثُ / أَي لَا أُعْطِيهِ إِلا السَّيْفَ القاطعَ، وَلَا أُعْطيه الدِّيةَ. والمُؤَنَّثُ: كالأَنِيث؛ أَنشد ثَعْلَبٌ: / وَمَا يَسْتَوي سَيْفانِ: سَيْفٌ مُؤَنَّثٌ، ... وسَيْفٌ، إِذا مَا عَضَّ بالعَظْمِ صَمَّما / وسيفٌ أَنِيثٌ: وَهُوَ الَّذِي لَيْسَ بِقَاطِعٍ. وَسَيْفٌ مِئْناثٌ ومِئناثة، بالهاءِ، عَنِ اللِّحْيَانِيِّ إِذا كَانَتْ حَديدتُه لَيِّنة، تأْنِيثُه عَلَى إِرادة الشَّفْرة، أَو الْحَدِيدَةِ، أَو السِّلَاحِ. الأَصمعي: الذَّكَرُ مِنَ السُّيوف شَفْرَتُه حَدِيدٌ ذَكَرٌ، ومَتْناه أَنيثٌ، يَقُولُ الناسُ إِنها مِنْ عَمَل الْجِنِّ. وَرَوَى / إِبراهيم النحعي أَنه قَالَ: كَانُوا يَكْرَهُون المُؤَنَّثَ مِنَ الطِّيب، وَلَا يَرَوْنَ بذُكُورته بأْساً؛ قَالَ شَمِرٌ: أَراد بالمُؤَنَّثِ طِيبَ النساءِ، مِثْلَ الخَلُوق والزَّعْفران، وَمَا يُلَوِّنُ الثيابَ، وأَما ذُكورةُ الطِّيبِ، فَمَا لَا لَوْنَ لَهُ، مثلُ الْغَالِيَةِ وَالْكَافُورِ والمِسْكِ والعُود والعَنْبَر، وَنَحْوِهَا مِنَ الأَدهان التي لا تُؤَثِّرُ.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 2, s. 112 — https://shamela.ws/book/1687/916

## Kitâbu'l-Ayn — انث maddesi

> الأنثى: حلاف ال کر من کل شىء .. والأنشيان: الخصنيتان والأنثيان: الأذنان

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed

## Mekâyîsü'l-Luğa — انث maddesi

> وأما الهمزة والنون والثاء فقال الخليل وغيره: الأنثى خلاف الذكر. ويقال: سيف [أنيث] الحديد: إذا كانت حديدته أنثى. والأنثيان: الخصيتان. والأنثيان أيضا: الأذنان. قال: وكنا إذا الجبار صعر خده ... ضربناه تحت الأنثيين على الكرد وأرض أنيثة: حسنة النبات.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 1, s. 144 — https://shamela.ws/book/21710/188

## Müfredât — انث maddesi

> الأنثى: خلاف الذكر، ويقالان في الأصل اعتبارا بالفرجين، قال عز وجل: ومن يعمل من الصالحات من ذكر أو أنثى [النساء/ 124] ، ولما كان الأنثى في جميع الحيوان تضعف عن الذكر اعتبر فيها الضعف، فقيل لما يضعف عمله: أنثى، ومنه قيل: حديد أنيث 1 ، قال الشاعر:

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 93 — https://shamela.ws/book/23636/75

## Türevler

- أُنثَىٰ (unsa) — dişi: 7 kez
- إِنَـٰثًۭا (inasen) — birtakım dişilere: 3 kez
- ٱلْأُنثَىٰ (l-unsa) — dişilerin: 2 kez
- ٱلْأُنثَيَيْنِ (l-unseyeyni) — iki dişiyi (mi?): 2 kez
- ٱلْأُنثَيَيْنِ ۖ (l-unseyeyni) — iki dişinin: 2 kez
- إِنَـٰثًا ۚ (inasen) — dişi: 2 kez
- وَٱلْأُنثَىٰٓ (vel'unsa) — ve dişiyi: 2 kez
- وَٱلْأُنثَىٰ (vel'unsa) — kadın: 2 kez
- أُنثَىٰ ۖ (unsa) — kadın: 1 kez
- ٱلْأُنثَيَيْنِ ۗ (l-unseyeyni) — iki kadının: 1 kez
- ٱلْأُنثَيَيْنِ ۚ (l-unseyeyni) — iki kadının: 1 kez
- بِٱلْأُنثَىٰ (bil-unsa) — kız çocuğu: 1 kez
- بِٱلْأُنثَىٰ ۚ (bil-unsa) — kadın ile: 1 kez
- كَٱلْأُنثَىٰ ۖ (kalunsa) — kız gibi: 1 kez
- وَأُنثَىٰ (ve unsa) — ve bir kadın(dan): 1 kez
- وَإِنَـٰثًۭا ۖ (ve inasen) — ve dişiler: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden (ilk 16 / 30)

- **Bakara 2:178** — Ey Îmân Edenler! Öldürülmelerde size kısas yazıldı[1]; hüre hür, abde abd,[2] kadına kadın.[3] Ancak öldüren, öldürülenin kardeşi[4] tarafından bağışlanırsa; örfe uygun şekilde, diyeti iyilikle ödemelidir. Bu Rabb'inizden bir hafifletme ve rahmettir. Bundan sonra kim haddi aşarsa, onun için can yakıcı bir azâp vardır.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/178-ayet.md
- **Ali İmran 3:36** — Onu doğurunca: "Rabb'im! Ben onu kız olarak doğurdum." Zaten Allah onun ne doğurduğunu daha iyi biliyordu. "Erkek kız gibi değildir. İsmini, Meryem koydum. Onu ve soyunu, kovulmuş şeytâna[1] karşı Senin himayene bırakıyorum." dedi.  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/36-ayet.md
- **Ali İmran 3:195** — Ve Rabb'leri, onlara cevap verdi: "Ben, sizden; erkek olsun, kadın olsun -ki hepiniz birbirinizdensiniz- iyi şeyler yapanların yaptıklarının karşılığını boşa çıkarmam. Onlar ki benim yolumda hicret edenler, yurtlarından çıkarılanlar, yolumda eziyet görenler, savaşanlar[1] ve öldürülenlerdir. İşte bunların kötülüklerini örterim. Onların yaptıklarının karşılığı Allah'ın yanındadır. Kuşkusuz, onları içinden nehirler akan Cennetlere koyacağım. Karşılıkların en iyisi, Allah katındadır."  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/195-ayet.md
- **Nisa 4:11** — Allah size çocuklarınız hakkında vasiyet eder: Erkek çocuğun payı kız çocuğunun iki katıdır.[1] Fakat onlar, ikiden fazla kadın[2] iseler miras üçte iki onlarındır. Eğer bir kadın[3] ise mirasın yarısı onundur. Eğer ölenin çocuğu varsa, anne ve babanın her birine mirastan altıda bir pay vardır. Eğer ölenin çocuğu yok da anne ve baba mirasçı olmuşsa, anneye üçte bir pay vardır. Eğer ölenin kardeşleri varsa, anneye altıda bir pay düşer. Bu paylaşma, ölenin yaptığı vasiyetten ve borçlarının ödenmesinden sonradır. Babalarınız ve oğullarınızdan hangisinin size fayda bakımından daha yakın olduğunu bilemezsiniz. Bu, Allah'ın farz kıldığı[4] hükümdür. Kuşkusuz, Allah, Her Şeyi Bilen'dir, En İyi Hüküm Veren'dir.*  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/11-ayet.md
- **Nisa 4:117** — Onlar, Onu bırakıp, birtakım dişilere[1] yalvarıyorlar, oysa onların yalvardıkları azgın şeytândan başkası değildir.  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/117-ayet.md
- **Nisa 4:124** — Erkek ve kadın; her kim Mü'min olarak sâlihâtı[1] yaparsa, işte onlar Cennet'e gireceklerdir. Ve onlara zerre kadar haksızlık edilmeyecektir.  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/124-ayet.md
- **Nisa 4:176** — Sana soruyorlar. De ki: "Allah kelâle[1] hakkında size hükmünü veriyor: Ölen herhangi bir kimsenin çocuğu yoksa yalnızca bir kız kardeşi varsa, mirasın yarısı onundur. Kız kardeşi ölür de çocuğu da yoksa erkek kardeşi onun malına varis olur. Kız kardeş, iki taneyse mirasın üçte ikisi onlarındır. Eğer erkek ve kadın çok kardeşlerse, o zaman erkeğe iki kadın payı vardır. Şaşırıp sapıtmamanız için, Allah, size açıkça bildiriyor. Ve Allah Her Şeyi En İyi Bilen'dir."  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/176-ayet.md
- **Enam 6:143** — Sekiz eş; koyundan iki, keçiden iki. De ki: "İki erkeği mi, yoksa iki dişiyi mi veya iki dişinin rahminde bulunanı mı harâm etti? Eğer doğru söyleyenler iseniz bana bir bilgiye dayanarak haber verin."  
  https://akilkuran.com/enam-suresi/143-ayet.md
- **Enam 6:144** — Deveden iki, sığırdan iki. De ki: "İki erkeği mi, yoksa iki dişiyi mi veya iki dişinin rahminde bulunanı mı harâm etti? Yoksa Allah, size bunları tavsiye ettiği zaman siz orada mıydınız? Bir bilgiye dayanmadan, insanları saptırmak için Allah adına yalan uydurandan daha zâlim kim olabilir? Allah, zâlim olan bir halkı doğru yola iletmez."  
  https://akilkuran.com/enam-suresi/144-ayet.md
- **Rad 13:8** — Allah, her dişinin neye gebe olduğunu, rahimlerin neyi azalttığını ve neyi artırdığını bilir. Onun katında her şey koyduğu düzene göre işlemektedir.  
  https://akilkuran.com/rad-suresi/8-ayet.md
- **Nahl 16:58** — Onlardan birisine, çocuğunun kız olduğu haberi verildiği zaman, kızgınlığından yüzü kapkara kesilir.  
  https://akilkuran.com/nahl-suresi/58-ayet.md
- **Nahl 16:97** — Erkek ve kadın, Mü'min olarak kim sâlihâtı yaparsa[1], ona hoş, temiz bir hayat yaşatırız. Kesinlikle yaptıklarının karşılığını daha iyisiyle veririz.  
  https://akilkuran.com/nahl-suresi/97-ayet.md
- **İsra 17:40** — Rabb'iniz, oğulları size ayırdı da kendisi meleklerden kızlar mı edindi? Siz gerçekten çok büyük laf ediyorsunuz.[1]  
  https://akilkuran.com/isra-suresi/40-ayet.md
- **Fatır 35:11** — Allah; sizi topraktan, sonra nutfeden[1] yarattı. Sonra sizi çiftler kıldı. Hiçbir dişi, Onun bilgisi olmadan ne hamile kalabilir ne de doğurabilir. Bir kimseye ömür verilmesi; ömrünün uzaması veya kısalması, hepsi bir Kitâp'tadır.[2] Kuşkusuz bu Allah'a kolaydır.  
  https://akilkuran.com/fatir-suresi/11-ayet.md
- **Saffat 37:150** — Yoksa Biz melekleri dişi olarak yarattık da onlar buna tanık mı oldular?  
  https://akilkuran.com/saffat-suresi/150-ayet.md
- **Mümin 40:40** — "Kim bir kötülük yaparsa, ona yaptığının karşılığından fazlasıyla karşılık verilmez. Erkek veya kadın, her kim Mü'min olarak sâlih[1] olanı yaparsa, işte onlar hesapsız şekilde rızıklanmak üzere Cennet'e girerler."  
  https://akilkuran.com/mumin-suresi/40-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt