# عكف (Ekf) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/Ekf
- **Kuran'da:** 9 ayette, toplam 9 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

Bir şeye yönelip ondan ayrılmamak ve alıkoymak temel anlamdır. İtikâf, ibadet için mescitte kalmaktır; bir şeye saygıyla bağlanıp durmak da bu kökle anlatılır.

## Lisânü'l-Arab — عكف maddesi

> عكف: عَكَف عَلَى الشَّيْءِ يَعْكُفُ ويَعْكِفُ عَكْفاً وعُكُوفاً: أَقبل عَلَيْهِ مُواظِباً لَا يَصْرِفُ عَنْهُ وَجْهَهُ، وَقِيلَ: أَقَامَ؛ وَمِنْهُ قَوْلُهُ تَعَالَى: يَعْكُفُونَ عَلى أَصْنامٍ لَهُمْ، أَي يُقيمون؛ وَمِنْهُ قَوْلُهُ تَعَالَى: ظَلْتَ عَلَيْهِ عاكِفاً، أَي مُقيماً. يُقَالُ: فُلَانٌ عَاكِفٌ عَلَى فَرْجٍ حَرام؛ قَالَ الْعَجَّاجُ يصِفُ ثَوْرًا: / فهُنَّ يَعْكُفْن بِهِ إِذَا حَجَا، ... عَكْفَ النَّبيطِ يَلْعَبون الفَنْزَجا / أَي يُقْبِلْن عَلَيْهِ؛ وقومٌ عُكَّفٌ وعُكُوفٌ. وعَكفَتِ الخيلُ بِقَائِدِهَا إِذَا أَقبَلَت عَلَيْهِ، وعَكَفَتِ الطيرُ بالقَتِيل، فَهِيَ عُكُوف؛ كَذَلِكَ أَنشد ثَعْلَبٌ: / تَذُبُّ عَنْهُ كَفٌّ بِهَا رَمَقٌ طَيْرًا ... عُكُوفاً، كَزُوّرِ العُرُسِ / يَعْنِي بِالطَّيْرِ هُنَا الذِّبّان فجعلهنَّ طَيْرًا، وشبَّه اجْتِمَاعَهُنَّ للأَكل بِاجْتِمَاعِ النَّاسِ للعُرْس. وعَكَفَ يَعْكُف ويَعْكِفُ عَكْفاً وعُكوفاً: لَزِمَ الْمَكَانَ. والعُكُوفُ: الإِقامةُ فِي الْمَسْجِدِ: قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: وَأَنْتُمْ عاكِفُونَ فِي الْمَساجِدِ؛ قَالَ الْمُفَسِّرُونَ وَغَيْرُهُمْ مِنْ أَهل اللُّغَةِ: عاكِفُونَ / مُقيمون فِي الْمَسَاجِدِ لَا يُخْرُجون مِنْهَا إِلَّا لِحَاجَةِ الإِنسان يُصلّي فِيهِ ويقرأُ الْقُرْآنَ. وَيُقَالُ لِمَنْ لازَمَ الْمَسْجِدَ وأَقام عَلَى العِبادة فِيهِ: عَاكِف ومُعْتَكِفٌ. والاعْتِكَافُ والعُكُوف: الإِقامةُ عَلَى الشَّيْءِ وَبِالْمَكَانِ ولزُومهما. / وَرُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ، ﷺ، أَنه كَانَ يَعْتَكِفُ فِي الْمَسْجِدِ. / والاعْتِكَافُ: الاحْتِباس وعَكَفُوا حولَ الشَّيْءِ: اسْتَدَارُوا. وَقَوْمٌ عُكُوف: مُقِيمون؛ قَالَ أَبو ذُؤَيْبٍ يَصِفُ الأَثافيّ: / فَهُنَّ عُكُوفٌ، كنَوْحِ الكَرِيمِ، ... قَدْ شَفَّ أَكْبادَهُنَّ الهَوَى / وعَكَفَه عَنْ حَاجَتِهِ يَعْكُفه ويَعْكِفُه عَكْفاً: صَرَفَه وحَبَسه. وَيُقَالُ: إِنَّكَ لتَعْكِفُني عَنْ حَاجَتِي أَي تَصْرفُني عَنْهَا. قَالَ الأَزهري: يُقَالُ عَكَفْته عَكْفاً فَعَكَفَ يَعْكُفُ عُكوفاً، وَهُوَ لازمٌ وواقعٌ كَمَا يُقَالُ رَجَعْتُه فرَجَعَ، إِلَّا أَن مَصْدَرَ اللَّازِمِ العُكوف، وَمَصْدَرَ الْوَاقِعِ العَكْف. وأَما قَوْلُهُ تَعَالَى: وَالْهَدْيَ مَعْكُوفاً، فإنَّ مُجَاهِدًا وَعَطَاءً قَالَا مَحْبوساً. قَالَ الْفَرَّاءُ: يُقَالُ عَكَّفْتُهُ أَعْكَفَه عَكْفاً إِذَا حَبَسْتَهُ. وَقَدْ عَكَّفْتُ القومَ عَنْ كَذَا أَي حَبَسْتُهُمْ. وَيُقَالُ: مَا عَكَفَكَ عَنْ كَذَا؟ وعُكِّفَ النظمُ: نُضِّدَ فِيهِ الجوهرُ؛ قَالَ الأَعشى: / وكأَنَّ السُّموطَ عَكَّفَها السِّلْكُ ... بعِطْفَيْ جَيْداء أُمِّ غَزالِ / أَي حَبَسها وَلَمْ يَدَعْها تَتَفَرَّقُ. والمُعَكَّف: المُعَوَّجُ المُعَطَّفُ. وعُكَيْفٌ: اسم.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 9, s. 255 — https://shamela.ws/book/1687/4562

## Kitâbu'l-Ayn — عكف maddesi

> عكف يعكف ويعكف عكفا وعكوفا وهو إقبالك على الشيء لا تصرف عنه وجهك. قال العجاج يصف حميرا وفحلا: 3 فهن يعكفن به إذا حجا ... عكف النبيط يلعبون الفنزجا أي: وقفن وثبتن. وقرىء 4 يعكفون على أصنام لهم 5 ويعكفون. ولو قيل: عكف في المسجد لكان صوابا، ولكن يقولون: اعتكف. قال الله عز وجل: والعاكفين 1 وعكفت الطير بالقتيل. ويقال للنظم إذا نضد فيه الجوهر: عكف تعكيفا. قال الأعشى: 2 وكأن السموط عكفها السلك ... بعطفي جيداء أم غزال

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 1, s. 205 — https://shamela.ws/book/1682/195

## Mekâyîsü'l-Luğa — عكف maddesi

> العين والكاف والفاء أصل صحيح يدل على مقابلة وحبس، يقال: عكف يعكف ويعكف عكوفا، وذلك إقبالك على الشيء لا تنصرف عنه. قال: فهن يعكفن به إذا حجا ... عكف النبيط يلعبون الفنزجا ويقال عكفت الطير بالقتيل. قال عمرو: تركنا الخيل عاكفة عليه ... مقلدة أعنتها صفونا والعاكف: المعتكف. ومن الباب قولهم للنظم إذا نظم فيه الجوهر: عكف تعكيفا. قال: وكأن السموط عكفها السل ... ك بعطفي جيداء أم غزال والمعكوف: المحبوس. قال ابن الأعرابي: يقال: ما عكفك من كذا، أي ما حبسك. قال الله - تعالى -: {والهدي معكوفا أن يبلغ محله} [الفتح: 25] .

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 4, s. 108 — https://shamela.ws/book/21710/1649

## Müfredât — عكف maddesi

> العكوف: الإقبال على الشيء وملازمته على سبيل التعظيم له، والاعتكاف في الشرع: هو الاحتباس في المسجد على سبيل القربة ويقال: عكفته على كذا، أي: حبسته عليه، لذلك قال: سواء العاكف فيه والباد [الحج/ 25] ، والعاكفين [البقرة/ 125] ، فنظل لها عاكفين [الشعراء/ 71] ، يعكفون على أصنام لهم [الأعراف/ 138] ، ظلت عليه عاكفا [طه/ 97] ، وأنتم عاكفون في المساجد [البقرة/ 187] ، والهدي معكوفا [الفتح/ 25] ، أي: محبوسا ممنوعا. علق العلق: التشبث بالشيء، يقال: علق الصيد في الحبالة، وأعلق الصائد: إذا علق الصيد في حبالته، والمعلق والمعلاق: ما يعلق به، وعلاقة السوط كذلك، وعلق القربة كذلك، وعلق البكرة: آلاتها التي تتعلق بها، ومنه: العلقة لما يتمسك به، وعلق دم فلان بزيد: إذا كان زيد قاتله، والعلق: دود يتعلق بالحلق، والعلق: الدم الجامد ومنه: العلقة التي يكون منها الولد. قال تعالى: خلق الإنسان من علق [العلق/ 2] ، وقال: ولقد خلقنا الإنسان إلى قوله: فخلقنا العلقة مضغة 1 والعلق: الشيء النفيس الذي يتعلق به صاحبه فلا يفرج عنه، والعليق: ما علق على الدابة من القضيم، والعليقة: مركوب يبعثها الإنسان مع غيره فيغلق أمره. قال الشاعر:

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 579 — https://shamela.ws/book/23636/561

## Türevler

- عَـٰكِفُونَ (aakifune) — ibadete çekilmiş iken: 2 kez
- عَـٰكِفِينَ (aakifine) — ibadete: 2 kez
- ٱلْعَـٰكِفُ (l-aakifu) — yerli olan: 1 kez
- عَاكِفًۭا ۖ (aakifen) — taptığın: 1 kez
- مَعْكُوفًا (mea'kufen) — bekletilen: 1 kez
- وَٱلْعَـٰكِفِينَ (vel'aakifine) — akif olanlar: 1 kez
- يَعْكُفُونَ (yea'kufune) — tapan: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden

- **Bakara 2:125** — Hani Biz, Beyt'i[1] insanlar için toplanma yeri ve güvenli bir yer kıldık. "İbrâhîm'in makamından kendinize bir musallen[2] yeri edinin." dedik. İbrâhîm ve İsmâîl'den, "Evimi tavaf edenler, kendilerini adamak amacıyla orda toplananlar, "rükû ve secde edenler[3]" için temiz tutun." diye söz aldık.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/125-ayet.md
- **Bakara 2:187** — Siyâm[1] gecesinde kadınlarınıza yaklaşmanız sizin için helâl kılındı. Onlar, sizin için örtüdür; siz de onlar için örtüsünüz. Allah, nefsinize sahip olmadığınızı bildi ve tevbenizi kabul edip sizi bağışladı. Artık onlara yaklaşın, Allah'ın sizin için yazdığı[2] şeyi isteyin. Şafak vaktinin siyah ipliği, beyaz ipliğinden[3] ayırt edilme anına kadar, yiyin için. Sonra da geceye dek siyâmı tamamlayın[4]. Eğer mescitlerde itikâftaysanız[5] onlara yaklaşmayın. Bunlar, Allah'ın koyduğu sınırlardır. Bu sınırlara yaklaşmayın. İşte böylece Allah, insanlara âyetlerini açıkça ortaya koyar. Umulur ki takvâ sahibi olursunuz.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/187-ayet.md
- **Araf 7:138** — İsrâîloğulları'nı denizden geçirdik. Kendilerine özgü putlara tapan bir halka rastladılar. Ey Mûsâ! "Bize de bunların ilâhları gibi bir ilâh yap." dediler. "Siz gerçekten câhil bir kavimsiniz." dedi.  
  https://akilkuran.com/araf-suresi/138-ayet.md
- **Taha 20:91** — Halk, "Mûsâ bize dönüp gelinceye kadar, kendimizi buzağıya adamaktan asla vazgeçmeyeceğiz." dedi.  
  https://akilkuran.com/taha-suresi/91-ayet.md
- **Taha 20:97** — Mûsâ: "Çek git karşımdan! Artık sen, hayatın boyunca toplumdan dışlanacaksın. Ayrıca senin için, asla kurtulamayacağın bir buluşma günü var. Bir de kendini adadığın ilâhına bak! Onu kesinlikle yakacağız. Sonra da savurup suya saçacağız." dedi.  
  https://akilkuran.com/taha-suresi/97-ayet.md
- **Enbiya 21:52** — Hani o, babasına ve halkına: "Kendinizi adadığınız bu heykeller nedir?" dedi.  
  https://akilkuran.com/enbiya-suresi/52-ayet.md
- **Hac 22:25** — Kâfir olanlar ve Allah'ın yolundan ve Mescid-i Harâm'dan engelleyenler -bilsinler ki- onu,[1] orada yerleşik olan ve dışarıdan gelen bütün insanların eşitçe adanmaları için yaptık. Kim orada haksızlıkla sapkınlık yaparsa, ona acı azâptan tattıracağız.  
  https://akilkuran.com/hac-suresi/25-ayet.md
- **Şuara 26:71** — "Putlara kulluk ediyoruz. Kendimizi onlara adamaktan vazgeçmeyeceğiz." dediler.  
  https://akilkuran.com/suara-suresi/71-ayet.md
- **Fetih 48:25** — Onlar, Kâfirlerdir. Sizi Mescid-i Harâm'dan alıkoyan, ayrılmış kurbanların yerine ulaşmasını engelleyen kimselerdir. Eğer Mü'min erkeklerden ve kadınlardan olup da kendilerini tanımadığınız için bilmeden onlara zarar vermeniz ve böylece vebale girmeniz söz konusu olmasaydı, onlarla savaşmanıza izin verilirdi. Allah, dilediğini rahmetine alır. Eğer birbirlerinden ayrılmış olsalardı elbette onlardan Kâfir olanları acı veren bir azâpla cezalandırırdık.  
  https://akilkuran.com/fetih-suresi/25-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt
