# بخس (bxs) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/bxs
- **Kuran'da:** 7 ayette, toplam 7 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

Eksiltmek temel anlamdır; özellikle birinin hakkını haksızca eksik vermek. Değerinin altındaki düşük bedele de bu ad verilir.

## Lisânü'l-Arab — بخس maddesi

> بخس: البَخْسُ: النَّقْصُ. بَخَسَه حَقَّه يَبْخَسُه بَخْساً إِذا نَقَصَهُ؛ وامرأَة باخِسٌ وباخِسَةٌ. وَفِي الْمَثَلِ فِي الرَّجُلِ تَحْسَبُه مُغَفَّلًا وَهُوَ ذُو نَكْراءَ: تَحسَبُها حمقاءَ وَهِيَ باخِسٌ أَو باخِسَةٌ؛ أَبو الْعَبَّاسِ: باخِسٌ بِمَعْنَى ظَالِمٍ، وَلا تَبْخَسُوا النَّاسَ*. / لَا تَظْلِمُوهُمْ. والبَخْسُ مِنَ الظُّلْمِ أَنْ تَبْخَسَ أَخاك حَقَّه فتنقصه كا يَبْخَسُ الكيالُ مِكْيَالَهُ فَيَنْقُصُهُ. وَقَوْلُهُ عَزَّ وَجَلَّ: فَلا يَخافُ بَخْساً وَلا رَهَقاً؛ أَي لَا يَنْقُصُ مِنْ ثَوَابِ عَمَلِهِ، وَلَا رَهَقًا أَي ظُلْمًا. وثَمَنٌ بَخْسٌ: دونَ مَا يُحَبُّ. وَقَوْلُهُ عَزَّ وَجَلَّ: وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ؛ أَي نَاقِصٍ دُونَ ثَمَنِهِ. والبَخْسُ: الخَسِيسُ الَّذِي بَخَس بِهِ البائعُ. قَالَ الزَّجَّاجُ: بَخْس أَي ظُلْم لأَن الإِنسان الْمَوْجُودَ لَا يَحُلُّ بَيْعُهُ. قَالَ: وَقِيلَ بَخْسٌ نَاقِصٌ، وأَكثر التَّفْسِيرِ عَلَى أَن بَخْساً ظُلْمٌ، وجاءَ فِي التَّفْسِيرِ أَنه بِيعَ بِعِشْرِينَ دِرْهَمًا، وَقِيلَ بِاثْنَيْنِ وَعِشْرِينَ، أَخذ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْ إِخوته دِرْهَمَيْنِ، وَقِيلَ بأَربعين دِرْهَمًا، وَيُقَالُ للبيع إِذا كَانَ قَصْداً: لَا بَخْسَ فِيهِ وَلَا شَطَطَ. وَفِي التَّهْذِيبِ: لَا بَخْس وَلَا شُطُوط. وبَخَسَ الميزانَ: نَقَصَه. وتَباخَسَ القومُ، تَغَابَنُوا. وَرُوِيَ عَنِ / الأَوزاعي فِي حَدِيثٍ: أَنه يأْتي عَلَى النَّاسِ زمانٌ يُستحلُّ فِيهِ الرِّبَا بِالْبَيْعِ، والخمرُ بِالنَّبِيذِ، والبَخْسُ بِالزَّكَاةِ؛ أَراد بالبَخْس مَا يأْخذه الْوُلَاةُ بِاسْمِ العُشْر، يتأَوّلون فِيهِ أَنه الزَّكَاةُ وَالصَّدَقَاتُ. والبَخْسُ: فَقْءُ الْعَيْنِ بالإِصبع وَغَيْرِهَا، وبَخَسَ عَيْنَهُ يَبْخَسُها بَخْسًا: فقأَها، لُغَةٌ فِي بَخَصَها، وَالصَّادُ أَعلى. قَالَ ابْنُ السِّكِّيتِ: يُقَالُ بَخَصْتُ عينَه، بِالصَّادِّ، وَلَا تَقُلْ بَخَسْتُها إِنما البَخْسُ نقصانُ الْحَقِّ. والبَخْسُ: أَرض تُنْبِتُ بِغَيْرِ سَقْي، وَالْجَمْعُ بُخُوسٌ. والبَخْسُ مِنَ الزَّرْعِ: مَا لَمْ يُسْقَ بماءٍ عِدٍّ إِنما سَقَاهُ مَاءُ السَّمَاءِ؛ قَالَ أَبو مَالِكٍ: قَالَ رَجُلٌ مِنْ كِنْدَةَ يُقَالُ لَهُ العُذافَة وَقَدْ رأَيته: / قالتْ لُبَيْنَى: اشْتَرْ لَنَا سَويقَا، ... وهاتِ بُرَّ البَخْسِ أَو دَقِيقا، / واعْجَلْ بِشَحْمٍ نَتَّخِذْ حُرْذِيقا ... واشْتَرْ فَعَجِّلْ خادِماً لَبِيقا، / واصْبُغْ ثِيَابِيَ صِبَغاً تَحْقِيقا، ... مِنْ جَيِّدِ العُصْفُرِ لَا تَشْرِيقا / بِزَعْفَرَانٍ، صِبَغاً رَقيقا / قَالَ: البَخْسُ الَّذِي يُزْرَعُ بِمَاءِ السَّمَاءِ، تَشْرِيقًا أَي صُفِّرَ شَيْئًا يَسِيرًا. والأَباخِسُ: الأَصابعُ. قَالَ الكُمَيْتُ: / جَمَعْتَ نِزَاراً، وَهِيَ شَتَّى شُعُوبُها، ... كَمَا جَمَعَتْ كَفٌّ إِلَيْهَا الأَباخِسا / وإِنه لِشَدِيدُ الأَباخِسِ، وَهِيَ لَحْمُ العَصَب، وَقِيلَ: الأَباخِسُ مَا بَيْنَ الأَصابع وأُصولها. والبَخِيسُ مِنْ ذِي الخُفِّ: اللَّحْمُ الدَّاخِلُ فِي خُفِّه. والبَخِيسُ: نِياطُ الْقَلْبِ. وَيُقَالُ: بَخَّسَ المُخُّ تَبْخِيساً أَي نَقَصَ وَلَمْ يَبْقَ إِلا فِي السُّلامَى وَالْعَيْنِ، وَهُوَ آخِرُ مَا يَبْقَى. وَقَالَ الأُموي: إِذا دَخَلَ فِي السُّلامَى وَالْعَيْنِ فَذَهَبَ وَهُوَ آخر ما يبقى.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 6, s. 24 — https://shamela.ws/book/1687/3037

## Kitâbu'l-Ayn — بخس maddesi

> البخس: أرض تنبت من غير سقي، وجمعه: بخوس. والبخس: فقء العين بالإصبع وغيرها. والبخس: الظلم، تبخس أخاك حقه فتنقصه، كما ينقص الكيال مكياله فينقصه. وقوله عز وجل: بثمن بخس 3 . أي: ناقص، وقوله عز وجل: ولا تبخسوا الناس أشياءهم 4 * أي: لا تنقصوا. وعن أبي عمرو: الأباخس: الأصابع. واحدها: أبخس.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 4, s. 203 — https://shamela.ws/book/1682/1311

## Mekâyîsü'l-Luğa — بخس maddesi

> الباء والخاء والسين أصل واحد، وهو النقص. قال الله تعالى: {وشروه بثمن بخس} [يوسف: 20] ، أي: نقص. ومن هذا الباب قولهم في المخ: بخس تبخيسا: إذا صار في السلامى والعين، وذلك حتى نقصانه وذهابه من سائر البدن. وقال شاعر: لا يشتكين عملا ما أنقين ... ما دام مخ في سلامى أو عين

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 1, s. 205 — https://shamela.ws/book/21710/249

## Müfredât — بخس maddesi

> البخس: نقص الشيء على سبيل الظلم، قال تعالى: وهم فيها لا يبخسون [هود/ 15] ، وقال تعالى: ولا تبخسوا الناس أشياءهم [الأعراف/ 85] ، والبخس والباخس: الشيء الطفيف الناقص، وقوله تعالى: وشروه بثمن بخس [يوسف/ 20] قيل: معناه: باخس، أي: ناقص، وقيل: مبخوس أي: منقوص، ويقال: تباخسوا أي: تناقصوا وتغابنوا فبخس بعضهم بعضا.

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 110 — https://shamela.ws/book/23636/92

## Türevler

- تَبْخَسُوا۟ (tebhasu) — eksik vermeyin: 3 kez
- بَخْسٍۢ (behsin) — düşük: 1 kez
- بَخْسًۭا (behsen) — eksik verilmesinden: 1 kez
- يَبْخَسْ (yebhas) — eksik etmesin: 1 kez
- يُبْخَسُونَ (yubhasune) — bir noksanlık yapılmaz: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden

- **Bakara 2:282** — Ey Îmân Edenler! Belli bir süre için birbirinize borç verdiğiniz zaman onu yazın. Yazan her kimse, onu adaletle yazsın. Allah'ın kendisine öğrettiği şekilde[1] yazmaktan kaçınmasın, yazsın. Borçlu olan da yazdırsın. Rabb'i olan Allah'a karşı takvâlı olsun, ondan hiçbir şeyi eksik bırakmasın. Eğer borçlu aklı ermez, aciz veya kendi söyleyip yazdıramayacak durumda birisi ise, velisi, onu adaletli bir şekilde yazdırsın. Erkeklerinizden de iki tanık tutun. Eğer iki erkek bulunmazsa, o zaman razı olacağınız tanıklardan bir erkek ve biri şaşırdığında diğeri ona hatırlatacak iki kadın[2] tanık tutun. Tanıklar, çağrıldıkları zaman kaçınmasınlar. Az olsun çok olsun onu vadesiyle birlikte yazmaktan üşenmeyin. Bu, Allah katında en adil, tanıklık için daha sağlam ve şüphe etmemeniz için daha uygundur. Ancak, aranızda hemen devredip durduğunuz ve peşin olarak yaptığınız ticaret başka, bunu yazmamanızda sizin için bir sakınca yoktur. Alışveriş yaptığınız zaman tanık bulundurun. Tanık olana da yazana da zarar verilmesin. Eğer bunu yaparsanız kendinize kötülük yapmış olursunuz. Allah'a karşı takvâlı olun. Allah, size gerekli olanı öğretiyor. Ve Allah, Her Şeyi Bilen'dir.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/282-ayet.md
- **Araf 7:85** — Medyen'e de kardeşleri Şuayb'ı. Dedi ki: "Ey halkım! Allah'a kulluk edin. Sizin için Ondan başka ilâh yoktur. Rabb'inizden size bir beyyinât[1] gelmiştir. Ölçüyü ve tartıyı tam yapın. İnsanlara mallarını eksik vermeyin. Düzeltildikten sonra yeryüzünde bozgunculuk yapmayın;[2] eğer Mü'minler iseniz bu, sizin için hayırlı olandır."  
  https://akilkuran.com/araf-suresi/85-ayet.md
- **Hud 11:15** — Kim sadece Dünya hayatını ve onun ziynetini[1] isterse, onlara yaptıklarının karşılığını eksiksiz veririz. Bu hususta onlara hiçbir haksızlık yapılmaz.  
  https://akilkuran.com/hud-suresi/15-ayet.md
- **Hud 11:85** — "Ey kavmim! Ölçüyü ve tartıyı hakkaniyetle yapın. Kimsenin malını eksik vermeyin. Bozguncular olarak yeryüzünde fesat çıkarmayın."  
  https://akilkuran.com/hud-suresi/85-ayet.md
- **Yusuf 12:20** — Onu ucuz bir fiyata, birkaç dirheme sattılar. Ona önem vermemişlerdi.  
  https://akilkuran.com/yusuf-suresi/20-ayet.md
- **Şuara 26:183** — "İnsanların mallarını değerinden düşürmeyin. Bozgunculuk yaparak yeryüzünde karışıklık çıkarmayın."  
  https://akilkuran.com/suara-suresi/183-ayet.md
- **Cin 72:13** — "Yol gösteren rehberi[1] dinlediğimizde ona inandık. Artık kim Rabb'ine îmân ederse, bundan sonra hakkının verilmemesinden veya haksızlığa uğramaktan endişe etmez."  
  https://akilkuran.com/cin-suresi/13-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt