# اذي (Apy) kökü - **Sayfa:** https://akilkuran.com/Apy - **Kuran'da:** 22 ayette, toplam 24 kez geçer - **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât ## Anlam Hoşa gitmeyen, insanın üzerinde rahat duramadığı şey temel anlamdır; eziyet ve incitme buradan doğar. Bulunduğu yerde huzursuz duran deveye de bu kökten ad verilir. ## Lisânü'l-Arab — اذي maddesi > أذي: الأَذَى: كُلُّ مَا تأَذَّيْتَ بِهِ. آذَاه يُؤذِيه أَذىً وأَذَاةً وأَذِيَّةً وتَأَذَّيْت بِهِ. قَالَ ابْنُ بَرِّيٍّ: صَوَابُهُ آذَانِي إيذَاءً، فأَما أَذىً فَمَصْدَرُ أَذِيَ أَذىً، وَكَذَلِكَ أَذَاة وأَذِيَّة. يُقَالُ: أَذِيْت بِالشَّيْءِ آذَى أَذىً وأَذَاةً وأَذِيَّةً فأَنا أَذٍ؛ قَالَ الشَّاعِرُ: / لقَدْ أَذُوا بِكَ وَدُّوا لَوْ تُفارِقُهُم، ... أَذَى الهَراسةِ بَيْنَ النَّعلِ والقَدَم / وَقَالَ آخَرُ: / وَإِذَا أَذِيتُ ببَلْدَةٍ فارَقْتُها، ... وَلَا أُقيم بغَيرِ دَارِ مُقام / ابْنُ سِيدَهْ: أَذِيَ بِهِ أَذىً وتَأَذَّى؛ أَنشد ثَعْلَبٌ: / تَأَذِّيَ العَوْدِ اشْتكى أَنْ يُرْكَبا / وَالِاسْمُ الأَذِيَّةُ والأَذَاة؛ أَنشد سِيبَوَيْهِ: / وَلَا تَشْتُم المَوْلى وتَبْلُغْ أَذَاتَهُ، ... فإنَّك إِنْ تَفْعَلْ تُسَفَّهْ وتَجْهَل / وَفِي حَدِيثِ العَقيقة: / أَمِيطوا عَنْهُ الأَذَى، يُرِيدُ الشَّعْرَ وَالنَّجَاسَةَ وَمَا يَخْرُجُ عَلَى رأْس الصَّبِيِّ حِينَ يُولَدُ يُحْلَق عَنْهُ يَوْمَ سَابِعِهِ. وَفِي الْحَدِيثِ: / أَدْناها إماطةُ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ، وَهُوَ مَا يؤْذِي فِيهَا كَالشَّوْكِ وَالْحَجَرِ وَالنَّجَاسَةِ وَنَحْوِهَا. وَفِي الْحَدِيثِ: / كلُّ مُؤْذٍ فِي النَّارِ، وَهُوَ وَعِيدٌ لِمَنْ يُؤْذِي النَّاسَ فِي الدُّنْيَا بِعُقُوبَةِ النَّارِ فِي الْآخِرَةِ، وَقِيلَ: أَراد كُلَّ مُؤْذٍ مِنَ السِّبَاعِ وَالْهَوَامِّ يُجْعَل فِي النَّارِ عُقُوبَةً لأَهلها. التَّهْذِيبُ: وَرَجُلٌ أَذِيٌّ إِذَا كَانَ شَدِيدَ التأَذِّي، فِعْلٌ لَهُ لازمٌ، وبَعيرٌ أَذِيٌّ. وَفِي الصِّحَاحِ: بَعيرٌ أَذٍ عَلَى فَعِلٍ، وَنَاقَةٌ أَذِيَةٌ: لَا تَسْتَقِرُّ فِي مَكَانٍ مِنْ غَيْرِ وَجَعٍ وَلَكِنْ خِلْقَةً كأَنها تَشْكُو أَذىً. والأَذِيُّ مِنَ النَّاسِ وَغَيْرِهِمْ: كالأَذِي؛ قَالَ: / يُصاحِبُ الشَّيطانَ مَنْ يُصاحِبُه، ... فَهْوَ أَذِيٌّ حَمَّةٌ مَصاوِبُه[[. قوله [حمة] كذا في الأَصل بالحاء المهملة مرموزاً لها بعلامة الإِهمال]]. / وَقَدْ يَكُونُ الأَذِيٌّ الْمُؤْذِي. وَقَوْلُهُ عَزَّ وَجَلَّ: وَدَعْ أَذاهُمْ؛ تأْويلُه أَذى الْمُنَافِقِينَ لَا تُجازِهِمْ عَلَيْهِ إِلَى أَن تُؤْمَرَ فِيهِمْ بأَمر. وَقَدْ آذَيْتُه إِيذَاءً وأَذِيَّةً، وَقَدْ تَأَذَّيْتُ بِهِ تَأَذِّياً، وأَذِيتُ آذَى أَذىً، وآذَى الرجلُ: فَعَل الأَذى؛ وَمِنْهُ / قَوْلُهُ، ﷺ، لِلَّذِي تَخَطَّى رِقاب النَّاسِ يَوْم الجُمُعَة: رأَيْتُك آذَيْتَ وآتَيْتَ. / والآذِيُّ: المَوْجُ؛ قَالَ امْرُؤُ الْقَيْسِ يَصِفُ مَطَرًا: / ثَجَّ، حَتَّى ضَاقَ عَنْ آذِيِّه ... عَرْضُ خِيمٍ فحِفاف فَيُسُر / ابْنُ شُمَيْلٍ: آذِيُّ الْمَاءِ الأَطباق الَّتِي تَرَاهَا تَرْفَعُهَا مِنْ مَتْنهِ الريحُ دونَ المَوْج. والآذِيُّ: المَوْجُ؛ قَالَ المُغِيرة بْنُ حَبْناء: / إِذَا رَمى آذِيُّهُ بالطِّمِّ، ... تَرى الرِّجالَ حَوْلَه كالصُّمِّ، / مِنْ مُطْرِقٍ ومُنْصِتٍ مُرِمِ / الْجَوْهَرِيُّ: الآذِيُّ مَوْجُ الْبَحْرِ، وَالْجَمْعُ الأَوَاذِيُّ؛ وأَنشد ابْنُ بَرِّيٍّ للعَجّاج: / طَحْطَحَهُ آذِيُّ بَحْرٍ مُتْأَقِ / وَفِي حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي تَفْسِيرِ قَوْلِهِ تَعَالَى: وإذ أَخَذَ رَبُّك مِنْ بَني آدَمَ مِنْ ظُهورهم ذُرِّيَّاتِهم، قَالَ: كأَنَّهم الذَّرُّ فِي آذِيِّ الْمَاءِ. / الآذِيُّ، بِالْمَدِّ وَالتَّشْدِيدِ: المَوْجُ الشَّدِيدُ. وَفِي / خُطْبَة عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلَامُ: تَلْتَطِمُ أَوَاذِيُّ مَوْجِها. / وَإِذَا وإذْ: ظَرْفان مِنَ الزَّمَانِ، فَإِذَا لِمَا يأْتي، وإذْ لِمَا مَضَى وَهِيَ مَحْذُوفَةٌ من إذا. Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 14, s. 27 — https://shamela.ws/book/1687/7151 ## Kitâbu'l-Ayn — اذي maddesi > لألأت النار حعلت الفِغْلَ لها ليس للجَمْرء ولكنها لأا لهبْها. ولألأت المرأة بعينهاء ورأرأت أى بَرَقتهاء وثلألىء: تقلب كَمَيْهاء قال: فقام على لوح بالمالسى يلان الأكف إلى الحيوب Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed ## Mekâyîsü'l-Luğa — اذي maddesi > الهمزة والذال والياء أصل واحد، وهو الشيء تتكرهه ولا تقر عليه. تقول: آذيت فلانا أوذيه. ويقال: بعير أذ وناقة أذية: إذا كان لا يقر في مكان من غير وجع، وكأنه يأذى بمكانه. Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 1, s. 78 — https://shamela.ws/book/21710/122 ## Müfredât — اذي maddesi > ن: المكان الذي يأتيه الأذان 1 ، والإذن في الشيء: إعلام بإجازته والرخصة فيه، نحو، وما أرسلنا من رسول إلا ليطاع بإذن الله [النساء/ 64] أي: بإرادته وأمره، وقوله: وما أصابكم يوم التقى الجمعان فبإذن الله [آل عمران/ 166] ، وقوله: وما هم بضارين به من أحد إلا بإذن الله [البقرة/ 102] ، وليس بضارهم شيئا إلا بإذن الله [المجادلة/ 10] قيل: معناه: بعلمه، لكن بين العلم والإذن فرق، فإن الإذن أخص، ولا يكاد يستعمل إلا فيما فيه مشيئة به، راضيا منه الفعل أم لم يرض به 2 ، فإن قوله: وما كان لنفس أن تؤمن إلا بإذن الله [يونس/ 100] فمعلوم أن فيه مشيئته وأمره، وقوله: وما هم بضارين به من أحد إلا بإذن الله [البقرة/ 102] ففيه مشيئته من وجه، وهو أنه لا خلاف أن الله تعالى أوجد في الإنسان قوة فيها إمكان قبول الضرب من جهة من يظلمه فيضره، ولم يجعله كالحجر الذي لا يوجعه الضرب، ولا خلاف أن إيجاد هذا الإمكان من فعل الله، فمن هذا الوجه يصح أن يقال: إنه بإذن الله ومشيئته يلحق الضرر من جهة الظالم، ولبسط هذا الكلام كتاب غير هذا 3 . والاستئذان: طلب الإذن، قال تعالى: إنما يستأذنك الذين لا يؤمنون بالله [التوبة/ 45] ، فإذا استأذنوك [النور/ 62] . و إذن جواب وجزاء، ومعنى ذلك أنه يقتضي جوابا أو تقدير جواب، ويتضمن ما يصحبه من الكلام جزاء، ومتى صدر به الكلام وتعقبه فعل مضارع ينصبه لا محالة، نحو: إذن أخرج، ومتى تقدمه كلام ثم تبعه فعل مضارع يجوز نصبه ورفعه 4 أنا إذن أخرج وأخرج، ومتى تأخر عن الفعل أو لم يكن معه الفعل المضارع لم يعمل، نحو: أنا أخرج إذن، قال تعالى: إنكم إذا مثلهم [النساء/ 140] . أذي الأذى: ما يصل إلى الحيوان من الضرر إما في نفسه أو جسمه أو تبعاته دنيويا كان أو أخرويا، قال تعالى: لا تبطلوا صدقاتكم بالمن والأذى [البقرة/ 264] ، قوله تعالى: فآذوهما [النساء/ 16] إشارة إلى الضرب، ونحو ذلك في سورة التوبة: ومنهم الذين يؤذون النبي ويقولون: هو أذن [التوبة/ 61] ، والذين يؤذون رسول الله لهم عذاب أليم [التوبة/ 61] ، ولا تكونوا كالذين آذوا موسى [الأحزاب/ 69] ، وأوذوا حتى أتاهم نصرنا [الأنعام/ 34] ، وقال: لم تؤذونني [الصف/ 5] ، وقوله: يسئلونك عن المحيض قل: هو أذى [البقرة/ 222] ، فسمى ذلك أذى باعتبار الشرع وباعتبار الطب على حسب ما يذكره أصحاب هذه الصناعة. يقال: آذيته أو أذيته إيذاء وأذية وأذى، ومنه: الآذي، وهو الموج المؤذي لركاب البحر. Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 71 — https://shamela.ws/book/23636/53 ## Türevler - أَذًۭى (ezen) — bir rahatsızlığı: 4 kez - يُؤْذُونَ (yu'zune) — incitenler: 4 kez - وَأُوذُوا۟ (ve uzu) — ve eziyet edilmelerine: 2 kez - ءَاذَوْا۟ (azev) — eziyet eden: 1 kez - ءَاذَيْتُمُونَا ۚ (azeytumuna) — bize yaptığınız eziyetlere: 1 kez - أَذًۭى ۖ (ezen) — incitme: 1 kez - أَذًۭى ۗ (ezen) — eziyet: 1 kez - أَذًۭى ۙ (ezen) — ve eziyet etmeyenlerin: 1 kez - أَذَىٰهُمْ (ezahum) — onların eziyetlerine: 1 kez - أُوذِىَ (uziye) — eziyet edilince: 1 kez - أُوذِينَا (uzina) — bize işkence edildi: 1 kez - تُؤْذُوا۟ (tu'zu) — incitmeniz: 1 kez - تُؤْذُونَنِى (tu'zuneni) — beni incitiyorsunuz: 1 kez - فَـَٔاذُوهُمَا ۖ (fe azuhuma) — onlara eziyet edin: 1 kez - وَٱلْأَذَىٰ (vel'eza) — ve eziyet etmekle: 1 kez - يُؤْذِى (yu'zi) — incitiyordu: 1 kez - يُؤْذَيْنَ ۗ (yu'zeyne) — incitilmemesi için: 1 kez ## Geçtiği ayetlerden (ilk 18 / 24) - **Bakara 2:196** — Allah için haccı ve umreyi tam yapın. Eğer engellenirseniz, o zaman hediyeden[1] kolayınıza gelen şeyi gönderin! Ancak hediye yerine ulaşıncaya kadar başınızı tıraş etmeyin[2]. Sizden hasta olan veya başından bir rahatsızlığı bulunan; oruç tutmalı veya sadaka vermeli ya da nusuktan[3] sayılacak bir fidye[4] vermeli! Emin olduğunuz vakitte; kim, hacc vaktine kadar umre ile faydalanmak isterse, hediyeden kolayına geleni göndermeli! Fakat kim bulamazsa, hacc günlerinde üç, döndükten sonra da yedi gün olmak üzere toplam on gün oruç tutsun. Bu, ailesi Mescid-i Harâm çevresinde oturmayanlar içindir. Allah'a karşı takvâlı davranın. Ve bilin ki Allah'ın cezası çok şiddetlidir. https://akilkuran.com/bakara-suresi/196-ayet.md - **Bakara 2:222** — Sana "Âdet görme durumundan" soruyorlar. De ki: "O bir rahatsızlıktır." Kadınlar âdet hali durumundayken onlardan uzak durun. Âdet görme bitinceye kadar onlara yaklaşmayın. Âdet hali bitince, onlara Allah'ın buyruğuna uygun şekilde yaklaşın. Kuşkusuz, Allah, tevbe edenleri sever. Ve temizlenenleri de sever.[1] https://akilkuran.com/bakara-suresi/222-ayet.md - **Bakara 2:262** — Mallarını Allah yolunda infak edip de ardından yaptığı iyiliği başa kakmayarak[1] yardımcı oldukları kimseleri incitmeyenlerin ödülleri Rabb'leri katındadır. Onlara korku yoktur, onlar üzülmeyeceklerdir. https://akilkuran.com/bakara-suresi/262-ayet.md - **Bakara 2:263** — Ma'rûf[1] bir söz ve bağışlayıcı olmak, ardından başa kakılarak eziyete dönüşen bir sadakadan daha hayırlıdır. Allah, Hiçbir Şeye Muhtaç Olmayan'dır, Çok Şefkatli'dir. https://akilkuran.com/bakara-suresi/263-ayet.md - **Bakara 2:264** — Ey Îmân Edenler! Allah'a ve Âhiret Günü'ne îmân etmediği halde, insanlara malını gösteriş yapmak için harcayan kimse gibi; sadakalarınızı başa kakarak ve inciterek boşa çıkarmayın. Böylelerinin durumu üzeri toprakla örtülü kaygan bir kayaya benzer. Sağanak bir yağmur yağınca, kaya çırılçıplak ortaya çıkar. Onlar, yaptıklarından hiçbir şey elde edemezler. Allah, Kâfir halka doğru yolu göstermez. https://akilkuran.com/bakara-suresi/264-ayet.md - **Ali İmran 3:111** — Onlar, eziyetten başka size bir zarar veremezler. Sizinle savaşsalar bile geri dönüp kaçarlar. Sonra onlara yardım da edilmez. https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/111-ayet.md - **Ali İmran 3:186** — Mallarınızla ve canlarınızla deneneceksiniz. Sizden önce kendilerine Kitâp verilenlerden ve şirk koşanlardan çok üzücü sözler işiteceksiniz. Eğer sabreder ve takvâlı olursanız, bilin ki bu, kesin kararlılık gösterilmesi gereken işlerdendir. https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/186-ayet.md - **Ali İmran 3:195** — Ve Rabb'leri, onlara cevap verdi: "Ben, sizden; erkek olsun, kadın olsun -ki hepiniz birbirinizdensiniz- iyi şeyler yapanların yaptıklarının karşılığını boşa çıkarmam. Onlar ki benim yolumda hicret edenler, yurtlarından çıkarılanlar, yolumda eziyet görenler, savaşanlar[1] ve öldürülenlerdir. İşte bunların kötülüklerini örterim. Onların yaptıklarının karşılığı Allah'ın yanındadır. Kuşkusuz, onları içinden nehirler akan Cennetlere koyacağım. Karşılıkların en iyisi, Allah katındadır." https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/195-ayet.md - **Nisa 4:16** — Sizden onu[1] yapan iki er kişiye de eziyet edin.[2] Eğer tevbe eder, kendilerini düzeltirlerse onları rahat bırakın.[3] Allah, Tevbeleri Kabul Eden'dir ve Rahmeti Kesintisiz Olan'dır. https://akilkuran.com/nisa-suresi/16-ayet.md - **Nisa 4:102** — Sen de içlerinde bulunup; onlara salâtı ikâme[1] ettirdiğin zaman, onların bir kısmı seninle beraber salâta[2] dursun ve silâhlarını da yanlarına alsınlar. Bunlar, secde edince, arkanıza geçsinler. Sonra, salât etmemiş olan diğer kısım gelsin, seninle beraber salâtı ikâme etsin. Önlemlerini ve silâhlarını da alsınlar. Kâfirler, silâhlarınızdan ve eşyalarınızdan uzak kalmanızı arzu ederler ki, size aniden baskın düzenlesinler.[3] Eğer yağmurdan dolayı bir eziyet görürseniz veya hasta olursanız, önlemlerinizi alarak silâhlarınızı bırakmanızda sizin için bir sakınca yoktur. Kuşkusuz, Allah Kâfirler için alçaltıcı bir azâp hazırlamıştır.[4] https://akilkuran.com/nisa-suresi/102-ayet.md - **Enam 6:34** — Ant olsun, senden önce de resûller yalanlanmıştı. Yalanlanmalarına ve eziyet edilmelerine karşı Bizim yardımımız ulaşıncaya kadar sabrettiler. Allah'ın kelimelerini[1] değiştirebilecek bir güç yoktur. Nitekim senden önce gönderilmiş elçilerin bir kısım haberleri sana gelmiştir. https://akilkuran.com/enam-suresi/34-ayet.md - **Araf 7:129** — "Sen bize gelmeden önce de bize geldikten sonra da bize eziyet edildi." dediler. O da: "Umulur ki Rabb'iniz düşmanlarınızı yok eder ve sizi yeryüzüne halîfeler[1] kılar da nasıl davranacağınıza bakar." dedi. https://akilkuran.com/araf-suresi/129-ayet.md - **Tevbe 9:61** — Onlardan bir kısmı, "O, bir kulaktır.[1]" diyerek, Nebi'yi incitiyorlar. De ki: "O, sizin için hayır kulağıdır." O, Allah'a inanır ve Mü'minlere inanır. Îmân Edenler için bir rahmettir. Allah'ın Resûl'ünü incitenler için can yakıcı bir azâp vardır. https://akilkuran.com/tevbe-suresi/61-ayet.md - **İbrahim 14:12** — "Bize ne oluyor ki Allah'a tevekkül etmeyelim? Üstelik bize yollarımızı göstermişken. Elbette biz, bize yaşattığınız sıkıntılara sabredeceğiz. Tevekkül edenler de yalnızca Allah'a tevekkül etsinler." https://akilkuran.com/ibrahim-suresi/12-ayet.md - **Ankebut 29:10** — Allah'a îmân ettiğini söyleyen kimi insanlar vardır ki, Allah yolunda bir eziyet gördükleri zaman, insanların fitnesini[1] Allah'ın azâbı ile bir tutarlar. Eğer Rabb'lerinden bir yardım gelecek olsa,[2] kesinlikle, "Kuşku yok ki biz sizinle beraberdik." diyeceklerdir. Oysaki Allah, herkesin göğsünde olanı en iyi bilen değil midir? https://akilkuran.com/ankebut-suresi/10-ayet.md - **Ahzab 33:48** — Kâfirlere ve Münafıklara boyun eğme, onların baskılarına aldırma. Allah'a tevekkül[1] et. Vekil[2] olarak Allah yeter. https://akilkuran.com/ahzab-suresi/48-ayet.md - **Ahzab 33:53** — Ey Îmân Edenler! Nebi'nin evlerine, yemeğe izin verilmiş olmasının dışında vakitli vakitsiz izinsiz girmeyin. Ama çağrılmışsanız o başka. Yemeği yiyince de hadise[1] dalıp oyalanmayın, hemen dağılın. Doğrusu bu haliniz Nebi'yi rahatsız ediyor, o sizi kırmamak için bir şey demiyor. Allah ise gerçeği açıklamaktan çekinmez. Onlardan bir şey isteyeceğiniz zaman da hicap[2] arkasından isteyin. Bu sizin kalpleriniz için de onların kalpleri için de daha uygundur. Allah'ın Resûl'üne rahatsızlık vermeniz doğru olmaz. Kendisinden sonra eşleriyle asla evlenemezsiniz. Kuşkusuz bu Allah'ın yanında büyük şeydir. https://akilkuran.com/ahzab-suresi/53-ayet.md - **Ahzab 33:57** — Allah ve Resûl'üne eziyet edenlere, Allah, Dünya ve Âhiret'te lânet etti. Ve onlar için alçaltıcı bir azâp hazırladı. https://akilkuran.com/ahzab-suresi/57-ayet.md ## Gezinme - Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler - Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt