# حيق (Hyq) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/Hyq
- **Kuran'da:** 10 ayette, toplam 10 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

Bir şeyin bir şeye inip çökmesi temel anlamdır. Kişinin yaptığı kötülüğün ya da hilenin dönüp onu kuşatması bu kökle anlatılır.

## Lisânü'l-Arab — حيق maddesi

> حيق: اللَّيْثُ: الحَيْقُ مَا حاقَ بالإِنسان مِنْ مَكْر أَو سُوء عَمَلٍ يَعْمَلُهُ فَيَنْزِلُ ذَلِكَ بِهِ، تَقُولُ: أَحاق اللَّهُ بِهِمْ مَكْرَهُمْ. وحاقَ بِهِ الشَّيْءُ يَحِيق حَيْقاً: نزَل بِهِ وأَحاطَ بِهِ، وَقِيلَ: الحَيْقُ فِي اللُّغَةِ هُوَ أَن يَشْتَمِلَ عَلَى الإِنسان عاقبةُ مَكْرُوهٍ فَعَلَهُ، وَفِي التَّنْزِيلِ: فَحاقَ بِالَّذِينَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مَا كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ*. / قَالَ ثَعْلَبٌ: كَانُوا يَقُولُونَ لَا عَذاب وَلَا آخِرةَ فحاقَ بِهِمُ الْعَذَابُ الَّذِي كذَّبوا بِهِ، وأَحاقهُ اللَّهُ بِهِ: أَنزله، وَقِيلَ: حاقَ بِهِمُ العذابُ أَي أَحاط بِهِمْ وَنَزَلَ كأَنه وَجَبَ عَلَيْهِمْ، وَقَالَ: حَاقَ يَحِيق، فَهُوَ حَائِقٌ. وَقَالَ الزَّجَّاجُ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: وَحاقَ بِهِمْ مَا كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ*، أَي أَحاط بِهِمُ الْعَذَابُ الَّذِي هُوَ جَزَاءُ مَا كَانُوا يستهزئُون كَمَا تَقُولُ أَحاطَ بِفُلَانٍ عمَلُه وأَهلكَه كَسْبُه أَي أَهلَكه جَزَاءُ كَسْبِه؛ قَالَ الأَزهري: جَعَلَ أَبو إِسحق حاقَ بِمَعْنَى أَحاطَ، قَالَ: وأَراه أَخذه مِنَ الحُوق وَهُوَ مَا اسْتدارَ بالكَمَرة، وَيَجُوزُ أَنْ يَكُونَ الحُوق فُعْلًا مِنْ حاقَ يَحِيق، كَانَ فِي الأَصل حُيْقٌ فَقُلِبَتِ الْيَاءُ وَاوًا لِانْضِمَامِ الْحَاءِ، وَقَدْ تَدْخُلُ الْوَاوُ عَلَى الْيَاءِ مِثْلَ طَوبي أَصلُه طيْبَى، وَقَدْ تَدْخُلُ الْيَاءُ عَلَى الْوَاوِ فِي حُرُوفٍ كَثِيرَةٍ، يُقَالُ: تَصَوَّح النَّبْتُ وتَصَيَّح وتَوَّهَه وتَيَّهَه وطَوَّحَه وطَيَّحَه، وَقَالَ الْفَرَّاءُ فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ: وحاقَ بِهِمْ: فِي كَلَامِ الْعَرَبِ عادَ عَلَيْهِمْ مَا استهزؤوا بِهِ، وَجَاءَ فِي التَّفْسِيرِ: أَحاط بِهِمْ نَزَلَ بِهِمْ، قَالَ: وَمِنْهُ قَوْلُهُ عَزَّ وَجَلَّ: وَلا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ، أَي لَا يَرجِع عاقبةُ مَكْرُوهِهِ إِلا عَلَيْهِمْ. وَفِي حَدِيثِ أَبي بَكْرٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: أَخرَجني مَا أَجِد مِنْ حاقِ الجُوع؛ هُوَ مِنْ حاقَ يحيقُ حَيْقاً وَحَاقًا أَي لَزمَه ووجَب عَلَيْهِ. والحَيْقُ: مَا يَشتمل عَلَى الإِنسان مِنْ مَكْرُوهٍ، وَيُرْوَى بِالتَّشْدِيدِ. وَفِي حَدِيثِ عَلِيٍّ: تخَوَّف مِنَ الساعةِ الَّتِي مَن سارَ فِيهَا حاقَ بِهِ الضُّرُّ. / وَشَيْءٌ مَحِيقٌ ومَحْيُوقٌ: مَدْلوكٌ. وَحَاقَ فِيهِ السيفُ حَيْقاً: كحاكَ. وحَيْقٌ: مَوْضِعٌ بِالْيَمَنِ. ابْنُ بَرِّيٍّ: جبَلُ الحَيْقِ جَبَلُ قاف.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 10, s. 71 — https://shamela.ws/book/1687/4741

## Kitâbu'l-Ayn — حيق maddesi

> الحَبّقَ: تواء من أدوية الصیّدلانی. والحبق: ضراط ار حَبقت تحبق حبقا

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed

## Mekâyîsü'l-Luğa — حيق maddesi

> الحاء والياء والقاف كلمة واحدة، وهو نزول الشيء بالشيء، يقال حاق به السوء يحيق. قال الله تعالى: {ولا يحيق المكر السيئ إلا بأهله} [فاطر: 43] .

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 2, s. 125 — https://shamela.ws/book/21710/685

## Müfredât — حيق maddesi

> قوله تعالى: وحاق بهم ما كانوا به يستهزؤن [هود/ 8] . قال عز وجل: ولا يحيق المكر السيئ إلا بأهله [فاطر/ 43] ، أي: لا ينزل ولا يصيب، قيل: وأصله حق فقلب، نحو: زل وزال، وقد قرئ: فأزلهما الشيطان [البقرة/ 36] ، وأزالهما 2 وعلى هذا: ذمه وذامه.

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 266 — https://shamela.ws/book/23636/248

## Türevler

- وَحَاقَ (ve haka) — ve kuşattı: 7 kez
- فَحَاقَ (fehaka) — ama kuşatıverdi: 2 kez
- يَحِيقُ (yehiku) — dolanmaz: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden

- **Enam 6:10** — Ant olsun, senden önce de resûllerle alay edildi. Onlarla alay edenleri, alaya aldıkları şey çepeçevre kuşatıverdi.  
  https://akilkuran.com/enam-suresi/10-ayet.md
- **Hud 11:8** — Eğer, bir ümmet[1] için azâbı onlardan belli bir süreye kadar erteleyecek olursak, "Bunu engelleyen şey nedir ki?" derler. Bilesiniz ki, onlara azâp geldiği gün, artık geri çevrilmez. Alaya aldıkları azâp onları kuşatır.  
  https://akilkuran.com/hud-suresi/8-ayet.md
- **Nahl 16:34** — Böylece yaptıklarının kötülükleri onlara isabet etti. Alay ettikleri şey kendilerini kuşattı.  
  https://akilkuran.com/nahl-suresi/34-ayet.md
- **Enbiya 21:41** — Gerçek şu ki senden önce de birçok resûlle alay edildi. Sonra alay ettikleri şey, alay edenleri kuşattı.  
  https://akilkuran.com/enbiya-suresi/41-ayet.md
- **Fatır 35:43** — Yeryüzünde büyüklendiler ve kötü planlar yaptılar. Oysa kötü planlar, sahibinden başkasını kuşatmaz. Öyleyse onlar, öncekilerin sünnetinden[1] başkasını mı gözlüyorlar? Hâlbuki Allah'ın sünnetinde[2] asla bir değişiklik bulamazsın. Allah'ın sünnetinde asla bir sapma bulamazsın.  
  https://akilkuran.com/fatir-suresi/43-ayet.md
- **Zümer 39:48** — Ve kazandıkları kötülükler açığa çıktı. Kendisi ile alay ettikleri şey[1] onları kuşattı.  
  https://akilkuran.com/zumer-suresi/48-ayet.md
- **Mümin 40:45** — Sonra Allah onu,[1] onların yaptıkları planların kötülüklerinden korudu. Firavuncuları ise azâbın kötüsü kuşattı.  
  https://akilkuran.com/mumin-suresi/45-ayet.md
- **Mümin 40:83** — Resûlleri kendilerine kanıt içeren açıklayıcı bilgilerle geldiği zaman, sahip oldukları bilgiye güvenerek şımardılar ve kendisi ile alay ettikleri şey onları kuşattı.  
  https://akilkuran.com/mumin-suresi/83-ayet.md
- **Casiye 45:33** — Yaptıklarının kötülükleri apaçık ortaya kondu ve alay ettikleri şeyler, onları kuşattı.  
  https://akilkuran.com/casiye-suresi/33-ayet.md
- **Ahkaf 46:26** — Ant olsun ki Biz, onlara, size vermediğimiz nice imkânlar vermiştik. Onlara da kulaklar, gözler ve fûad[1] verdik. Ne var ki işitme ve görmeleri onlara bir yarar sağlamadı. Kalpleri[2] de onlara bir yarar sağlamadı. Çünkü onlar, Allah'ın âyetlerini bile bile reddediyorlardı. Sonunda alaya aldıkları şey onları kuşattı.  
  https://akilkuran.com/ahkaf-suresi/26-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt