# جهل (jhl) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/jhl
- **Kuran'da:** 24 ayette, toplam 24 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

İki temel anlamı vardır: bilginin karşıtı olan bilgisizlik ile hafiflik ve yerinde duramama. Bilgisizlik, bir şeye yanlış inanmayı ve bir işi gerektiği gibi yapmamayı da kapsar.

## Lisânü'l-Arab — جهل maddesi

> جهل: الجَهْل: نَقِيضُ العِلْم، وَقَدْ جَهِلَه فُلَانٌ جَهْلًا وجَهَالَة، وجَهِلَ عَلَيْهِ. وتَجَاهَلَ: أَظهر الجَهْل؛ عَنْ سِيبَوَيْهِ. الْجَوْهَرِيُّ: تَجَاهَلَ أَرَى مِنْ نَفْسِهِ الجَهْل وَلَيْسَ بِهِ، واسْتَجْهَلَه: عَدَّه جاهِلًا واسْتَخَفَّه أَيضاً. والتَّجْهِيل: أَن تَنْسُبَهُ إِلى الجَهْل، وجَهِلَ فُلَانٌ حَقَّ فُلَانٍ وجَهِلَ فُلَانٌ عَلَيَّ وجَهِلَ بِهَذَا الأَمر. والجَهَالَة: أَن تَفْعَلَ فِعْلًا بِغَيْرِ العِلْم. ابْنُ شُمَيْلٍ: إِن فُلَانًا لَجَاهِل مِنْ فُلَانٍ أَي جاهِلٌ بِهِ. وَرَجُلٌ جَاهِلٌ وَالْجَمْعُ جُهْلٌ وجُهُلٌ وجُهَّلٌ وجُهَّالٌ وجُهَلَاء؛ عَنْ سِيبَوَيْهِ، قَالَ: شَبَّهوه بِفَعيل كَمَا شَبَّهُوا فَاعِلًا بفَعُول؛ قَالَ ابْنُ جِنِّي: قَالُوا جُهَلاء كَمَا قَالُوا عُلَماء، حَمْلًا لَهُ عَلَى ضِدِّهِ. وَرَجُلٌ جَهُول: كجاهِل، وَالْجَمْعُ جُهُلٌ وجُهْلٌ؛ أَنشد ابْنُ الأَعرابي: / جُهْل العَشِيِّ رُجَّحاً لقَسْرِه / قَوْلُهُ جُهْل العَشِيِّ يَقُولُ: فِي أَول النَّهَارِ تَسْتَنُّ وبالعَشِيِّ يَدْعُوهَا لينضمَّ إِليه مَا كَانَ مِنْهَا شَاذًا فيأْمن عَلَيْهَا السِّباع وَاللَّيْلَ فيَحُوطها، فإِذا فَعَلَ ذَلِكَ رَجَعْن إِليه مَخَافَةَ قَسْرِه لِهَيْبَتِهَا إِياه. والمَجْهَلَة: مَا يَحْمِلُكَ عَلَى الجَهْل؛ وَمِنْهُ الْحَدِيثُ: / الْوَلَدُ مَبْخَلة مَجْبَنة مَجْهَلة. / وَفِي الْحَدِيثِ: / إِنكم لتُجَهِّلُون وتُبَخِّلون وتُجَبِّنون / أَي يَحْمِلون الْآبَاءَ عَلَى الجَهْل بِمُلَاعَبَتِهِمْ إِياهم حِفْظًا لِقُلُوبِهِمْ، وَكُلٌّ مِنْ هَذِهِ الأَلفاظ مَذْكُورٌ فِي مَوْضِعِهِ؛ وَقَوْلُ مُضَرِّس بْنِ رِبْعِيٍّ الفَقْعَسِي: / إِنا لَنَصْفَح عَنْ مَجَاهِل قَوْمَنَا، ... ونُقِيم سالِفَةَ الْعَدُوِّ الأَصْيَد / قَالَ ابْنُ سِيدَهْ: مَجَاهِل فِيهِ جَمْعٌ لَيْسَ لَهُ وَاحِدٌ مُكَسَّر عَلَيْهِ إِلا قَوْلَهُمْ جَهْل، وفَعْل لَا يُكَسَّر عَلَى مَفاعِل، فَمَجَاهِل هاهنا مِنْ بَابِ مَلامِح ومَحاسِن. وَفِي حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنه قَالَ: مَنِ اسْتَجْهَلَ مؤْمناً فَعَلَيْهِ إِثْمه؛ قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ: يُرِيدُ بِقَوْلِهِ مَنِ اسْتَجْهَلَ مُؤْمِنًا أَي حَمَله عَلَى شَيْءٍ لَيْسَ مِنْ خُلُقه فيُغْضِبه فإِنما إِثمه عَلَى مَنْ أَحوجه إِلى ذَلِكَ، قَالَ: وجَهْله أَرجو أَن يَكُونَ مَوْضُوعًا عَنْهُ وَيَكُونُ عَلَى مَنِ اسْتَجْهَله. قَالَ شَمِرٌ: وَالْمَعْرُوفُ فِي كَلَامِ الْعَرَبِ جَهِلْت الشَّيْءَ إِذا لَمْ تَعْرِفْهُ، تَقُولُ: مِثْلي لَا يَجْهَلُ مِثْلَكَ. وَفِي حَدِيثِ الإِفْك: / وَلَكِنِ اجْتَهَلَتْه الحَمِيَّة / أَي حَمَلَتْه الأَنَفَة والغَضَب عَلَى الجَهْل، قَالَ: وجَهَّلْته نَسَبته إِلى الجَهْل، واسْتَجْهَلْتُه: وَجَدْتُهُ جاهِلًا، وأَجْهَلْته: جَعَلْته جاهِلًا. قَالَ: وأَما الاسْتِجْهَال بِمَعْنَى الْحَمْلِ عَلَى الجَهْل فَمِنْهُ مَثَل لِلْعَرَبِ: نَزْوَ الفُرارِ اسْتَجْهَلَ الفُرارَ، ومثله: اسْتَجْعَلْته حَمَلْته عَلَى العَجَلة؛ قَالَ: / فاسْتَعْجَلونا وَكَانُوا مِنْ صَحابتنا / يَقُولُ: تَقدَّمونا فحَمَلونا عَلَى العَجَلة، واسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطانُ: حَمَلَهم عَلَى الزَّلَّة. وَقَوْلُهُ تَعَالَى: يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ؛ يَعْنِي الجاهِل بِحَالِهِمْ وَلَمْ يُرِدِ الجَاهِلَ الَّذِي هُوَ ضِدُّ الْعَاقِلِ، إِنما أَراد الجَهْل الَّذِي هُوَ ضِدُّ الخِبْرة، يُقَالُ: هُوَ يَجْهَلُ ذَلِكَ أَي لَا يَعْرِفُهُ. وَقَوْلُهُ عَزَّ وَجَلَّ: إِنِّي أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجاهِلِينَ؛ مِنْ قَوْلِكَ جَهِلَ فُلَانٌ رأْيه. وَفِي الْحَدِيثِ: / إِن مِنَ العِلْم جَهْلًا؛ قِيلَ: وَهُوَ أَن يَتَعَلَّمَ مَا لَا يَحْتَاجُ إِليه كَالنُّجُومِ وَعُلُومِ الأَوائل، ويَدَعَ مَا يَحْتَاجُ إِليه فِي دِينِهِ مِنْ عِلْمِ الْقُرْآنِ والسنَّة، وَقِيلَ: هُوَ أَن يَتَكَلَّفَ الْعَالِمُ إِلى عِلْمِ مَا لَا يَعْلَمُهُ فيُجَهِّله ذَلِكَ. والجاهِلِيَّة: زَمَنُ الفَتْرة وَلَا إِسلامَ؛ وَقَالُوا الجاهِلِيَّة الجَهْلاء، فبالَغوا. والمَجْهَل: المَفازة لَا أَعْلام فِيهَا، يُقَالُ: رَكِبْتُها عَلَى مَجْهُولها؛ قَالَ سُوِيدُ بْنُ أَبي كَاهِلٍ: / فَرَكِبْناها عَلَى مَجْهُولِها، ... بِصِلابِ الأَرْضِ فيهِنَّ شَجَع / وَقَوْلُهُمْ: كَانَ ذَلِكَ فِي الجاهِلِيَّة الجَهْلاء، هُوَ تَوْكِيدٌ للأَول، يُشْتَقُّ لَهُ مِنِ اسْمِهِ مَا يُؤَكَّدُ بِهِ كَمَا يُقَالُ وَتِدٌ واتِدٌ وهَمَجٌ هامِجٌ ولَيْلة لَيْلاء ويَوْمٌ أَيْوَم. وَفِي الْحَدِيثِ: / إِنك امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّة؛ هِيَ الْحَالِ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهَا الْعَرَبُ قَبْلَ الإِسلام مِنَ الجَهْل بِاللَّهِ سُبْحَانَهُ وَرَسُولِهِ وَشَرَائِعِ الدِّينِ والمُفاخَرَة بالأَنساب والكِبْر والتَّجَبُّر وَغَيْرِ ذَلِكَ. وأَرض مَجْهَل: لَا يُهْتَدَى فِيهَا، وأَرضانِ مَجْهَل؛ أَنشد سِيبَوَيْهِ: / فَلَمْ يَبْقَ إِلَّا كُلُّ صَفْواءَ صَفْوَةٍ، ... بِصَحْراء تِيهٍ، بَيْنَ أَرْضَيْنِ مَجْهَلِ / وأَرَضُونَ مَجْهَلٌ كَذَلِكَ، وَرُبَّمَا ثَنَّوا وجَمَعوا. وأَرض مَجْهولة: لَا أَعلام بِهَا وَلَا جِبال، وإِذا كَانَ بِهَا مَعَارِفُ أَعلام فَلَيْسَتْ بِمَجْهُولَةٍ. يُقَالُ: عَلَوْنا أَرضاً مَجْهولة ومَجْهَلًا سَواءً؛ وأَنشدنا: / قُلْتُ لصَحْراءَ خَلاءٍ مَجْهَلِ: ... تَغَوَّلي مَا شِئْتِ أَن تَغَوَّلي / قَالَ: وَيُقَالُ مَجْهُولَةٌ وَمَجْهُولَاتٌ ومَجاهِيل. وَنَاقَةٌ مَجْهُولَةٌ: لَمْ تُحْلَب قَطُّ. وَنَاقَةٌ مَجْهُولَةٌ إِذا كَانَتْ غُفْلة لَا سِمَةَ عَلَيْهَا؛ وَكُلُّ مَا اسْتَخفَّكَ فَقَدَ اسْتَجْهَلَكَ؛ قَالَ النَّابِغَةُ: / دَعاك الهَوى واسْتَجْهَلَتْك المَنَازِلُ، ... وكَيْفَ تَصابي المَرءِ، والشَّيْبُ شامِلُ؟ / واسْتَجْهَلَتِ الريحُ الغُصْنَ: حَرَّكته فَاضْطَرَبَ. والمِجْهَل والمِجْهَلَة والجَيْهَل والجَيْهَلَة: الخَشَبة الَّتِي يُحَرَّك بِهَا الجَمْر والتَّنُّور فِي بَعْضِ اللُّغَاتِ. وصَفاة جَيْهَل: عَظِيمَةٌ؛ قَالَ ابْنُ الأَعرابي: جَيْهَلُ اسْمُ امرأَة؛ وأَنشد: / تَقُولُ ذاتُ الرَّبَلاتِ، جَيهَلُ

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 11, s. 129 — https://shamela.ws/book/1687/5311

## Kitâbu'l-Ayn — جهل maddesi

> الجهل: نقيض العلم 2 . تقول: جهل فلان حقه، وجهل علي، وجهل بهذا الأمر. والجهالة: أن تفعل فعلا بغير علم. والجاهلية الجهلاء: زمان الفترة قبل الإسلام.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 3, s. 390 — https://shamela.ws/book/1682/1088

## Mekâyîsü'l-Luğa — جهل maddesi

> الجيم والهاء واللام أصلان: أحدهما خلاف العلم، والآخر الخفة وخلاف الطمأنينة. فالأول الجهل نقيض العلم. ويقال للمفازة التي لا علم بها مجهل. والثاني قولهم للخشبة التي يحرك بها الجمر مجهل. ويقال استجهلت الريح الغصن، إذا حركته فاضطرب. ومنه قول النابغة: دعاك الهوى واستجهلتك المنازل ... وكيف تصابي المرء والشيب شامل وهو من الباب، لأن معناه استخفتك واستفزتك. والمجهلة: الأمر الذي يحملك على الجهل.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 1, s. 489 — https://shamela.ws/book/21710/532

## Müfredât — جهل maddesi

> الجهل على ثلاثة أضرب: - الأول: وهو خلو النفس من العلم، هذا هو الأصل، وقد جعل ذلك بعض المتكلمين معنى مقتضيا للأفعال الخارجة عن النظام، كما جعل العلم معنى مقتضيا للأفعال الجارية على النظام. - والثاني: اعتقاد الشيء بخلاف ما هو عليه. - والثالث: فعل الشيء بخلاف ما حقه أن يفعل، سواء اعتقد فيه اعتقادا صحيحا أو فاسدا، كمن يترك الصلاة متعمدا، وعلى ذلك قوله تعالى: قالوا: أتتخذنا هزوا؟ قال: أعوذ بالله أن أكون من الجاهلين [البقرة/ 67] ، فجعل فعل الهزو جهلا، وقال عز وجل: فتبينوا أن تصيبوا قوما بجهالة [الحجرات/ 6] . والجاهل تارة يذكر على سبيل الذم، وهو الأكثر، وتارة لا على سبيل الذم، نحو: يحسبهم الجاهل أغنياء من التعفف [البقرة/ 273] ، أي: من لا يعرف حالهم، وليس يعني المتخصص بالجهل المذموم، والمجهل: الأمر والأرض والخصلة التي تحمل الإنسان على الاعتقاد بالشيء خلاف ما هو عليه، واستجهلت الريح الغصن: حركته، كأنها حملته على تعاطي الجهل، وذلك استعارة حسنة.

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 209 — https://shamela.ws/book/23636/191

## Türevler

- ٱلْجَـٰهِلِينَ (l-cahiline) — cahiller-: 6 kez
- بِجَهَـٰلَةٍۢ (bicehaletin) — bilmeyerek: 4 kez
- تَجْهَلُونَ (techelune) — cahil: 4 kez
- ٱلْجَـٰهِلِيَّةِ (l-cahiliyyeti) — cahiliyenin: 3 kez
- ٱلْجَـٰهِلُونَ (l-cahilune) — cahiller: 2 kez
- ٱلْجَاهِلُ (l-cahilu) — bilmeyenler: 1 kez
- ٱلْجَـٰهِلِيَّةِ ۖ (l-cahiliyyeti) — cahiliyye: 1 kez
- جَـٰهِلُونَ (cahilune) — cahiller: 1 kez
- جَهُولًۭا (cehulen) — çok cahildir: 1 kez
- يَجْهَلُونَ (yechelune) — cahillik ederler: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden (ilk 20 / 24)

- **Bakara 2:67** — Hani, Mûsâ halkına: "Allah, sizden bir sığır kesmenizi istiyor." demişti. Onlar da: "Sen bizimle alay mı ediyorsun?" dediler. Mûsâ; "Câhillerden olmaktan, Allah'a sığınırım." dedi.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/67-ayet.md
- **Bakara 2:273** — Yardımlar Allah yolunda mahsur[1] olan, çalışmaya güç yetiremeyen yoksullar içindir. Bilmeyenler, utangaçlıklarından dolayı onları zengin sanır. Sen, onları yüzlerinden tanırsın. Yüzsüzlük ederek kimseyi rahatsız etmezler. Hayır olarak ne infak ederseniz muhakkak Allah, onu bilir.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/273-ayet.md
- **Ali İmran 3:154** — Sonra O, üzüntünün ardından, sizden bir kısmınıza, güven duygusu, sarıp kuşatan bir iç dinginlik indirdi. Bir kısmınız da can kaygısına düşmüştü. Allah hakkında, tıpkı Câhiliye[1] dönemindekine benzer biçimde gerçeğe aykırı bir sanı besliyorlardı. "Bu işten bize ne?" diyorlardı. De ki: "Her şeyin takdiri yalnız Allah'ındır." Sana, açıklamadıkları şeyleri içlerinde gizliyorlar. "Elimizden bir şey gelseydi buralarda öldürülmezdik." diyorlar. De ki: "Evlerinizde kalmış olsaydınız bile, üzerlerine öldürülme yazılmış[2] olanlar düşüp ölecekleri yere kendiliğinden çıkıp gelirlerdi." Allah, bunu, göğüslerinizde olanı sınamak ve kalplerinizdekilerini arındırmak için yaptı. Allah, göğüslerin özünü bilir.  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/154-ayet.md
- **Nisa 4:17** — Allah katında tevbe;[1] cehâletle[2] bir kötülük yapıp hemen ardından o kötülüğü terk edenlerin tevbesidir. Allah, ancak bu gibilerin tevbelerini kabul eder. Zira Allah, Her Şeyi Bilen'dir, En İyi Hüküm Veren'dir.  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/17-ayet.md
- **Maide 5:50** — Câhiliye[1] hükmünü mü istiyorlar? Gerçeği kavramış bir toplum için, Allah'tan daha iyi hüküm veren kim olabilir?  
  https://akilkuran.com/maide-suresi/50-ayet.md
- **Enam 6:35** — Eğer yüz çevirmeleri sana ağır geldiyse, yapabilirsen bir tünelle yerden veya bir merdivenle gökten onlara bir âyet[1] getir! Eğer Allah dileseydi,[2] elbette onları doğru yol üzerinde toplardı. O halde sakın câhîllerden olma!  
  https://akilkuran.com/enam-suresi/35-ayet.md
- **Enam 6:54** — Âyetlerimize îmân etmiş kimseler[1] sana geldiklerinde, "Size selâm olsun."de.[2] Rabb'iniz rahmet etmeyi Kendi üzerine yazdı.[3] Sizden kim cehâletle[4] kötü bir şey yapar da ardından tevbe edip kendini düzeltirse, bilsin ki O, Çok Bağışlayıcı'dır, Rahmeti Kesintisiz'dir.  
  https://akilkuran.com/enam-suresi/54-ayet.md
- **Enam 6:111** — Eğer onlara gerçekten melekleri indirmiş olsaydık, ölüler onlarla konuşsaydı, her şeyi karşılarında toplasaydık, Allah dilemedikçe[1], yine de îmân etmezlerdi. Fakat onların çoğu cahillik[2] ederler.  
  https://akilkuran.com/enam-suresi/111-ayet.md
- **Araf 7:138** — İsrâîloğulları'nı denizden geçirdik. Kendilerine özgü putlara tapan bir halka rastladılar. Ey Mûsâ! "Bize de bunların ilâhları gibi bir ilâh yap." dediler. "Siz gerçekten câhil bir kavimsiniz." dedi.  
  https://akilkuran.com/araf-suresi/138-ayet.md
- **Araf 7:199** — Affedici ol, urf[1] ile buyur, câhillerden[2] yüz çevir.  
  https://akilkuran.com/araf-suresi/199-ayet.md
- **Hud 11:29** — "Ey halkım! Buna karşı sizden herhangi bir ücret istemiyorum. Benim ücretim, yalnızca Allah'a aittir. Siz, hor görüyorsunuz diye, Îmân Edenleri yanımdan kovacak değilim. Onlar, Rabb'lerine kavuşacaklardır. Fakat ben, sizi câhillik eden bir halk olarak görüyorum."  
  https://akilkuran.com/hud-suresi/29-ayet.md
- **Hud 11:46** — Dedi ki: "Ey Nûh! O senin ehlinden değildir. Zira onun yaptığı doğru olmayan bir işti. Öyleyse hakkında bilgin olmayan[1] şeyi Benden isteme. Câhillerden[2] olmaktan seni sakındırıyorum."  
  https://akilkuran.com/hud-suresi/46-ayet.md
- **Yusuf 12:33** — "Ey Rabb'im! Zindan bana, bunların istedikleri şeyi yapmaktan daha sevimlidir. Eğer onların tuzaklarını benden savmazsan, onlara kanıp câhillerden olurum." dedi.  
  https://akilkuran.com/yusuf-suresi/33-ayet.md
- **Yusuf 12:89** — "Yûsuf'a ve kardeşine cahilce ne yaptığınızı biliyor musunuz?" dedi.  
  https://akilkuran.com/yusuf-suresi/89-ayet.md
- **Nahl 16:119** — Sonra, Rabb'in, cahillikle[1] kötülük yapan ve sonra bunun ardından tevbe edip kendisini düzelten kimseleri bağışlar. Çünkü Rabb'in Çok Bağışlayıcı'dır, Rahmeti Kesintisiz'dir.  
  https://akilkuran.com/nahl-suresi/119-ayet.md
- **Furkan 25:63** — Rahmân'ın kulları yeryüzünde alçak gönüllülükle yürürler. Câhiller, onlara laf attıkları zaman, "Selâm.[1]" derler.  
  https://akilkuran.com/furkan-suresi/63-ayet.md
- **Neml 27:55** — "Kadınları bırakıp şehvetle erkeklere mi yanaşıyorsunuz? Hayır! Siz gerçekten câhil[1] bir toplumsunuz."  
  https://akilkuran.com/neml-suresi/55-ayet.md
- **Kasas 28:55** — Onlar, kötü ve çirkin bir söz duydukları zaman, ondan yüz çevirirler. Ve: "Bizim yaptıklarımız bize, sizin yaptıklarınız da size aittir. Selâm üzerinize olsun. Bizim câhillerle işimiz olmaz." derler.  
  https://akilkuran.com/kasas-suresi/55-ayet.md
- **Ahzab 33:33** — Evlerinizde vakarlı olun.[1] Câhiliye dönemindeki gösteriş gibi gösteriş yapmayın. Salâtı[2] ikâme edin, zekâtı[2] yapın. Allah'a ve Resûl'üne itaat edin.[3] Ey Nebi'nin ailesi! Allah sizden her türlü kirliliği giderip sizi tertemiz kılmak istiyor.  
  https://akilkuran.com/ahzab-suresi/33-ayet.md
- **Ahzab 33:72** — Biz, emaneti[1] göklere, yere ve dağlara sunduk. Onu yüklenmeye yanaşmadılar.[2] Ondan korktular.[3] Onu insan yüklendi. O, çok zâlim ve çok cahildir.[4]  
  https://akilkuran.com/ahzab-suresi/72-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt