# فقه (fqh) kökü - **Sayfa:** https://akilkuran.com/fqh - **Kuran'da:** 20 ayette, toplam 20 kez geçer - **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât ## Anlam Bir şeyi kavrayıp bilmek temel anlamdır; fıkıh, görünen bilgiden görünmeyen bilgiye ulaşmaktır. Sonra din ve şeriat hükümlerinin bilgisine özgülenmiştir. ## Lisânü'l-Arab — فقه maddesi > فقه: الفِقْهُ: الْعِلْمُ بِالشَّيْءِ والفهمُ لَهُ، وغلبَ عَلَى عِلْم الدِّينِ لسِيادَتِه وَشَرَفِهِ وفَضْلِه عَلَى سَائِرِ أَنواع الْعِلْمِ كَمَا غَلَبَ النجمُ عَلَى الثُّرَيَّا والعُودُ عَلَى المَنْدَل؛ قَالَ ابْنُ الأَثير: واشْتِقاقهُ مِنَ الشَّقِّ والفَتْح، وَقَدْ جَعَله العُرْفُ خَاصًّا بِعِلْمِ الشَّرِيعَةِ، شَرَّفَها اللَّهُ تَعَالَى، وتَخْصيصاً بِعِلْمِ الْفُرُوعِ مِنْهَا. قَالَ غَيْرُهُ: والفِقْهُ فِي الأَصل الفَهْم. يُقَالُ: أُوتِيَ فلانٌ فِقْهاً فِي الدِّينِ أَي فَهْماً فِيهِ. قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ: لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ؛ أَي ليَكونوا عُلَماء بِهِ، وفَقَّهَه اللهُ؛ / وَدَعَا النَّبِيُّ، ﷺ، لِابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ: اللَّهُمَّ عَلِّمْه الدِّينَ وفَقِّهْه فِي التأْويل / أَي فَهِّمْه تأْويلَه وَمَعْنَاهُ، فَاسْتَجَابَ اللَّهُ دُعاءه، وَكَانَ مِنْ أَعلم النَّاسِ فِي زَمَانِهِ بِكِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى. وفَقِه فِقْهاً: بِمَعْنَى عَلِم عِلْماً. ابْنُ سِيدَهْ: وَقَدْ فَقُه فَقاهَةً وَهُوَ فَقِيهٌ مِنْ قَوْمٍ فُقَهاءَ، والأُنثى فَقِيهة مِنْ نِسْوةٍ فقائِهَ. وَحَكَى اللِّحْيَانِيُّ: نِسْوَةٌ فُقَهاء، وَهِيَ نَادِرَةٌ، قَالَ: وَعِنْدِي أَن قَائِلَ فُقَهاء مِنَ الْعَرَبِ لَمْ يَعْتَدَّ بِهَاءِ التأْنيث، وَنَظِيرُهَا نِسْوَةٌ فُقَراء. وَقَالَ بَعْضُهُمْ: فَقُه الرَّجُلُ فَقَهاً وفِقْهاً وفَقِه[[. قوله [وفقه] بعد قوله [وفقهاً] كذا بالأَصل. وبالوقوف على عبارة ابن سيدة تعلم أن فقه كعلم ليس من كلام البعض وإن كان لغة في فقه بالضم ولعلها تكررت من النساخ]]. وفَقِه الشيءَ: عَلِمَه. وفَقَّهَه وأَفْقَهَه: عَلَّمه. وَفِي التَّهْذِيبِ: وأَفْقَهْتُه أَنا أَي بَيَّنْتُ لَهُ تَعَلُّم الفِقْه. ابْنُ سِيدَهْ: وفَقِهَ عَنْهُ، بِالْكَسْرِ، فَهِمَ. وَيُقَالُ: فَقِهَ فلانٌ عَنِّي مَا بَيَّنْتُ لَهُ يَفْقَه فِقْهاً إِذَا فَهِمَه. قَالَ الأَزهري: قَالَ لِي رَجُلٌ مِنْ كِلَابٍ وَهُوَ يَصِف لِي شَيْئًا فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ كَلَامِهِ قَالَ أَفَقِهْتَ؟ يُرِيدُ أَفَهِمْتَ. وَرَجُلٌ فَقُهٌ: فَقِيهٌ، والأُنثى فَقُهةٌ. وَيُقَالُ لِلشَّاهِدِ: كَيْفَ فَقاهَتُك لِمَا أَشْهَدْناك، وَلَا يُقَالُ فِي غَيْرِ ذَلِكَ. الأَزهري: وأَما فَقُه، بِضَمِّ الْقَافِ، فَإِنَّمَا يُسْتَعْمَلُ فِي النُّعُوتِ. يُقَالُ: رَجُلٌ فَقِيهٌ، وَقَدْ فَقُهَ يَفْقُه فَقاهةً إِذَا صارَ فَقيهاً وسادَ الفُقَهاءَ. وَفِي حَدِيثِ سَلْمان: أَنه نَزَلَ عَلَى نَبَطِيَّةٍ بِالْعِرَاقِ فَقَالَ لَهَا: هَلْ هُنَا مكانٌ نَظيف أُصَلي فِيهِ؟ فَقَالَتْ: طَهِّرْ قَلْبَك وصَلِّ حَيْثُ شِئْتَ، فَقَالَ سَلْمَانُ: فَقِهَتْ / أَي فَهِمَتْ وفَطِنَتْ للحقِّ والمَعْنى الَّذِي أَرادَتْ، وَقَالَ شَمِرٌ: مَعْنَاهُ أَنها فَقِهَتْ هَذَا الْمَعْنَى الَّذِي خاطَبَتْه، وَلَوْ قَالَ فَقُهَتْ كَانَ معناه صارَت فَقيهةً. يُقَالُ: فَقِهَ عَنِّي كَلَامِي يَفْقَه أَي فَهِمَ، وَمَا كَانَ فَقيهاً وَلَقَدْ فَقُه وفَقِه. وَقَالَ ابْنُ شُمَيْلٍ: أَعْجَبَنِي فَقاهَتُه أَي فِقْهُه. وَرَجُلٌ فَقيهٌ: عالمٌ. وَكُلُّ عَالِمٍ بِشَيْءٍ فَهُوَ فَقيهٌ؛ مِنْ ذَلِكَ قَوْلُهُمْ: فُلَانٌ مَا يَفْقَه وَمَا يَنْقَه؛ مَعْنَاهُ لَا يَعْلم وَلَا يَفْهَم. ونَقِهْتُ الحديثَ أَنْقَهُه إِذَا فَهِمْته. وفَقِيه الْعَرَبِ: عالمُ الْعَرَبِ. وتَفَقَّه: تَعاطى الفِقْهَ. وفاقَهْتُه إِذَا باحَثْته فِي الْعِلْمِ. والفِقْهُ: الفِطْنةُ. وَفِي الْمَثَلِ: خيرُ الفِقْه مَا حاضَرْت بِهِ، وشَرُّ الرَّأْي الدَّبَريُّ. وَقَالَ عِيسَى بْنُ عُمَرَ: قَالَ لِي أَعرابي شَهِدْتُ عَلَيْكَ بالفِقهِ أَي الفِطْنةِ. وفَحْلٌ فَقيهٌ: طَبٌّ بالضِّراب حاذِقٌ. وَفِي الْحَدِيثِ: / لعَنَ اللهُ النائحةَ والمُسْتَفْقِهةَ؛ هِيَ الَّتِي تُجاوِبُها فِي قَوْلِهَا لأَنها تتَلَقَّفُه وتتَفَهَّمُه فتُجيبها عَنْهُ. ابْنُ بَرِّيٍّ: الفَقْهةُ المَحالةُ فِي نُقْرة الْقَفَا؛ قَالَ الرَّاجِزُ: / وتَضْرِب الفَقْهةَ حَتَّى تَنْدَلِق / قَالَ: وَهِيَ مقلوبة من الفَهْقة. Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 13, s. 522 — https://shamela.ws/book/1687/7083 ## Kitâbu'l-Ayn — فقه maddesi > الفقه: العلم في الدين. يقال: فقه الرجل يفقه فقها فهو فقيه. وفقه يفقه فقها إذا فهم. وأفقهته: بينت له. والتفقه: تعلم الفقه. Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 3, s. 370 — https://shamela.ws/book/1682/1068 ## Mekâyîsü'l-Luğa — فقه maddesi > الفاء والقاف والهاء أصل واحد صحيح، يدل على إدراك الشيء والعلم به. تقول: فقهت الحديث أفقهه. وكل علم بشيء فهو فقه. يقولون: لا يفقه ولا ينقه. ثم اختص بذلك علم الشريعة، فقيل لكل عالم بالحلال والحرام: فقيه. وأفقهتك الشيء، إذا بينته لك. Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 4, s. 442 — https://shamela.ws/book/21710/1982 ## Müfredât — فقه maddesi > الفقه: هو التوصل إلى علم غائب بعلم شاهد، فهو أخص من العلم. قال تعالى: فمال هؤلاء القوم لا يكادون يفقهون حديثا [النساء/ 78] ، ولكن المنافقين لا يفقهون [المنافقون/ 7] ، إلى غير ذلك من الآيات، والفقه: العلم بأحكام الشريعة، يقال: فقه الرجل فقاهة: إذا صار فقيها 7 ، وفقه أي: فهم فقها، وفقهه أي: فهمه، وتفقه: إذا طلبه فتخصص به. قال تعالى: ليتفقهوا في الدين [التوبة/ 122] . Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 642 — https://shamela.ws/book/23636/624 ## Türevler - يَفْقَهُونَ (yefkahune) — anlamazlar: 13 kez - يَفْقَهُوهُ (yefkahuhu) — onu anlamalarına: 3 kez - تَفْقَهُونَ (tefkahune) — siz anlamazsınız: 1 kez - لِّيَتَفَقَّهُوا۟ (liyetefekkahu) — iyice öğrenmek için: 1 kez - نَفْقَهُ (nefkahu) — biz anlamıyoruz: 1 kez - يَفْقَهُوا۟ (yefkahu) — anlasınlar: 1 kez ## Geçtiği ayetlerden - **Nisa 4:78** — Nerede olursanız olun, sağlam kalelerde de olsanız, ölüm gelir sizi bulur. Onlara, bir hasenet[1] isabet etse, "Bu Allah'tandır." derler. Onlara, bir kötülük isabet etse, "Bu senin yüzündendir." derler. De ki: "Hepsi Allah'tandır.[2]" Bu halka ne oluyor ki söylenen sözü anlamaya yanaşmıyorlar! https://akilkuran.com/nisa-suresi/78-ayet.md - **Enam 6:25** — Onlardan[1] seni dinleyenler[2] vardır; oysa onu anlamalarına engel olmak için kalplerine perde, kulaklarına ağırlık koyduk.[3] Onlar her türlü âyeti[4] görseler de yine de ona inanmazlar. Kâfirler sana geldiklerinde, "Bunlar ancak geçmiştekilerin yazdıklarıdır." diye seninle tartışırlar. https://akilkuran.com/enam-suresi/25-ayet.md - **Enam 6:65** — De ki: "Sizin üstünüzden ve ayaklarınızın altından azâp göndermeye, sizi topluluklar halinde ayırıp kiminizin hıncını kiminize tattırmaya kâdir olan Odur." Bak, iyice anlasınlar diye âyetlerimizi nasıl her yönüyle açıklıyoruz. https://akilkuran.com/enam-suresi/65-ayet.md - **Enam 6:98** — Sizi tek bir nefisten inşâ eden Odur. Sizin için bir kalış ve emanet olarak konuluş yeri vardır. Akleden bir halk için âyetlerimizi böylece ayrıntılı bir şekilde açıkladık. https://akilkuran.com/enam-suresi/98-ayet.md - **Araf 7:179** — Gerçek şu ki, cinnden ve insten[1] çoğalttıklarımızın[2] çoğu Cehennem'liktir.[3] Ki onların kalpleri[4] vardır onunla kavramazlar, gözleri vardır onunla görmezler, kulakları vardır onunla işitmezler. İşte bunlar hayvanlar gibidirler, hatta daha da bilinçsizdirler. İşte gafil olanlar bunlardır. https://akilkuran.com/araf-suresi/179-ayet.md - **Enfal 8:65** — Ey Nebi! Mü'minleri savaşmaya cesaretlendir. Eğer sizden sabreden[1] yirmi kişi bulunursa, iki yüz kişiye galip gelir. Eğer sizden yüz kişi bulunursa, Kâfirlerden bin kişiye galip gelir. Çünkü onlar gerçekten anlamaz[2] bir halktır. https://akilkuran.com/enfal-suresi/65-ayet.md - **Tevbe 9:81** — Allah'ın Resûl'üne muhalefet ederek geride kalanlar, oturup kalmalarına sevindiler. Mallarıyla, canlarıyla cihâd etmekten hoşlanmadılar. Bir de "Bu sıcakta savaşa çıkmayın." dediler. De ki: "Cehennem ateşi daha sıcaktır." Keşke anlasalardı! https://akilkuran.com/tevbe-suresi/81-ayet.md - **Tevbe 9:87** — Onlar, geride kalanlarla beraber olmayı tercih ettiler. Kalpleri mühürlendi, artık onlar anlamazlar. https://akilkuran.com/tevbe-suresi/87-ayet.md - **Tevbe 9:122** — Mü'minlerin toptan seferber olmaları uygun değildir. Dinde bilgi[1] edinmek için her grubun içinden birtakım kimseler gitmeli ve döndüklerinde halklarını bilgilendirmelidirler. Umulur ki onlar sakınırlar. https://akilkuran.com/tevbe-suresi/122-ayet.md - **Tevbe 9:127** — Bir sûre indirildiği zaman: "Sizi gören var mı?" diye birbirlerine bakar, sonra da dönüp giderler. Allah, onların kalplerini çevirmiştir. Çünkü onlar, düşünmeyen bir halktır. https://akilkuran.com/tevbe-suresi/127-ayet.md - **Hud 11:91** — "Ey Şu'ayb! Dediklerinin çoğunu anlamıyoruz, biz, seni içimizde güçsüz görüyoruz. Kabilen olmasaydı seni taşlardık. Esasen sen değerli biri de değilsin." dediler. https://akilkuran.com/hud-suresi/91-ayet.md - **İsra 17:44** — Yedi gök, yeryüzü ve içindekiler, Onu tesbîh[1] ederler. Onu hamd[2] ile tesbîh etmeyen hiçbir şey yoktur. Fakat siz, onların tesbîhlerini kavrayamazsınız. Kuşkusuz O, Çok Hoşgörülü'dür, Çok Bağışlayıcı'dır. https://akilkuran.com/isra-suresi/44-ayet.md - **İsra 17:46** — Kur'an'ı anlamalarına engel olsun diye, kalplerine[1] perde, kulaklarına bir ağırlık koyduk. Sen, Kur'an'da Rabb'inin tekliğini andığın zaman, nefretle arkalarını dönüp kaçarlar. https://akilkuran.com/isra-suresi/46-ayet.md - **Kehf 18:57** — Rabb'inin âyetleriyle öğüt verildiği zaman onu dikkate almayan ve yapıp ettiklerini önemsemeyen kimseden daha zâlim kim vardır? Biz, böylelerinin kalplerinin üzerine, gerçeği düşünüp kavramayı engelleyen bir örtü, kulaklarına da ağırlık koyduk. Sen onları doğruya yöneltmeye çalışsan da artık asla doğru yola dönmezler. https://akilkuran.com/kehf-suresi/57-ayet.md - **Kehf 18:93** — Nihâyet iki set arasına ulaştığı zaman, onların yanı başında neredeyse hiç söz anlamayan bir halkla karşılaştı. https://akilkuran.com/kehf-suresi/93-ayet.md - **Taha 20:28** — "Ki söyleyeceklerimi anlasınlar." https://akilkuran.com/taha-suresi/28-ayet.md - **Fetih 48:15** — Geri bırakılanlar,[1] ganimetleri almak için gittiğinizde: "Müsaade edin sizinle gelelim." diyecekler. Allah'ın sözünü değiştirmek istiyorlar.[2] De ki: "Siz, asla bizimle gelemezsiniz. Allah, bu hükmü daha önce buyurmuştu.[2]" O zaman da: "Hayır, siz bizi kıskanıyorsunuz." diyecekler. Doğrusu onlar anlayışı kıt kimselerdir. https://akilkuran.com/fetih-suresi/15-ayet.md - **Haşr 59:13** — Onların yüreklerinde, Allah'a olan korkudan daha fazla size olan korku vardır. Bu onların, gerçeği kavramayan bir halk olmalarındandır. https://akilkuran.com/hasr-suresi/13-ayet.md - **Münafikun 63:3** — Bu şundandır: onlar önce îmân ettiler sonra küfrettiler. Bu nedenle, onların kalpleri mühürlenmiştir. Artık onlar, gerçeği kavrayamazlar. https://akilkuran.com/munafikun-suresi/3-ayet.md - **Münafikun 63:7** — Onlar, Allah'ın Resûl'ünün yanında bulunanlara, "Yardım etmeyin ki, dağılıp gitsinler." diyenlerdir. Oysa göklerin ve yeryüzünün bütün hazineleri Allah'ındır. Ancak, münâfıklar, bu gerçeği kavrayamıyorlar. https://akilkuran.com/munafikun-suresi/7-ayet.md ## Gezinme - Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler - Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt