# غيظ (gyZ) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/gyZ
- **Kuran'da:** 10 ayette, toplam 11 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

İnsana başkasından gelen sıkıntı ve kahır temel anlamdır. Öfkenin en şiddetlisi, yürekte kaynayan kızgınlıktır; bunu dışa vurmak da bu köktendir.

## Lisânü'l-Arab — غيظ maddesi

> غيظ: الغيْظُ: الغَضب، وَقِيلَ: الْغَيْظُ غَضَبٌ كَامِنٌ لِلْعَاجِزِ، وَقِيلَ: هُوَ أَشدُّ مِنَ الغضَب، وَقِيلَ: هُوَ سَوْرَتُه وأَوّله. وغِظتُ فُلَانًا أَغِيظه غَيْظاً وَقَدْ غَاظَهُ فَاغْتَاظَ وغَيَّظَه فتَغَيَّظ وَهُوَ مَغِيظ؛ قَالَتْ قُتَيْلةُ بِنْتُ النَّضْرِ بْنِ الحرث وَقَتَلَ النَّبِيُّ، ﷺ، أَباها صَبْرًا: / مَا كَانَ ضَرَّكَ، لَوْ مَنَنْتَ، ورُبما ... مَنَّ الْفَتَى، وَهُوَ المَغِيظُ المُحْنَقُ / والتغَيُّظُ: الاغتِياظ، وَفِي حَدِيثِ أُم زَرْعٍ: وغيْظُ جارَتها، لأَنها تَرَى مِنْ حُسْنِهَا مَا يَغيظُها. وَفِي الْحَدِيثِ: / أَغْيَظُ الأَسماء عِنْدَ اللَّهِ رَجُلٌ تَسَمَّى مَلِكَ الأَملاك؛ قَالَ ابْنُ الأَثير: هَذَا مِنْ مَجَازِ الْكَلَامِ مَعْدُولٌ عَنْ ظَاهِرِهِ، فإِن الْغَيْظَ صفةٌ تغيِّرُ الْمَخْلُوقَ عِنْدَ احْتِدَادِهِ يَتَحَرَّكُ لَهَا، وَاللَّهُ يَتَعَالَى عَنْ ذَلِكَ، وإِنما هُوَ كِنَايَةٌ عَنْ عُقُوبَتِهِ لِلْمُتَسَمِّي بِهَذَا الِاسْمِ أَي أَنه أَشد أَصحاب هَذِهِ الأَسماء عُقُوبَةً عِنْدَ اللَّهِ. وَقَدْ جَاءَ فِي بَعْضِ رِوَايَاتِ مُسْلِمٍ: / أَغيظ رَجُلٍ عَلَى اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وأَخبثه وأَغيظه عَلَيْهِ رَجُلٌ تَسَمَّى بِمَلِكِ الأَملاك؛ قَالَ ابْنُ الأَثير: قَالَ بَعْضُهُمْ لا وجه لتكرار لفظتي أَغيظ في الحديث ولعله أَغنظ، بالنون، من الغَنْظِ، وَهُوَ شِدَّةُ الْكَرْبِ. وَقَوْلُهُ تَعَالَى: سَمِعُوا لَها تَغَيُّظاً وَزَفِيراً؛ قَالَ الزَّجَّاجُ: أَراد غَلَيان تَغَيُّظٍ أَي صَوْتَ غَلَيَانٍ. وَحَكَى الزَّجَّاجُ: أَغاظه، وَلَيْسَتْ بِالْفَاشِيَةِ. قَالَ ابْنُ السِّكِّيتِ: وَلَا يُقَالُ أَغاظه. وَقَالَ ابْنُ الأَعرابي: غَاظَهُ وأَغاظه وغَيَّظه بِمَعْنًى وَاحِدٍ. وغايَظَه: كغَيَّظه فَاغْتَاظَ وتَغيَّظ. وفعَل ذَلِكَ غِياظَكَ وغِياظَيْك. وغايَظَه: بَارَاهُ فَصَنَعَ مَا يَصْنَعُ. والمُغايظة: فِعْلٌ فِي مُهلة أَو مِنْهُمَا جَمِيعًا. وتغَيَّظَتِ الْهَاجِرَةُ إِذا اشْتَدَّ حَمْيُها؛ قَالَ الأَخطل: / لَدُنْ غُدْوةٍ، حَتَّى إِذا مَا تَغَيَّظَت ... هواجرُ مِنْ شعبانَ، حامٍ أَصيلُها / وَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى: تَكادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ؛ أَي مِنْ شدَّة الحرِّ. وغَيَّاظٌ: اسْمٌ. وَبَنُو غَيْظٍ: حيٌّ مِنْ قَيْسِ عَيْلانَ، وَهُوَ غَيْظُ بنُ مُرَّةَ بنِ عوفِ بنِ سَعْدِ بْنِ ذُبْيانَ بْنِ بَغِيض بْنِ رَيْثِ بْنِ غَطَفانَ. وغَيَّاظُ بنُ الحُضَينِ بْنُ الْمُنْذِرِ: أَحد بَنِي عَمْرِو بْنِ شَيْبان الذُّهلي السدُوسي؛ وَقَالَ فِيهِ أَبوه الْحُضَيْنُ يَهْجُوهُ: / نَسِيٌّ لِمَا أُولِيتَ مِنْ صَالِحٍ مَضى، ... وأَنت لتأْديبٍ عليَّ حَفِيظُ / تَلِينُ لأَهْل الغِلِّ والغَمز منهمُ، ... وأَنت عَلَى أَهلِ الصَّفاء غَلِيظُ / وسُمِّيتَ غَيَّاظاً، ولستَ بغائظٍ ... عَدُوًّا، وَلَكِنْ للصَّدِيقِ تَغِيظ / فَلَا حَفِظَ الرحمنُ رُوحَك حَيَّةً، ... وَلَا وهْيَ فِي الأَرواحِ حِينَ تَفِيظ / عَدُوُّكَ مَسرورٌ، وَذُو الوُدِّ، بِالَّذِي ... يَرى مِنْكَ مِنْ غيْظ، عَلَيْكَ كَظيظ / وَكَانَ الحُضَيْنُ هَذَا فَارِسًا وَكَانَتْ مَعَهُ رَايَةُ عَلِيٍّ، كَرَّمَ اللَّهُ وَجْهَهُ، يومَ صِفِّينَ وَفِيهِ يَقُولُ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: / لِمَنْ رايةٌ سوداءٌ يَخْفُقُ ظِلُّها، ... إِذا قِيلَ: قَدِّمْها حُضَيْنُ، تَقَدَّما / ويُورِدُها للطَّعْنِ حَتَّى يُزِيرَها ... حِياضَ المَنايا، تَقْطُر الموتَ والدّما

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 7, s. 450 — https://shamela.ws/book/1687/3833

## Mekâyîsü'l-Luğa — غيظ maddesi

> الغين والياء والظاء أصيل فيه كلمة واحدة، يدل على كرب يلحق الإنسان من غيره. يقال: غاظني يغيظني. وقد غظتني يا هذا. ورجل غائظ وغياظ. قال: سميت غياظا ولست بغائظ ... عدوا ولكن الصديق تغيظ

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 4, s. 405 — https://shamela.ws/book/21710/1945

## Müfredât — غيظ maddesi

> الغيظ: أشد غضب، وهو الحرارة التي يجدها الإنسان من فوران دم قلبه، قال: قل موتوا بغيظكم [آل عمران/ 119] ، ليغيظ بهم الكفار [الفتح/ 29] ، وقد دعا الله الناس إلى إمساك النفس عند اعتراء الغيظ. قال: والكاظمين الغيظ [آل عمران/ 134] . قال: وإذا وصف الله سبحانه به فإنه يراد به الانتقام. قال: وإنهم لنا لغائظون [الشعراء/ 55] ، أي: داعون بفعلهم إلى الانتقام منهم، والتغيظ: هو إظهار الغيظ، وقد يكون ذلك مع صوت مسموع كما قال: سمعوا لها تغيظا وزفيرا [الفرقان/ 12] .

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 619 — https://shamela.ws/book/23636/601

## Türevler

- يَغِيظُ (yegizu) — öfkelendiği: 2 kez
- ٱلْغَيْظَ (l-gayze) — öfke(lerin)i: 1 kez
- ٱلْغَيْظِ ۖ (l-gayzi) — öfke-: 1 kez
- ٱلْغَيْظِ ۚ (l-gayzi) — öfke-: 1 kez
- بِغَيْظِكُمْ ۗ (bigayzikum) — öfkenizden: 1 kez
- بِغَيْظِهِمْ (bigayzihim) — öfkeleriyle: 1 kez
- تَغَيُّظًۭا (tegayyuzen) — öfkesini: 1 kez
- غَيْظَ (gayze) — öfkesini: 1 kez
- لَغَآئِظُونَ (legaizune) — kızdırmaktadırlar: 1 kez
- لِيَغِيظَ (liyegiyze) — öfkelendirsin diye: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden (ilk 10 / 11)

- **Ali İmran 3:119** — İşte siz öyle kimselersiniz ki, onları seversiniz. Siz, bütün kitâplara inandığınız halde onlar sizi sevmezler. Sizinle karşılaştıkları zaman; "îmân ettik." derler, yalnız kaldıkları zaman ise size olan öfkelerinden parmaklarını ısırırlar. De ki: "Öfkenizden ölün!" Kuşkusuz, Allah, kalplerin gizlediklerini bilir.  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/119-ayet.md
- **Ali İmran 3:134** — Onlar, bollukta da darlıkta da infak ederler. Öfkelerini yenerler, insanların kusurlarını bağışlarlar. Allah muhsin[1] olanları sever.  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/134-ayet.md
- **Tevbe 9:15** — Ve onların kalplerindeki öfkeyi gidersin. Allah, hak edene[1] tevbe nasip eder. Allah, Her Şeyi Bilen'dir, En İyi Hüküm Veren'dir.  
  https://akilkuran.com/tevbe-suresi/15-ayet.md
- **Tevbe 9:120** — Ne Medine halkının ne de etrafındaki Bedevi Arapların, Allah'ın Resûl'ünden geri kalmaları ve onun canından önce kendi canlarının kaygısına düşmeleri olacak şey değildir! Çünkü Allah yolunda katlanacakları susuzluk, yorgunluk, açlık ve Kâfirleri kızdıracak bir yeri zapt etmeleri ve düşmana karşı elde ettikleri başarı, kendilerine sâlih bir amel olarak yazılacaktır. Zira Allah, muhsin[1] olanların kazanımlarını yok etmez.  
  https://akilkuran.com/tevbe-suresi/120-ayet.md
- **Hac 22:15** — Kim Allah'ın, ona[1] Dünya'da ve Âhiret'te kesinlikle yardım etmeyeceğini zannediyorsa, o zaman göğe bir araçla çıksın elinden ne geliyorsa yapsın. Baksın bakalım bu çabası kendisini kızdıran yardım ve desteği yok edecek mi?  
  https://akilkuran.com/hac-suresi/15-ayet.md
- **Furkan 25:12** — Cehennem onları[1] uzak bir yerden gördüğü zaman, onun öfkelenmesini ve uğultusunu işittiler.[2]  
  https://akilkuran.com/furkan-suresi/12-ayet.md
- **Şuara 26:55** — "Ve bize karşı kin ve nefret duyuyorlar."  
  https://akilkuran.com/suara-suresi/55-ayet.md
- **Ahzab 33:25** — Kâfirleri bir yarar elde etmeden kinleriyle geri çevirdi. Ve Allah, Mü'minlere savaşta yeterli geldi. Allah, Mutlak Güç Sahibi'dir, Mutlak Üstün Olan'dır.  
  https://akilkuran.com/ahzab-suresi/25-ayet.md
- **Fetih 48:29** — Muhammed, Allah'ın Resûl'üdür. Onunla beraber olanlar, Kâfirlere karşı sert, birbirlerine çok merhametlidirler. Onları[1]; rukû ederken,[2] secde ederken[3] ve Allah'tan bağışlanma ve hoşnutluk isterlerken görürsün. Onların belirtileri, yüzlerindeki secde izleridir. İşte bunlar, onların Tevrât'taki örnekleridir. İncil'deki örnekleri de filizini yarıp çıkaran, sonra onu güçlendirerek kalınlaşıp, gövdesi üzerinde yükselen ekin gibidir. Bu, ekincilerin hoşuna gider.[4] Allah, Kâfirlere onlarla üzüntü vermektedir. Allah, îmân edip sâlihâtı[5] yapan kimselere bağışlanma ve büyük bir ödül sözü vermiştir.  
  https://akilkuran.com/fetih-suresi/29-ayet.md
- **Mülk 67:8** — Neredeyse öfkesinden çatlayacak gibi olur. Oraya her grup atıldığında, onun bekçileri onlara: "Size uyarıcı gelmedi mi?" diye sorar.  
  https://akilkuran.com/mulk-suresi/8-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt