# طمع (TmE) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/TmE
- **Kuran'da:** 12 ayette, toplam 12 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

Gönülde bir şeye karşı güçlü bir umut beslemek temel anlamdır; nefsin bir şeyi arzulayıp ona yönelmesidir. Ümitsizliğin karşıtıdır; hırs da bundan doğar.

## Lisânü'l-Arab — طمع maddesi

> طمع: الطَّمَعُ: ضِدُّ اليَأْسِ. قَالَ / عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: تَعَلَّمْنَ أَنَّ الطَّمَعَ فَقْرٌ وأَنَ اليَأْسَ غِنًى. / طَمِعَ فِيهِ وَبِهِ طَمَعاً وطَماعةً وطَماعِيةً، مخفَّف، وطَماعِيَّةً، فَهُوَ طَمِعٌ وطَمُعٌ: حَرَص عَلَيْهِ ورَجاه، وأَنكر بَعْضُهُمُ التَّشْدِيدَ. ورجلٌ طامِعٌ وطَمِعٌ وطَمُعٌ مِنْ قَوْمٍ طَمِعِينَ وطَماعَى وأَطْماعٍ وطُمَعاءَ، وأَطْمَعَه غَيْرُهُ. والمَطْمعُ: مَا طُمِعَ فِيهِ. والمَطْمَعةُ: مَا طُمِعَ مِنْ أَجْله. وَفِي صِفَةِ النِّسَاءِ: ابنةُ عَشْرٍ مَطْمَعةٌ للناظِرين. وامرأَة مِطْماعٌ: تُطْمِعُ وَلَا تُمَكِّنُ مِنْ نفْسها. وَيُقَالُ: إِنَّ قَوْلَ الخاضِعةِ مِنَ المرأَة لَمَطْمَعةٌ فِي الفَساد أَي مِمَّا يُطْمِعُ ذَا الرِّيبةِ فِيهَا. وتَطْمِيعُ القَطْر: حِينَ يَبْدأُ فيَجِيء مِنْهُ شيءٌ قَلِيلٌ، سُمِّيَ بِذَلِكَ لأَنه يُطْمِعُ بِمَا هُوَ أَكثر مِنْهُ؛ أَنشد ابْنُ الأَعرابي: / كأَنَّ حَدِيثَها تَطْمِيعُ قَطْرٍ، ... يُجادُ بِهِ لأَصْداءٍ شِحاحِ / الأَصْداءُ هَاهُنَا: الأَبْدانُ، يَقُولُ: أَصْداؤُنا شِحاحٌ عَلَى حَدِيثِهَا. والطَّمَعُ: رِزْق الجُنْد، وأَطْماع الجُند: أَرزاقُهم. يُقَالُ: أَمَرَ لَهُمُ الأَميرُ بأَطماعِهم أَي بأَرزاقِهم، وَقِيلَ: أَوْقاتُ قَبْضِها، وَاحِدُهَا طَمَعٌ. قَالَ ابْنُ بَرِّيٍّ: يُقَالُ طَمَعٌ وأَطْماعٌ ومَطْمَعٌ ومَطامِعُ. وَيُقَالُ: مَا أَطْمَعَ فُلَانًا عَلَى التعجُّب مِنْ طَمَعِه. وَيُقَالُ فِي التَّعَجُّبِ: طَمُعَ الرجلُ فُلَانٌ، بِضَمِّ الْمِيمِ، أَي صَارَ كَثِيرَ الطَّمَعِ، كَقَوْلِكَ إِنه لَحَسُنَ الرجلُ، وَكَذَلِكَ التَّعَجُّبُ فِي كُلِّ شَيْءٍ مَضْمُومٍ، كَقَوْلِكَ: خَرُجَتِ المرأَةُ فُلَانَةٌ إِذا كَانَتْ كَثِيرَةَ الخُروج، وقَضُوَ القاضِي فُلَانٌ، وَكَذَلِكَ التَّعَجُّبُ فِي كُلِّ شَيْءٍ إِلَّا مَا قَالُوا فِي نِعْمَ وبِئْس رِوَايَةٌ تُرْوَى عَنْهُمْ غَيْرُ لَازِمَةٍ لِقِيَاسِ التَّعَجُّبِ، جاءَت الرِّوَايَةُ فِيهِمَا بِالْكَسْرِ لأَنَّ صُوَرَ التَّعَجُّبِ ثَلَاثٌ: مَا أَحْسَنَ زَيْدًا، أَسْمِعْ بِهِ، كَبُرَتْ كَلِمةً، وَقَدْ شَذَّ عَنْهَا نِعْم وبِئْسَ.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 8, s. 239 — https://shamela.ws/book/1687/4087

## Kitâbu'l-Ayn — طمع maddesi

> طمع طمعا فهو طامع، وأطعمه غيره، وإنه لطمع: حريص. والأطماع: أرزاق الجند. وما أطمع فلانا، وإنه لطمع [الرجل] بضم الميم على معنى التعجب، وكذلك التعجب في كل شيء كقولك لخرجت المرأة، أي: كثيرة الخروج، ولقضو القاضي، مضموم أجمع إلا ما قالوا في نعم بئس، رواية تروى عنهم. غير لازم لقياس التعجب، لأنهم لا يقولون: نعم ولا بؤس والباقية كذلك. وامرأة مطماع: تطمع ولا تمكن. والمطمع: ما طمعت فيه، ويقال: إن قول المخاضعة لمطمعة، ونحوه في كل شيء. والمطمعة هو الطمع نفسه، طمعت فيه مطمعة.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 2, s. 27 — https://shamela.ws/book/1682/382

## Mekâyîsü'l-Luğa — طمع maddesi

> الطاء والميم والعين أصل واحد صحيح يدل على رجاء في القلب قوي للشيء. يقال: طمع في الشيء طمعا وطماعة وطماعية. ولطمعت يا زيد كما يقولون: لقضو القاضي. هذا عند التعجب. ويقال: امرأة مطماع، للتي تطمع ولا تمكن.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 3, s. 425 — https://shamela.ws/book/21710/1491

## Müfredât — طمع maddesi

> الطمع: نزوع النفس إلى الشيء شهوة له، طمعت أطمع طمعا وطماعية، فهو طمع وطامع. قال تعالى: إنا نطمع أن يغفر لنا ربنا [الشعراء/ 51] ، أفتطمعون أن يؤمنوا لكم [البقرة/ 75] ، خوفا وطمعا [الأعراف/ 56] ، ولما كان أكثر الطمع من أجل الهوى قيل: الطمع طبع، والطمع يدنس الإهاب 4 .

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 524 — https://shamela.ws/book/23636/506

## Türevler

- وَطَمَعًۭا (ve tamean) — ve umarak: 3 kez
- أَطْمَعُ (etmeu) — umduğum: 1 kez
- أَفَتَطْمَعُونَ (efetetmeune) — umuyor musunuz?: 1 kez
- أَيَطْمَعُ (eyetmeu) — umuyor mu?: 1 kez
- فَيَطْمَعَ (feyetmea) — böylece tamah etmesin: 1 kez
- نَطْمَعُ (netmeu) — umarız: 1 kez
- وَطَمَعًا ۚ (ve tamean) — ve umarak: 1 kez
- وَنَطْمَعُ (ve netmeu) — umarken: 1 kez
- يَطْمَعُ (yetmeu) — hırsla ister: 1 kez
- يَطْمَعُونَ (yetmeune) — beklemektedirler: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden

- **Bakara 2:75** — Şimdi onların size inanacaklarını mı umuyorsunuz? Onlardan bir grup, Allah'ın kelamını dinleyip iyice anladıktan sonra, onu, bile bile çarpıtırlar.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/75-ayet.md
- **Maide 5:84** — "Ve bize ne oluyor ki, Allah'a ve bize gelen gerçeğe îmân etmeyelim: Rabb'imizin bizi iyi kimseler topluluğuna dâhil etmesi umut ve beklentisi içinde iken."  
  https://akilkuran.com/maide-suresi/84-ayet.md
- **Araf 7:46** — İki taraf arasında bir hicap[1] vardır. Ve A'râf'[2] üzerinde de hepsini simalarından tanıyan kimseler vardır. Cennet'e girmemiş olan, fakat girmeyi uman Cennet halkına: "Size selâm olsun." diye seslendiler.  
  https://akilkuran.com/araf-suresi/46-ayet.md
- **Araf 7:56** — Ve düzeltildikten sonra, yeryüzünde bozgunculuk yapmayın. Ona endişe ve ümit ile dûa edin. Kuşkusuz Allah'ın rahmeti muhsin[1] olanlara yakındır.  
  https://akilkuran.com/araf-suresi/56-ayet.md
- **Rad 13:12** — O, korkutan şimşeği gösteren ve umut olarak yağmur yüklü bulutları meydana getirendir.  
  https://akilkuran.com/rad-suresi/12-ayet.md
- **Şuara 26:51** — "İlk Mü'minler olduğumuz için, Rabb'imizin yanlışlarımızı bağışlayacağını ümit ediyoruz." dediler.  
  https://akilkuran.com/suara-suresi/51-ayet.md
- **Şuara 26:82** — "Ve Din Günü[1] yanlışımı bağışlayacağını umduğum Odur."  
  https://akilkuran.com/suara-suresi/82-ayet.md
- **Rum 30:24** — Size, bir yandan korku veren bir yandan da yağmurun belirtisi olarak umut veren şimşeği göstermesi ve gökten su indirerek, ölmüş yeryüzüne hayat vermesi Onun âyetlerindendir. Bunda aklını kullanan bir kavim için kesinlikle âyetler vardır.  
  https://akilkuran.com/rum-suresi/24-ayet.md
- **Secde 32:16** — Onlar, yataklarından kalkarak[1] korku ve ümit içinde Rabb'lerine dûa ederler. Kendilerine verdiğimiz rızıklardan infak[2] ederler.  
  https://akilkuran.com/secde-suresi/16-ayet.md
- **Ahzab 33:32** — Ey Nebi'nin hanımları! Siz diğer kadınlardan biri değilsiniz. Eğer takvâlıysanız, yabancı erkeklerle edalı bir üslupla konuşmayın. Zira kalbinde kötülük olan bir kimse buna yanlış anlam yükleyebilir. Sözün marûf[1] olanını söyleyin.  
  https://akilkuran.com/ahzab-suresi/32-ayet.md
- **Mearic 70:38** — Onların her biri Nimet Cenneti'ne konulacağını mı umuyor?  
  https://akilkuran.com/mearic-suresi/38-ayet.md
- **Müddessir 74:15** — Sonra hırsla daha da artırmamı ister.  
  https://akilkuran.com/muddessir-suresi/15-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt
