# ضيع (DyE) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/DyE
- **Kuran'da:** 10 ayette, toplam 10 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

Bir şeyin elden çıkıp kaybolması ve yok olması temel anlamdır. Kur'an'da Allah'ın iyi işi boşa çıkarmaması bu köktendir; bakılmazsa elden gidecek arazi mülkü de bu adla anılır.

## Lisânü'l-Arab — ضيع maddesi

> لأَثير في ترجمة ضيع: وفي الحديث تُعِينُ ضائِعاً أَي ذا ضياعٍ من قَفْر / أَو عِيالٍ أَو حال قَصَّر عن القيام بها، قال: ورواه بعضهم بالصاد / المهملة والنون، وقيل: إِنه هو الصواب، وقيل: هو في حديث بالمهملة وفي آخر / بالمعجمة، قال: وكلاهما صواب في المعنى. /

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 8, s. 230 — https://shamela.ws/book/1687/4078

## Kitâbu'l-Ayn — ضيع maddesi

> بحت العُودَ بالنار: إذا أحرَّقتْ من أعاليه شيئاء وكذلك حجارة القَدّاحة إذا طَلَعَتْ كأنها محترقة: مَضبوحة قال طرفة: وأصفرٌ مضبوح فرت حواره إلى النار واستؤدعته كف مير أى بحيل بريد المضبُوح بالنار . يقال: کل شىء مَسَّتَه انار فقد صبَّحَته والضباح: صوْتُ الثعلب. والهام يبح قال الشاعر: من ضابيح الهام ويُوم وم الأرحوزة للعَجّاجء وقال ذو الرّمّة: سباريت يخلو سَمْعُ مُجتاز رکبھا(“ من الصّوت إلا من ضُباح الثعالب ولحل ضيح فى عَدوها ضَبًْا: تسمّحُ من أفواهها صوتا ليس بصهيل ولا حَمْحَمة

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed

## Mekâyîsü'l-Luğa — ضيع maddesi

> الضاد والياء والعين أصل صحيح يدل على فوت الشيء وذهابه وهلاكه. يقال: ضاع الشيء يضيع ضياعا وضيعة، وأضعته أنا إضاعة. فأما تسميتهم العقار ضيعة فما أحسبها من اللغة الأصيلة، وأظنه من محدث الكلام. وسمعت من يقول: إنما سميت بذلك لأنها إذا ترك تعهدها ضاعت. فإن كان كذا فهو دليل ما قلناه أنه من الكلام المحدث. ويقال: أضاع فهو مضيع، إذا كثر ضياعه. فأما قول الشماخ: أعائش ما لأهلك لا أراهم وبقيت كلمة ليست من الباب وهي من باب الإبدال، حكى ابن السكيت: تضيعت الريح، مثل تضوعت.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 3, s. 380 — https://shamela.ws/book/21710/1447

## Müfredât — ضيع maddesi

> ضاع الشيء يضيع ضياعا، وأضعته وضيعته. قال تعالى: لا أضيع عمل عامل منكم [آل عمران/ 195] ، إنا لا نضيع أجر من أحسن عملا [الكهف/ 30] ، وما كان الله ليضيع إيمانكم [البقرة/ 143] ، لا يضيع أجر المحسنين [التوبة/ 120] ، وضيعة الرجل: عقاره الذي يضيع ما لم يفتقد، وجمعه: ضياع، وتضيع الريح: إذا هبت هبوبا يضيع ما هبت عليه.

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 513 — https://shamela.ws/book/23636/495

## Türevler

- يُضِيعُ (yudiu) — zayi etmez: 4 kez
- نُضِيعُ (nudiu) — zayi etmeyiz: 3 kez
- أَضَاعُوا۟ (edau) — onlar zayi ettiler: 1 kez
- أُضِيعُ (udiu) — zayi etmeyeceğim: 1 kez
- لِيُضِيعَ (liyudiya) — zayi edecek: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden

- **Bakara 2:143** — Ve böylece, sizi vasat[1] bir toplum yaptık ki insanlara karşı gerçeğin tanıkları olasınız; elçi de sizin üzerinizde tanık olsun. Senin arzulayıp da yönelemediğin[2] kıbleyi,[3] Resûl'e uyanları ökçeleri üzerinde geri dönenlerden ayırt etmek için kıble yaptık. Doğrusu, bu, Allah'ın yol gösterdiği kimselerden başkasına ağır gelir. Allah, îmânınızı boşa çıkaracak değildir. Kuşkusuz Allah, insanlara karşı Çok Şefkatli ve Çok Bağışlayıcı'dır.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/143-ayet.md
- **Ali İmran 3:171** — Onlar; Allah'ın nimetini, lütfunu ve Allah'ın Mü'minlerin ecirlerini[1] zâyi etmeyeceğini müjdelemek isterler.  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/171-ayet.md
- **Ali İmran 3:195** — Ve Rabb'leri, onlara cevap verdi: "Ben, sizden; erkek olsun, kadın olsun -ki hepiniz birbirinizdensiniz- iyi şeyler yapanların yaptıklarının karşılığını boşa çıkarmam. Onlar ki benim yolumda hicret edenler, yurtlarından çıkarılanlar, yolumda eziyet görenler, savaşanlar[1] ve öldürülenlerdir. İşte bunların kötülüklerini örterim. Onların yaptıklarının karşılığı Allah'ın yanındadır. Kuşkusuz, onları içinden nehirler akan Cennetlere koyacağım. Karşılıkların en iyisi, Allah katındadır."  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/195-ayet.md
- **Araf 7:170** — Kitâp'a sımsıkı sarılıp, salâtı ikame edenlere[1] gelince; kuşkusuz Biz sâlih olanların emeklerini zayi etmeyiz.  
  https://akilkuran.com/araf-suresi/170-ayet.md
- **Tevbe 9:120** — Ne Medine halkının ne de etrafındaki Bedevi Arapların, Allah'ın Resûl'ünden geri kalmaları ve onun canından önce kendi canlarının kaygısına düşmeleri olacak şey değildir! Çünkü Allah yolunda katlanacakları susuzluk, yorgunluk, açlık ve Kâfirleri kızdıracak bir yeri zapt etmeleri ve düşmana karşı elde ettikleri başarı, kendilerine sâlih bir amel olarak yazılacaktır. Zira Allah, muhsin[1] olanların kazanımlarını yok etmez.  
  https://akilkuran.com/tevbe-suresi/120-ayet.md
- **Hud 11:115** — Sabret! Kuşkusuz Allah, iyilerin iyiliklerini asla karşılıksız bırakmaz.  
  https://akilkuran.com/hud-suresi/115-ayet.md
- **Yusuf 12:56** — Ve böylece Yûsuf'u yetki sahibi yaptık, istediği yerde mekân tutma imkânı verdik. Rahmetimizi istediğimize veririz. İyilik edenlerin yaptıklarını karşılıksız bırakmayız.  
  https://akilkuran.com/yusuf-suresi/56-ayet.md
- **Yusuf 12:90** — "Yoksa sen Yûsuf musun?" dediler. "Ben Yûsuf'um, bu da kardeşim." dedi. "Doğrusu, Allah bizi nimetlendirdi. Çünkü kim takvâlı olur ve sabrederse, o zaman Allah, kesinlikle iyilerin yaptığını karşılıksız bırakmaz."  
  https://akilkuran.com/yusuf-suresi/90-ayet.md
- **Kehf 18:30** — Gerçek şu ki; îmân edip sâlihâtı[1] yapanlara gelince, Biz, iyi bir iş yapan hiç kimsenin yaptığını karşılıksız bırakmayız.  
  https://akilkuran.com/kehf-suresi/30-ayet.md
- **Meryem 19:59** — Bundan sonra arkalarından gelen sonraki nesil, salâtı zayi ettiler[1] ve şehvetlerine[2] uydular. Yakında kötülükleri kendilerine dönecektir.  
  https://akilkuran.com/meryem-suresi/59-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt