# داب (dAb) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/dAb
- **Kuran'da:** 6 ayette, toplam 6 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

Bir şeye sürekli bağlı kalmak temel anlamdır; âdet ve hâl (de'b) bundan gelir. İşte ciddiyetle çalışmak ve yolda durmadan ilerlemek de bu köktendir.

## Lisânü'l-Arab — داب maddesi

> دأب: الدَّأبُ: العادَة والمُلازَمَة. يُقَالُ: مَا زَالَ ذَلِكَ دِينَكَ ودَأْبَكَ، ودَيْدَنَكَ ودَيْدَبُونَكَ، كلُّه مِنَ العادَة. دَأَبَ فلانٌ فِي عَمَلِه أَي جَدَّ وتَعِبَ، يَدْأَبُ دَأْباً ودَأَباً ودُؤُوباً، فَهُوَ دَئِبٌ؛ قَالَ الرَّاجِزُ: / راحَتْ كَمَا راحَ أَبو رِئَالِ، ... قَاهِي الفُؤَادِ، دَئِبُ الإِجْفالِ وَفِي الصِّحَاحِ: فَهُوَ دَائِبٌ؛ وأَنشد هَذَا الرجَزَ: دائِبُ الإِجْفالِ. وأَدْأَبَ غَيْرَهُ، وكلُ مَا أَدَمْتَه فَقَدْ أَدْأَبْتَه. وأَدْأَبَه: أَحْوَجَه إِلَى الدُّؤُوبِ، عَنِ ابْنِ الأَعرابي؛ وأَنشد: / إِذَا تَوافَوْا أَدَبُوا أَخاهُم / قَالَ: أَراد أَدْأَبُوا أَخاهُم، فخفَّف لأَن هَذَا الرَّاجِزَ لَمْ تَكُنْ لُغَتُه الْهَمْزَ، وَلَيْسَ ذَلِكَ لضَرورةِ شِعْرٍ، لأَنه لَوْ هُمِزَ لَكَانَ الجُزْءُ أَتمَّ. والدُّؤُوبُ: المبالَغَة فِي السَّيْر، وأَدْأَبَ الرجلُ الدَّابَّة إِدْآباً إِذَا أَتْعَبَها، والفِعلُ اللَّازِمُ دَأَبَتِ الناقَةُ تَدْأَبُ دُؤُوباً، ورجلٌ دَؤُوبٌ عَلَى الشَّيْءِ. وَفِي حَدِيثِ البعيرِ الَّذِي سَجَدَ لَهُ، ﷺ، فَقَالَ لِصَاحِبِهِ: إِنَّهُ يَشْكو إليَّ أَنَّكَ تُجِيعُه وتُدْئِبُه / أَي تَكُدُّه وتُتْعِبُه؛ وَقَوْلُهُ أَنشده ثَعْلَبٌ: / يُلِحْنَ مِن ذِي دَأَبٍ شِرْواطِ / فسَّره فَقَالَ: الدَأَبُ: السَّوْق الشديدُ والطَّرْدُ، وَهُوَ مِنَ الأَوَّل. وَرِوَايَةُ يَعْقُوبَ: مِنْ ذِي زَجَلٍ. والدَّأْبُ والدَّأَب، بالتَّحْرِيك: العادةُ والشَّأْن. قَالَ الفرّاءُ: أَصله مِنْ دَأَبْت إِلَّا أَن الْعَرَبَ حَوَّلْتْ مَعْنَاهُ إِلَى الشَّأْنِ. وَفِي الْحَدِيثِ: / عَلَيْكُمْ بقيامِ الليلِ، فَإِنَّهُ دَأْبُ الصالحِينَ قَبْلَكم. / الدَّأْبُ: العادةُ والشَّأْنُ، هُوَ مِنْ دَأَبَ فِي العَمَل إِذَا جَدَّ وتَعِبَ. وَفِي الْحَدِيثِ: / فَكَانَ دَأَبي ودَأْبهم. / وَقَوْلُهُ، عَزَّ وَجَلَّ: مِثْلَ دَأْبِ قَوْمِ نُوحٍ؛ أَي مِثلَ عادةِ قَوْمِ نوحٍ، وجاءَ فِي التَّفْسِيرِ: مثلَ حالِ قَومِ نوحٍ. الأَزهري: قَالَ الزَّجَّاجُ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ*؛ أَي كشأْنِ آلِ فِرْعون، وكأَمْرِ آلِ فِرْعون؛ كَذَا قَالَ أَهل اللُّغَةِ. قَالَ الأَزهري: والقولُ عندِي فِيهِ، وَاللَّهُ أَعلم، أَن دَأْبَ هَاهُنَا اجتِهادهم فِي كُفْرِهِم، وتَظاهُرُهُم عَلَى النَّبِيِّ، ﷺ، كتَظَاهُرِ آلِ فِرْعَوْنَ عَلَى مُوسَى، عَلَيْهِ السلامُ. يُقَالُ دَأَبْتُ أَدْأَبُ دَأَباً ودَأَباً ودُؤُوباً إِذَا اجْتَهَدْتَ فِي الشيءِ. والدائِبانِ: الليلُ والنهارُ. وبَنُو دَوْأَبٍ: حَيٌّ مِنْ غَنِيٍّ. قَالَ ذُو الرُّمة: / بَني دَوْأَبٍ إنِّي وجَدْتُ فَوارسِي ... أَزِمَّةَ غارَاتِ الصَّباحِ الدَّوَالِقِ

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 1, s. 368 — https://shamela.ws/book/1687/368

## Kitâbu'l-Ayn — داب maddesi

> الدُؤوب: المبالغة فى السَّيّْرء وأذاب الرحل الدابّة إدآبًا إذا أتعَبّهاء والفعل

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed

## Mekâyîsü'l-Luğa — داب maddesi

> الدال والهمزة والباء أصل واحد يدل على ملازمة ودوام. فالدأب: العادة والشأن. قال الفراء: الدأب، أصله من دأبت، إلا أن العرب حولت معناه إلى الشأن. ودأب الرجل في عمله، إذا جد. وأدأبته أنا إدآبا. والدائبان: الليل والنهار.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 2, s. 321 — https://shamela.ws/book/21710/881

## Müfredât — داب maddesi

> الدأب: إدامة السير، دأب في السير دأبا. قال تعالى: وسخر لكم الشمس والقمر دائبين [إبراهيم/ 33] ، والدأب: العادة المستمرة دائما على حالة، قال تعالى: كدأب آل فرعون [آل عمران/ 11] ، أي: كعادتهم التي يستمرون عليها.

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 321 — https://shamela.ws/book/23636/303

## Türevler

- كَدَأْبِ (kede'bi) — durumu gibi: 3 kez
- دَآئِبَيْنِ ۖ (daibeyni) — düzenli seyreden: 1 kez
- دَأْبِ (de'bi) — durumu: 1 kez
- دَأَبًۭا (deeben) — âdetiniz üzere: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden

- **Ali İmran 3:11** — Onların durumu, tıpkı Firavuncuların ve onlardan önceki kimselerin durumu gibidir. Âyetlerimizi yalanladılar; Allah da onları suçları nedeniyle yakaladı. Allah'ın cezası çok çetindir.  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/11-ayet.md
- **Enfal 8:52** — Tıpkı Firavuncuların ve onlardan öncekilerin durumu gibi. Allah'ın âyetlerini yalanlamışlardı. Allah da onları, suçları yüzünden yakalamıştı. Allah, Mutlak Güç Sahibi'dir, Cezalandırması Çok Şiddetli Olan'dır.  
  https://akilkuran.com/enfal-suresi/52-ayet.md
- **Enfal 8:54** — Tıpkı Firavuncuların ve onlardan öncekilerin durumu gibi. Rabb'lerinin âyetlerini yalanlamışlardı da Biz de suçlarından dolayı onları mahvetmiş ve Firavuncuları suda boğmuştuk. Hepsi de zâlim kimselerdi.  
  https://akilkuran.com/enfal-suresi/54-ayet.md
- **Yusuf 12:47** — Dedi ki: "Yedi yıl bildik şekilde ekip biçin. Ancak biçtiğinizden, yiyeceğiniz kadarını ayırdıktan sonra kalanı biriktirin."  
  https://akilkuran.com/yusuf-suresi/47-ayet.md
- **İbrahim 14:33** — Düzenli bir hareket içinde olan Güneş'i ve Ay'ı hizmetinize verdi. Geceyi ve gündüzü de hizmetinize verdi.  
  https://akilkuran.com/ibrahim-suresi/33-ayet.md
- **Mümin 40:31** — "Nûh, Âd, Semûd ve onlardan sonraki toplumların durumu gibi. Allah, kullarına haksızlık edici değildir."  
  https://akilkuran.com/mumin-suresi/31-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt
