# مدن (mdn) kökü - **Sayfa:** https://akilkuran.com/mdn - **Kuran'da:** 17 ayette, toplam 17 kez geçer - **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât ## Anlam Şehir (medîne) anlamındadır; bir yerde ikamet etmekten türediği söylenir. Arazinin ortasına kurulan kale ve özel olarak Peygamber'in şehri de böyle adlandırılır. ## Lisânü'l-Arab — مدن maddesi > مدن: مَدَنَ بِالْمَكَانِ: أَقام بِهِ، فِعْلٌ مُمات، وَمِنْهُ المَدِينة، وَهِيَ فَعِيلة، وَتُجْمَعُ عَلَى مَدَائن، بِالْهَمْزِ، ومُدْنٍ ومُدُن بِالتَّخْفِيفِ وَالتَّثْقِيلِ؛ وَفِيهِ قَوْلٌ آخَرُ: أَنه مَفْعِلة مِنْ دِنْتُ أَي مُلِكْتُ؛ قَالَ ابْنُ بَرِّيٍّ: لَوْ كَانَتِ الْمِيمُ فِي مَدِينَةٍ زَائِدَةً لَمْ يَجُزْ جَمْعُهَا عَلَى مُدْنٍ. وَفُلَانٌ مَدَّنَ المَدائنَ: كَمَا يُقَالُ مَصَّرَ الأَمصارَ. قَالَ وَسُئِلَ أَبو عَلِيٍّ الفَسَوِيُّ عَنْ هَمْزَةِ مَدَائِنَ فَقَالَ: فِيهِ قَوْلَانِ، مَنْ جَعَلَهُ فَعِيلة مِنْ قَوْلِكَ مَدَنَ بِالْمَكَانِ أَي أَقام بِهِ هَمَزَهُ، وَمَنْ جَعَلَهُ مَفْعِلة مِنْ قَوْلِكَ دِينَ أَي مُلِكَ لَمْ يَهْمِزْهُ كَمَا لَا يَهْمِزُ مَعَايِشَ. والمَدِينة: الحِصْنُ يُبْنَى فِي أُصطُمَّةِ الأَرض، مُشْتَقٌّ مِنْ ذَلِكَ. وكلُّ أَرض يُبْنَى بِهَا حِصْنٌ فِي أُصطُمَّتِها فَهِيَ مَدِينَةٌ، وَالنِّسْبَةُ إِليها مَدِينيّ، وَالْجَمْعُ مَدائنُ ومُدُنٌ. قَالَ ابْنُ سِيدَهْ: وَمِنْ هُنَا حَكَمَ أَبو الْحَسَنِ فِيمَا حَكَاهُ الْفَارِسِيُّ أَن مَدِينة فَعِيلَةٌ. الْفَرَّاءُ وَغَيْرُهُ: الْمَدِينَةُ فَعِيلَةٌ، تُهْمَزُ فِي الْفَعَائِلِ لأَن الْيَاءَ زَائِدَةٌ، وَلَا تُهْمَزُ يَاءُ الْمَعَايِشِ لأَن الْيَاءَ أَصلية. وَالْمَدِينَةُ: اسْمُ مَدِينَةُ سَيِّدِنَا رَسُولِ اللَّهِ، ﷺ، خَاصَّةً غَلَبَتْ عَلَيْهَا تَفْخِيمًا لَهَا، شرَّفها اللَّهُ وَصَانَهَا، وإِذا نَسَبْتَ إِلى الْمَدِينَةِ فَالرَّجُلُ وَالثَّوْبُ مَدَنيٌّ، وَالطَّيْرُ وَنَحْوُهُ مَدِينّي، لَا يُقَالُ غَيْرُ ذَلِكَ. قَالَ سِيبَوَيْهِ: فأَما قَوْلُهُمُ مَدَائِني فإِنهم جَعَلُوا هَذَا الْبِنَاءَ اسْمًا لِلْبَلَدِ، وحمامةٌ مَدِينيَّة وَجَارِيَةٌ مَدِينيَّة. وَيُقَالُ لِلرَّجُلِ الْعَالِمِ بالأَمر الفَطِنِ: هُوَ ابْنُ بَجْدَتِها وابنُ مَدِينتها وَابْنُ بَلْدَتها وَابْنُ بُعْثُطها وَابْنُ سُرْسُورها؛ قَالَ الأَخطل: رَبَتْ ورَبا فِي كَرْمِها ابنُ مَدِينةٍ ... يَظَلُّ عَلَى مِسْحاته يتَرَكَّلُ / ابنُ مَدِينةٍ أَي الْعَالِمُ بأَمرها. وَيُقَالُ للأَمة: مَدِينة أَي مَمْلُوكَةٌ، وَالْمِيمُ مِيمُ مَفْعُول، وَذَكَرَ الأَحولُ أَنه يُقَالُ للأَمة ابنُ مَدِينة، وأَنشد بَيْتَ الأَخطل، قَالَ: وَكَذَلِكَ قَالَ ابْنُ الأَعرابي ابنُ مَدِينة ابنُ أَمة، قَالَ ابْنُ خَالَوَيْهِ: يُقَالُ لِلْعَبْدِ مَدِينٌ وللأَمة مَدِينة، وَقَدْ فَسَّرَ قَوْلَهُ تَعَالَى: إِنَّا لَمَدِينُونَ؛ أَي مَمْلُوكُونَ بَعْدَ الْمَوْتِ، وَالَّذِي قَالَهُ أَهل التَّفْسِيرِ لمَجْزِيُّون. ومَدَنَ الرجلُ إِذا أَتى الْمَدِينَةِ. قَالَ أَبو مَنْصُورٍ: هَذَا يَدُلُّ عَلَى أَن الْمِيمَ أَصلية. قَالَ: وَقَالَ بَعْضُ مَنْ لَا يُوثَقُ بِعِلْمِهِ مَدَن بِالْمَكَانِ أَي أَقام بِهِ. قَالَ: وَلَا أَدري مَا صِحَّتُهُ، وإِذا نَسَبْتَ إِلى مَدِينَةِ الرَّسُولِ، عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ، قُلْتَ مَدَنيٌّ، وإِلى مَدِينَةِ الْمَنْصُورِ مَدِينيّ، وإِلى مَدَائِنِ كِسْرَى مَدائِنيٌّ، لِلْفَرْقِ بَيْنَ النَّسَبِ لِئَلَّا يَخْتَلِطَ. ومَدْيَنُ: اسْمٌ أَعجمي، وإِن اشْتَقَقْتَهُ مِنَ الْعَرَبِيَّةِ فَالْيَاءُ زَائِدَةٌ، وَقَدْ يَكُونُ مَفْعَلًا وَهُوَ أَظهر. ومَدْيَنُ: اسْمُ قَرْيَةِ شُعَيْبٍ، عَلَى نَبِيِّنَا وَعَلَيْهِ أَفضل الصَّلَاةِ وَالسَّلَامِ، وَالنَّسَبُ إِليها مَدْيَنِيٌّ. والمَدَانُ: صَنَمٌ. وبَنُو المَدَانِ: بطْنٌ، عَلَى أَن الْمِيمَ فِي المَدَان قَدْ تَكُونُ زَائِدَةً. وَفِي الْحَدِيثِ ذِكْرُ مَدَان، بِفَتْحِ الْمِيمِ، لَهُ ذِكْرٌ فِي غَزْوَةِ زَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ بَنِي جُذَام، وَيُقَالُ لَهُ فَيْفاءُ مَدَانَ؛ قَالَ: وَهُوَ وادٍ فِي بِلَادِ قُضاعَة. Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 13, s. 402 — https://shamela.ws/book/1687/6963 ## Kitâbu'l-Ayn — مدن maddesi > المدينة فعيلة تهمز في الفعائل، لأن الياء زائدة، ولا تهمز ياء المعايش لأن الياء أصلية. [والمدينة اسم مدينة الرسول- عليه السلام- خاصة،] 153 والنسبة إلى المدينة مدني، للإنسان، وحمامة مدينية، فرق بين الإنسان والحمامة. وكل أرض يبنى بها حصن في أصطمتها فهو مدينتها، [والنسبة إليها مدني. ويقال للرجل العالم بالأمر: هو ابن بجدتها، وابن مدينتها، قال الأخطل: ربت وربا في كرمها ابن مدينة ... يظل على مسحاته يتركل 154 وابن مدينة أي العالم بأمرها. ويقال للأمة: مدينة أي مملوكة، والميم ميم مفعول، ومدن الرجل إذا أتى المدينة] 155 . Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 8, s. 53 — https://shamela.ws/book/1682/2824 ## Mekâyîsü'l-Luğa — مدن maddesi > الميم والدال والنون ليس فيه إلا Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 5, s. 306 — https://shamela.ws/book/21710/2356 ## Müfredât — مدن maddesi > المدينة فعيلة عند قوم، وجمعها مدن، وقد مدنت مدينة، وناس يجعلون الميم زائدة، قال تعالى: ومن أهل المدينة مردوا على النفاق [التوبة/ 101] قال: وجاء من أقصا المدينة رجل يسعى [يس/ 20] ، ودخل المدينة على حين غفلة من أهلها [القصص/ 15] . Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 763 — https://shamela.ws/book/23636/745 ## Türevler - ٱلْمَدِينَةِ (l-medineti) — şehirde: 12 kez - ٱلْمَدَآئِنِ (l-medaini) — kentlere: 3 kez - ٱلْمَدِينَةَ (l-medinete) — şehre: 1 kez - ٱلْمَدِينَةِ ۖ (l-medineti) — şehir: 1 kez ## Geçtiği ayetlerden - **Araf 7:111** — "Onu ve kardeşini alıkoy. Şehirlere de toplayıcılar gönder." dediler. https://akilkuran.com/araf-suresi/111-ayet.md - **Araf 7:123** — Firavun: "Ben size izin vermeden mi ona inandınız?" dedi. "Doğrusu bu, halkı şehirden çıkarmak için kurduğunuz bir tuzaktır. Ama yakında göreceksiniz!" https://akilkuran.com/araf-suresi/123-ayet.md - **Tevbe 9:101** — Çevrenizdeki Bedevî Araplardan Münafık olanlar vardır. Ve Medine halkından da nifakta ileri gidenler vardır. Sen onları bilemezsin. Biz onları biliriz. Onlara iki defa[1] azâp edeceğiz. Sonra onlar, daha büyük azâba uğratılacaklardır. https://akilkuran.com/tevbe-suresi/101-ayet.md - **Tevbe 9:120** — Ne Medine halkının ne de etrafındaki Bedevi Arapların, Allah'ın Resûl'ünden geri kalmaları ve onun canından önce kendi canlarının kaygısına düşmeleri olacak şey değildir! Çünkü Allah yolunda katlanacakları susuzluk, yorgunluk, açlık ve Kâfirleri kızdıracak bir yeri zapt etmeleri ve düşmana karşı elde ettikleri başarı, kendilerine sâlih bir amel olarak yazılacaktır. Zira Allah, muhsin[1] olanların kazanımlarını yok etmez. https://akilkuran.com/tevbe-suresi/120-ayet.md - **Yusuf 12:30** — Ve şehirdeki birtakım kadınlar: "Azîz'in hanımı, genç hizmetlisiyle birlikte olmak istemiş; delikanlının sevgisi yüreğine işlemiş. Onu açıkça sapıtmış görüyoruz." diye dedikodu yaptılar. https://akilkuran.com/yusuf-suresi/30-ayet.md - **Hicr 15:67** — Şehir halkı sevinerek geldiler. https://akilkuran.com/hicr-suresi/67-ayet.md - **Kehf 18:19** — Onları uyandırdık ve böylece birbirlerine sormaya başladılar. Onlardan birisi şu soruyu sordu: "Ne kadar kaldınız?" "Bir gün veya günün bir bölümü kadar." dediler. Kimisi de: "Ne kadar kaldığınızı Rabb'iniz bilir." dedi. "Sizden birisini, gümüş paranızla şehre gönderin. Hangi yiyeceği seviyorsanız ondan yiyecek getirsin. Ve sizi kimseye sezdirmemeye dikkat etsin." https://akilkuran.com/kehf-suresi/19-ayet.md - **Kehf 18:82** — "Duvar ise o şehirde iki yetim gence aitti. Ve onun altında, onlara ait bir servet vardı. Babaları iyi bir kimseydi. İşte onun için Rabb'in, onların erginlik dönemine erişmesini ve – Rabb'lerinden bir rahmet olarak- serveti çıkarmalarını istedi. Ve ben onu kendiliğimden bir iş olarak yapmadım. İşte senin sabretmeye güç yetiremediğin şeylerin açıklaması budur.[1]" https://akilkuran.com/kehf-suresi/82-ayet.md - **Şuara 26:36** — "Onu ve kardeşini alıkoy. Şehirlere sihirbazları toplamaya birilerini gönder." dediler. https://akilkuran.com/suara-suresi/36-ayet.md - **Şuara 26:53** — Derken Firavun, şehirlere toplayıcılar gönderdi. https://akilkuran.com/suara-suresi/53-ayet.md - **Neml 27:48** — Kentte bozgunculuk yapan dokuzlu bir çete vardı. Yeryüzünde bozgunculuk yapıyor, düzeltmeye yanaşmıyorlardı. https://akilkuran.com/neml-suresi/48-ayet.md - **Kasas 28:15** — Mûsâ, şehir halkının habersiz olduğu bir sırada şehre girdi. Orada biri kendi tarafından, diğeri de düşman olan taraftan kavga eden iki kişi buldu. Kendi tarafından olan, diğerine karşı ondan yardım istedi. Bunun üzerine Mûsâ onu yumrukladı ve ölümüne neden oldu. Mûsâ: "Bu şeytânın işindendir. Kuşkusuz o, saptırıcı apaçık bir düşmandır." dedi. https://akilkuran.com/kasas-suresi/15-ayet.md - **Kasas 28:18** — Korku içinde etrafı kollayarak şehirde sabahladı. Bir de baktı ki dün yardım isteyen kişi yine yardım istiyor. Mûsâ: "Sen apaçık bir azgınsın!" dedi. https://akilkuran.com/kasas-suresi/18-ayet.md - **Kasas 28:20** — Şehrin diğer tarafından bir adam koşarak geldi. "Ey Mûsâ! Meleler[1] senin öldürülmen konusunda görüşme yapıyorlar. Derhal kaybol. Seni iyiliğin için uyarıyorum." dedi. https://akilkuran.com/kasas-suresi/20-ayet.md - **Ahzab 33:60** — Eğer, münafıklar, kalplerinde hastalık bulunanlar, şehirde yalan ve kötü haber yayanlar bu davranışlarına son vermezlerse, ant olsun ki, seni onlara musallat ederiz de seninle bir arada daha fazla kalamazlar. https://akilkuran.com/ahzab-suresi/60-ayet.md - **Yasin 36:20** — Şehrin en uzak yerinden bir adam koşarak geldi: "Ey halkım, gönderilmiş olan resûllere uyun!" dedi. https://akilkuran.com/yasin-suresi/20-ayet.md - **Münafikun 63:8** — "Eğer Medine'ye dönecek olursak, mutlaka daha güçlü olan, güçsüz olanı, oradan sürüp çıkarır." diyorlar. Oysa izzet;[1] Allah'ın, Onun Resûl'ünün ve inananlarındır. Fakat münâfıklar bu gerçeği bilmiyorlar. https://akilkuran.com/munafikun-suresi/8-ayet.md ## Gezinme - Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler - Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt