# اني (Any) kökü - **Sayfa:** https://akilkuran.com/Any - **Kuran'da:** 36 ayette, toplam 36 kez geçer - **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât ## Anlam Dört temel anlamı vardır: ağırdan alma, zamandan bir an, bir şeyin vaktinin gelmesi ve bir zarf. Enâ, acele etmeyen yumuşaklık; ânâ, gecenin saatleridir. ## Lisânü'l-Arab — اني maddesi > : / أَنَّى: مَعْنَاهُ أَيْنَ. تَقُولُ: أَنَّى لك هذا أَي من أَيْن لك هذا، وَهِيَ مِنَ الظُّرُوفِ الَّتِي يُجازى بِهَا، تَقُولُ: أَنَّى تَأْتِني آتِكَ؛ مَعْنَاهُ مِنْ أَيّ جِهَةٍ تَأْتِني آتِكَ، وَقَدْ تَكُونُ بِمَعْنَى كيفَ، تَقُولُ: أَنَّى لكَ أَنْ تَفْتَحَ الحِصْنَ أَي كَيْفَ لكَ ذَلِكَ. التَّهْذِيبُ: قَالَ بَعْضُهُمْ أَنَّى أَداةٌ وَلَهَا مَعْنَيَانِ: أَحدهما أَن تَكُونَ بِمَعْنَى مَتى؛ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا؛ أَي مَتى هَذَا وَكَيْفَ هَذَا، وَتَكُونُ أَنَّى بِمَعْنَى مِنْ أَيْنَ، قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: وَأَنَّى لَهُمُ التَّناوُشُ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ؛ يَقُولُ: مِنْ أَيْنَ لَهُمْ ذَلِكَ؛ وَقَدْ جَمَعَهُمَا الشَّاعِرُ تأْكيداً فَقَالَ: / أَنَّى ومِنْ أَيْنَ آبَكَ الطَّرَبُ / وَفِي التَّنْزِيلِ الْعَزِيزِ: قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا؛ يَحْتَمِلُ الْوَجْهَيْنِ: قُلْتُمْ مِنْ أَيْنَ هَذَا، وَيَكُونُ قُلْتُمْ كَيْفَ هَذَا. وَقَالَ تَعَالَى: قالَ يا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هذا؛ أَيْ من أَيْنَ لك هذا. وَقَالَ اللَّيْثُ: أَنَّى مَعْنَاهَا كَيْفَ ومِنْ أَيْنَ؛ وَقَالَ فِي قَوْلِ عَلْقَمَةَ: / ومُطْعَمُ الغُنْمِ يَومَ الغُنْمِ مُطْعَمُهُ ... أَنّى تَوَجَّه، والمَحْرُومُ مَحْرومُ / أَراد: أَينما تَوَجَّهَ وكَيْفَما تَوَجَّه. وَقَالَ ابْنُ الأَنباري: قرأَ بَعْضُهُمْ أَنَّى صَبَبْنا الماءَ صَبّاً؛ قَالَ: مَن قرأَ بِهَذِهِ القراءَة قَالَ الْوَقْفُ عَلَى طَعامه تامٌّ، وَمَعْنَى أَنَّى أَيْنَ إِلَّا أَن فِيهَا كِناية عَنِ الوُجوه وتأْويلها مِنْ أَيّ وَجْهٍ صَبَبْنا الْمَاءَ؛ وأَنشد: / أَنَّى وَمِنْ أَينَ آبَكَ الطَّرَبُ Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 15, s. 437 — https://shamela.ws/book/1687/8044 ## Kitâbu'l-Ayn — اني maddesi > غطيتةُ. وأغمئ يونا أى دام غَيْمُهُ. ولَيْلة مغماة: غم هلالها]0". وأَغْمِىَ على فلان أى فن أنه مات ثم رحع حيًا. Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed ## Mekâyîsü'l-Luğa — اني maddesi > الهمزة والنون وما بعدهما من المعتل، له أصول أربعة: البطء وما أشبهه من الحلم وغيره، وساعة من الزمان، وإدراك الشيء، وظرف من الظروف. فأ [ما ا] لأول فقال الخليل: الأناة الحلم، والفعل منه تأنى وتأيا. وينشد قول الكميت: قف بالديار وقوف زائر ... وتأن إنك غير صاغر ويروى: " وتأي " ويقال للتمكث في الأمور التأني. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم للذي تخطى رقاب الناس يوم الجمعة: رأيتك آذيت وآنيت يعني أخرت المجيء وأبطأت، وقال الحطيئة: وآنيت العشاء إلى سهيل ... أو الشعرى فطال بي الأناء ويقال من الأناة رجل أني ذو أناة. قال: واحلم فذو الرأي الأني الأحلم وقيل لابنة الخس: هل يلقح الثني. قالت: نعم وإلقاحه أني، أي: بطي. ويقال: فلان خيره أني، أي: بطي. والأنا من الأناة والتؤدة. قال: طال الأنا وزايل الحق الأشر وقال: أناة وحلما وانتظارا بهم غدا ... فما أنا بالواني ولا الضرع الغمر وتقول للرجل: إنه لذو أناة، أي: لا يعجل في الأمور، وهو آن وقور. قال النابغة: الرفق يمن والأناة سعادة ... فاستأن في رفق تلاق نجاحا واستأنيت فلانا، أي: لم أعجله. ويقال للمرأة الحليمة المباركة أناة، والجمع أنوات. قال أبو عبيد: الأناة: المرأة التي فيها فتور عند القيام. وأما الزمان فالإنى والأنى، ساعة من ساعات الليل، والجمع آناء، وكل إنى ساعة. وابن الأعرابي: يقال: أني في الجميع. قال: يا ليت لي مثل شريبي من غني ... وهو شريب الصدق ضحاك الأني إذ الدلاء حملتهن الدلي يقول: في أي ساعة جئته وجدته يضحك. وأما إدراك الشيء فالإنى، تقول: انتظرنا إنى اللحم، أي إدراكه. وتقول: ما أنى لك ولم يأن لك، أي: لم يحن. قال الله تعالى: {ألم يأن للذين آمنوا} [الحديد: 16] ، أي: لم يحن. وآن يئين. واستأنيت الطعام، أي انتظرت إدراكه. و {حميم آن} [الرحمن: 44] قد انتهى حره. والفعل أنى الماء المسخن يأني. و " {عين آنية} [الغاشية: 5] " قال عباس: علانية والخيل يغشى متونها ... حميم وآن من دم الجوف ناقع قال ابن الأعرابي: يقال: آن يئين أينا وأنى لك يأني أنيا، أي: حان. ويقال: أتيت فلانا آينة بعد آينة، أي: أحيانا بعد أحيان، ويقال: تارة بعد تارة. وقال الله تعالى: {غير ناظرين إناه} [الأحزاب: 53] . وأما الظرف فالإناء ممدود، من الآنية. والأواني جمع جمع، يجمع فعال على أفعلة. Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 1, s. 141 — https://shamela.ws/book/21710/185 ## Müfredât — اني maddesi > مل جمع الأنملة، وهي المفصل الأعلى من الأصابع التي فيها الظفر، وفلان مؤنمل الأصابع 3 أي: غليظ أطرافها في قصر. والهمزة فيها زائدة بدليل قولهم: هو نمل الأصابع، وذكرها هاهنا للفظه. Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 95 — https://shamela.ws/book/23636/77 ## Türevler - أَنَّىٰ (enna) — nasıl: 15 kez - فَأَنَّىٰ (feenna) — nasıl?: 11 kez - ءَانَآءَ (ana'e) — sa'atlerinde: 2 kez - وَأَنَّىٰ (veenna) — ama nasıl olur?: 2 kez - ءَانٍۢ (anin) — kızgın: 1 kez - ءَانَآئِ (ana'i) — sa'atlerinden: 1 kez - ءَانِيَةٍۢ (aniyetin) — kaynamış: 1 kez - إِنَىٰهُ (inahu) — vaktini: 1 kez - بِـَٔانِيَةٍۢ (bianiyetin) — kablar: 1 kez - يَأْنِ (ye'ni) — vakti gelmedi mi?: 1 kez ## Geçtiği ayetlerden (ilk 20 / 36) - **Bakara 2:223** — Kadınlarınız sizin için ürün veren kimselerdir[1]. O halde, ürün vereninize[2] istediğiniz gibi varın. Kendiniz için önceden hazırlık yapın. Allah'a karşı takvâlı olun. Bilin ki muhakkak Ona kavuşacaksınız. Ve Mü'minleri müjdele. https://akilkuran.com/bakara-suresi/223-ayet.md - **Bakara 2:247** — Nebi'leri onlara: "Allah size Tâlût'u komutan olarak tayin etti." dedi. Onlar: "Biz komutanlığa ondan daha layık olduğumuz ve o fazla bir servete de sahip değilken, bize nasıl komutan olabilir?" dediler. O da: "Allah, onu üzerinize seçti, ona geniş bir bilgi ve üstün bir güç verdi." dedi. Zira Allah, gücü hak edene verir. Allah, Her Şeyi Kuşatan ve Her Şeyi Bilen'dir. https://akilkuran.com/bakara-suresi/247-ayet.md - **Bakara 2:259** — Veya temelleri üzerine yıkılıp, harap olmuş beldeye uğrayan kimse gibi: "Ölümünden sonra Allah bunu nasıl diriltecek?" demişti. Bunun üzerine Allah, onu öldürüp yüz yıl ölü bıraktıktan sonra diriltti. Ona: "Ne kadar süre ölü kaldın?" dendi. O da: "Bir gün veya bir günden daha az." dedi. Allah, "Hayır, yüz yıl kaldın." dedi. "Buna rağmen yiyeceğine ve içeceğine bak, bozulmamış. Ve eşeğine de bak. Bu, insanlara âyet[1] olman içindir. Şu kemiklere bir bak, onları nasıl düzenleyip sonra et giydiriyoruz." Ona bu detaylı açıklama yapıldıktan sonra: "Artık anladım ki, kuşkusuz Allah, Her Şeye Güç Yetiren'dir." dedi. https://akilkuran.com/bakara-suresi/259-ayet.md - **Ali İmran 3:37** — Bunun üzerine Rabb'i onu iyi bir şekilde kabul etti. Ve onu iyi bir şekilde yetiştirdi. Onu, Zekeriyâ'nın korumasına verdi. Zekeriyâ ne zaman mihrâba[1] girse, onun yanında yiyecek bir şey bulurdu. "Ey Meryem! Bunlar sana nereden geldi?" derdi. O da "Bunlar, Allah'tandır.[2]" derdi. Kuşkusuz, Allah, hak edeni,[3] hesapsız olarak rızıklandırır. https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/37-ayet.md - **Ali İmran 3:40** — "Ey Rabbim! Ben iyice yaşlanmışken, hanımım da çocuktan kesilmişken, benim nasıl çocuğum olabilir!" dedi. O da: "Pekâlâ olur, Allah dilediğini yapar." dedi. https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/40-ayet.md - **Ali İmran 3:47** — "Rabb'im! Bana hiçbir beşer dokunmamışken, benim nasıl bir çocuğum olabilir?" dedi. Allah: "Öyle de olsa, Allah neyi dilerse onu yaratır." dedi. "O, bir şeyin olmasına karar verdiği zaman ona sadece "Ol!" der, o da oluverir." https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/47-ayet.md - **Ali İmran 3:113** — Ama hepsi aynı değildir. Kitâp Ehli'nden, Allah'ın âyetlerini okuyan ve gece saatlerinde ayakta duran, secde eden bir topluluk da vardır. https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/113-ayet.md - **Ali İmran 3:165** — İki katını tattırdığınız musibet, kendinize isabet edince, "Bu nereden geldi" mi diyorsunuz? De ki: "Bu kendi nefsinizdendir." Kuşkusuz Allah Her Şeye Güç Yetiren'dir. https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/165-ayet.md - **Maide 5:75** — İyi bilin ki, Meryem Oğlu Mesih, yalnızca bir Resûl'dür. Ondan önce de resûller gelip geçti. Onun annesi çok dürüsttür. İkisi de diğer insanlar gibi yer, içerlerdi[1]. Onlar için âyetleri[2] nasıl açıkça gösterdiğimize bak ve sonra nasıl döndürüldüklerini[3] gör. https://akilkuran.com/maide-suresi/75-ayet.md - **Enam 6:95** — Evet; Allah, tohumu ve çekirdeği yarandır: Ölüden diriyi, diriden de ölüyü çıkarandır. İşte budur Allah! O halde nasıl çevriliyorsunuz? https://akilkuran.com/enam-suresi/95-ayet.md - **Enam 6:101** — Gökleri ve yeri yaratan Bedî[1] odur. Eşi benzeri olmayanın nasıl olur da çocuğu olabilir? O, Her Şeyi Yaratan'dır. Ve Her Şeyi Hakkıyla Bilen'dir. https://akilkuran.com/enam-suresi/101-ayet.md - **Tevbe 9:30** — Yahudiler: "Uzeyr Allah'ın oğludur." dediler; Nesârâ[1] da: "Mesih Allah'ın oğludur." dediler. Bu, onların dillerine doladıkları sözlerdir ki daha önce küfredenlerin sözlerine benzetiyorlar. Allah, kahretsin onları! Nasıl da saptırıyorlar. https://akilkuran.com/tevbe-suresi/30-ayet.md - **Yunus 10:32** — İşte bu gerçek Rabb'iniz Allah'tır. Hakîkatten sonra sapkınlıktan başka ne vardır? Öyleyse nasıl çevriliyorsunuz? https://akilkuran.com/yunus-suresi/32-ayet.md - **Yunus 10:34** — De ki: "Ortak koştuklarınızdan ilk kez yaratıp sonra tekrar diriltecek var mıdır?" De ki: "Allah, ilk olarak yaratır, sonra diriltir. Nasıl da çevriliyorsunuz?" https://akilkuran.com/yunus-suresi/34-ayet.md - **Meryem 19:8** — "Rabb'im! Hanımım kısır, ben de ayakta duramayacak kadar yaşlanmışken, benim nasıl bir oğlum olabilir?" dedi. https://akilkuran.com/meryem-suresi/8-ayet.md - **Meryem 19:20** — "Benim nasıl bir oğlum olabilir? Bana kesinlikle bir beşer dokunmamışken. Ve ben kesinlikle iffetsiz değilim." dedi. https://akilkuran.com/meryem-suresi/20-ayet.md - **Taha 20:130** — O halde söylenen şeylere sabret! Ve Rabb'ini, Güneş'in doğmasından önce ve batmasından önce ve gecenin bir kısmında ve gündüzün taraflarında[1] hamd ile tesbîh[2] et. Umulur ki böylece Onun hoşnutluğunu kazanırsın. https://akilkuran.com/taha-suresi/130-ayet.md - **Müminun 23:89** — "Allah'tır." diyecekler. De ki: "Öyleyse nasıl oluyor da aldanıyorsunuz?" https://akilkuran.com/muminun-suresi/89-ayet.md - **Ankebut 29:61** — Gerçek şu ki, onlara: "Gökleri ve yeri kim yarattı, Güneş'i ve Ay'ı yararınıza sunan kimdir?" diye sorsan, kesinlikle "Allah." diyecekler. O halde nasıl başka varlıklara yöneliyorlar! https://akilkuran.com/ankebut-suresi/61-ayet.md - **Ahzab 33:53** — Ey Îmân Edenler! Nebi'nin evlerine, yemeğe izin verilmiş olmasının dışında vakitli vakitsiz izinsiz girmeyin. Ama çağrılmışsanız o başka. Yemeği yiyince de hadise[1] dalıp oyalanmayın, hemen dağılın. Doğrusu bu haliniz Nebi'yi rahatsız ediyor, o sizi kırmamak için bir şey demiyor. Allah ise gerçeği açıklamaktan çekinmez. Onlardan bir şey isteyeceğiniz zaman da hicap[2] arkasından isteyin. Bu sizin kalpleriniz için de onların kalpleri için de daha uygundur. Allah'ın Resûl'üne rahatsızlık vermeniz doğru olmaz. Kendisinden sonra eşleriyle asla evlenemezsiniz. Kuşkusuz bu Allah'ın yanında büyük şeydir. https://akilkuran.com/ahzab-suresi/53-ayet.md ## Gezinme - Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler - Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt