# بخل (bxl) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/bxl
- **Kuran'da:** 7 ayette, toplam 12 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

Cimrilik tek anlamdır: verilmesi gereken yere malı vermeyip tutmak. Cömertliğin karşıtıdır; insan kendi malında da başkasının malında da cimrilik edebilir.

## Lisânü'l-Arab — بخل maddesi

> بخل: البُخْل والبَخَل: لُغَتَانِ وَقُرِئَ بِهِمَا[[. قوله [وقرئ بهما] يؤخذ من القاموس وشرحه: أَنه قرئ باللغات الأربع وهي: البُخْل والبُخُل كقُفْل وعُنُق والبَخْل والبَخَل كنَجْم وجَبَل]]. والبَخْل والبُخُول: ضِدُّ الْكَرَمِ، وَقَدْ بَخِلَ يَبْخَلُ بُخْلًا وبَخَلًا، فَهُوَ بَاخِل: ذُو بُخْل، وَالْجَمْعُ بُخَّال، وبَخِيل والجميع بُخَلاء. ورَجُل بَخَل: وُصِف بِالْمَصْدَرِ؛ عَنْ أَبي العَمَيْثل الأَعرابي، وَكَذَلِكَ بَخَّال ومُبَخَّل. والبَخَّال: الشَّدِيدُ البُخْل؛ قَالَ رؤبة: / فَذَاك بَخَّالٌ أَرُوزُ الأَرْزِ، ... وكُرَّزٌ يَمْشِي بَطِينَ الكُرْزِ / وَرِجَالٌ بَاخِلُونَ. والبَخْلَة: بُخْل مَرَّة وَاحِدَةً. وبَخَّلَه: رَمَاهُ بالبُخل وَنَسَبَهُ إِلى البُخْل. وأَبْخَلَهُ: وَجَدَهُ بَخيلًا؛ وَمِنْهُ قَوْلُ عَمْرِو بْنِ مَعْدِيكرب: يَا بَنِي سُلَيْم، لَقَدْ سأَلْناكم فَمَا أَبْخَلْنَاكم؛ وَقَالَ الشَّاعِرُ: / وَلَا مُعدّ بُخْله عَنْ إِبْخَال / وَيُرْوَى أَبْخَال، فإِن كَانَ كَذَلِكَ فَهُوَ جَمْعُ بُخْل أَو بَخَل لأَنه قَدْ جَاءَتْ مَصَادِرُ مَجْمُوعَةٌ كالحُلوم والعُقول، وَفَسَّرَ ابْنُ الأَعرابي وَجْهَ جَمْعِهِ قَالَ: مَعْنَاهُ بَعْدَ بُخْلٍ مِنْكَ كَثِيرٍ؛ وَعَنْ هَاهُنَا بِمَعْنَى بَعْدَ كَمَا قَالَ: / وتُصْبح عَنْ غِبِّ الضَّباب، كأَنَّما ... تَرَوَّح قَيْنُ الهَضْبِ عَنْهَا بِمصْقَلَه / والمَبْخَلة: الشَّيْءُ الَّذِي يَحْمِلك عَلَى الْبُخْلِ. وفي حَدِيثِ النَّبِيِّ، ﷺ: الوَلَد مَجْبَنَة مَجْهَلة مَبْخَلة: / هُوَ مَفْعَلة مِنَ البُخل، ومَظِنّة لأَن يَحْمِل أَبويه عَلَى الْبُخْلِ، وَيَدْعُوهُمَا إِليه فَيَبْخَلان بِالْمَالِ لأَجله. وَمِنْهُ الْحَدِيثُ: / إِنكم لتُبَخِّلون وتُجَبِّنون.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 11, s. 47 — https://shamela.ws/book/1687/5229

## Kitâbu'l-Ayn — بخل maddesi

> بخل بخلا وبخلا فهو بخيل، بخال، مبخل. والبخلة: بخل مرة واحدة، قال عدي بن زيد: وللبخلة الأولى لمن كان باخلا ... أعف ومن يبخل يلم ويلهد 3

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 4, s. 272 — https://shamela.ws/book/1682/1380

## Mekâyîsü'l-Luğa — بخل maddesi

> الباء والخاء واللام كلمة واحدة، وهي: البخل والبخل. ورجل بخيل وباخل. فإذا كان ذلك شأنه فهو بخال. قال رؤبة: فذاك بخال أروز الأرز

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 1, s. 207 — https://shamela.ws/book/21710/251

## Müfredât — بخل maddesi

> البخل: إمساك المقتنيات عما لا يحق حبسها عنه، ويقابله الجود، يقال: بخل فهو باخل، وأما البخيل فالذي يكثر منه البخل، كالرحيم من الراحم. والبخل ضربان: بخل بقنيات نفسه، وبخل بقنيات غيره، وهو أكثرها ذما، دليلنا على ذلك قوله تعالى: الذين يبخلون ويأمرون الناس بالبخل [النساء/ 37] .

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 109 — https://shamela.ws/book/23636/91

## Türevler

- يَبْخَلُونَ (yebhalune) — cimrilik ederler: 3 kez
- بَخِلُوا۟ (behilu) — cimrilik ettikleri: 2 kez
- بِٱلْبُخْلِ (bil-buhli) — cimriliği: 1 kez
- بِٱلْبُخْلِ ۗ (bil-buhli) — cimriliği: 1 kez
- بَخِلَ (behile) — cimrilik ederse: 1 kez
- تَبْخَلُوا۟ (tebhalu) — cimrilik ederdiniz: 1 kez
- يَبْخَلُ (yebhalu) — cimrilik etmiş olur: 1 kez
- يَبْخَلُ ۖ (yebhalu) — cimrilik ediyor: 1 kez
- يَبْخَلْ (yebhal) — cimrilik eden: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden (ilk 7 / 12)

- **Ali İmran 3:180** — Allah'ın, lütuf olarak verdiği şeylerden cimrilik eden kimseler, bu tutumlarının kendi yararına olacağını sanmasınlar. Bu, onlar için sadece bir kötülüktür. Cimrilikle yanlarında tuttukları mal, Kıyâmet Günü boyunlarına dolanacaktır. Göklerin ve yeryüzünün mirası yalnızca Allah'a aittir. Allah, yaptığınız her şeyden haberdardır.  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/180-ayet.md
- **Nisa 4:37** — Cimrilik edenler, insanları da cimri olmaya teşvik ederler; Allah'ın kendi lütfundan verdiklerini gizlerler. Biz, o kâfirler[1] için alçaltıcı bir azâp hazırladık.  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/37-ayet.md
- **Tevbe 9:76** — Allah, onlara[1] lütfundan verince, onlar cimrilik edip yüz çevirdiler. Zaten onlar dönektirler.  
  https://akilkuran.com/tevbe-suresi/76-ayet.md
- **Muhammed 47:37** — Eğer sizden onu[1] isteyip de sizi zorlasaydı, cimrilik ederdiniz. Böylece hoşnutsuzluğunuzu açığa çıkarırdı.  
  https://akilkuran.com/muhammed-suresi/37-ayet.md
- **Muhammed 47:38** — İşte siz böylesiniz. Allah yolunda infak[1] etmeye çağrılırsınız ancak sizden bir kısmınız cimrilik yapar. Kim cimrilik yaparsa, aslında kendi aleyhinde cimrilik yapmış olur. Allah zengindir, siz ise yoksulsunuz. Eğer yüz çevirirseniz, sizin yerinize başka bir halk getirir. Onlar sizin gibi olmazlar.  
  https://akilkuran.com/muhammed-suresi/38-ayet.md
- **Hadid 57:24** — Böyleleri cimrilik ederler ve insanlara da cimrilik yapmalarını tavsiye ederler. Kim yüz çevirirse bilsin ki Allah, Hiçbir Şeye Muhtaç Olmayan'dır, Övgüye Değer Yegâne Varlık'tır.  
  https://akilkuran.com/hadid-suresi/24-ayet.md
- **Leyl 92:8** — Fakat kim cimrilik eder de kendisini müstağni[1] görürse,  
  https://akilkuran.com/leyl-suresi/8-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt