# مكر (mkr) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/mkr
- **Kuran'da:** 23 ayette, toplam 43 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

İki ayrı anlamı vardır: hile ve aldatma ile bacağın dolgunluğu. Kur'an'da mekr, birini amacından gizlice çevirmektir; iyi bir işe yönelikse övülür, kötüye yönelikse yerilir.

## Lisânü'l-Arab — مكر maddesi

> مكر: اللَّيْثُ: المَكْرُ احْتِيَالٌ فِي خُفية، قَالَ: وَسَمِعْنَا أَن الكيد في الحروف حَلَالٌ، وَالْمَكْرُ فِي كُلِّ حَلَالٍ حَرَامٌ. قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: وَمَكَرُوا مَكْراً وَمَكَرْنا مَكْراً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ. / قَالَ أَهل الْعِلْمِ بالتأْويل: المَكْرُ مِنَ اللَّهِ تَعَالَى جَزَاءٌ سُمي بِاسْمِ مَكْرِ المُجازَى كَمَا قَالَ تَعَالَى: وَجَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها، فَالثَّانِيَةُ لَيْسَتْ بِسَيِّئَةٍ فِي الْحَقِيقَةِ وَلَكِنَّهَا سُمِّيَتْ سَيِّئَةً لِازْدِوَاجِ الْكَلَامِ، وَكَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى: فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ، فالأَول ظُلْمٌ وَالثَّانِي لَيْسَ بِظُلْمٍ وَلَكِنَّهُ سُمِّيَ بِاسْمِ الذَّنْبِ ليُعلم أَنه عِقاب عَلَيْهِ وجزاءٌ بِهِ، وَيَجْرِي مَجْرَى هَذَا الْقَوْلَ قَوْلُهُ تَعَالَى: يُخادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خادِعُهُمْ / واللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ، مِمَّا جَاءَ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ. ابْنُ سِيدَهْ: المَكْرُ الخَدِيعَة وَالِاحْتِيَالُ، مَكَرَ يَمْكُرُ مَكْراً ومَكَرَ بِهِ. وَفِي حَدِيثِ الدُّعَاءِ: / اللَّهُمَّ امْكُرْ لِي وَلَا تَمْكُرْ بِي؛ قَالَ ابْنُ الأَثير: مَكْرُ اللَّهِ إِيقاعُ بَلَائِهِ بأَعدائه دُونَ أَوليائه، وَقِيلَ: هُوَ اسْتِدْرَاجُ الْعَبْدِ بِالطَّاعَاتِ فَيُتَوَهَّمُ أَنها مَقْبُولَةٌ وَهِيَ مَرْدُودَةٌ، الْمَعْنَى: أَلْحِقْ مَكْرَكَ بِأَعْدائي لَا بِي: وأَصل المَكْر الخِداع. وَفِي حَدِيثِ عَلِيٍّ فِي مَسْجِدِ الْكُوفَةِ: جانِبُهُ الأَيْسَرُ مَكْرٌ، قِيلَ: كَانَتِ السُّوقُ إِلى جَانِبِهِ الأَيسر وَفِيهَا يَقَعُ الْمَكْرُ وَالْخِدَاعُ. وَرَجُلٌ مَكَّارٌ ومَكُورٌ: ماكِرٌ. التَّهْذِيبُ: رَجُلٌ مَكْوَرَّى نَعْتٌ لِلرَّجُلِ، يُقَالُ: هُوَ الْقَصِيرُ اللَّئِيمُ الْخِلْقَةِ. وَيُقَالُ فِي الشَّتِيمَةِ: ابنُ مَكْوَرَّى، وَهُوَ فِي هَذَا الْقَوْلِ قَذْفٌ كأَنها تُوصَفُ بِزَنْيَةٍ؛ قَالَ أَبو مَنْصُورٍ: هَذَا حَرْفٌ لَا أَحفظه لِغَيْرِ اللَّيْثِ فَلَا أَدري أَعربي هُوَ أَم أَعجمي. والمَكْوَرَّى: اللَّئِيمُ؛ عَنْ أَبي العَمَيْثَلِ الأَعرابي. قَالَ ابْنُ سِيدَهْ: وَلَا أُنكِر أَن يَكُونَ مِنَ الْمَكْرِ الَّذِي هُوَ الْخَدِيعَةُ. والمَكْرُ: المَغْرَةُ. وَثَوْبٌ مَمْكُورٌ ومُمْتَكَرٌ: مَصْبُوغٌ بالمَكْرِ، وَقَدْ مَكَرَه فامْتَكَرَ أَي خَضَبَه فاخْتَضَبَ؛ قَالَ القُطامي: / بِضَرْبٍ تَهْلِكُ الأَبْطالُ مِنهُ، ... وتَمْتَكِرُ اللِّحَى مِنْهُ امْتِكَارَا / أَي تَخْتَضِبُ، شبَّه حُمْرَةَ الدَّمِ بالمَغْرَةِ. قَالَ ابْنُ بَرِّيٍّ: الَّذِي فِي شِعْرِ القُطامي تَنْعسُ الأَبطالُ مِنْهُ أَي تَتَرَنَّحُ كَمَا يَتَرَنَّحُ الناعِسُ. وَيُقَالُ للأَسد: كأَنه مُكِرَ بالمَكْرِ أَي طُليَ بالمَغْرَةِ. والمَكْرُ: سَقْيُ الأَرض؛ يُقَالُ: امْكُرُوا الأَرض فإِنها صُلْبَةٌ ثُمَّ احْرُثُوهَا، يُرِيدُ اسْقُوهَا. والمَكْرَةُ: السقْية لِلزَّرْعِ. يُقَالُ: مَرَرْتُ بِزَرْعٍ مَمْكُورٍ أَي مَسْقِيٍّ. ومَكَرَ أَرضه يَمْكُرُها مَكْراً: سَقَاهَا. / والمَكْرُ: نَبْتٌ. والمَكْرَةُ: نَبْتَةٌ غُبَيْراءُ مُلَيْحاءُ إِلى الغُبرة تُنْبِت قَصَداً كأَن فِيهَا حَمْضاً حِينَ تُمْضَغُ، تَنْبُتُ فِي السَّهْلِ وَالرَّمْلِ لَهَا وَرَقٌ وَلَيْسَ لَهَا زَهْرٌ، وَجَمْعُهَا مَكْرٌ ومُكُورٌ، وَقَدْ يَقَعُ المُكُورُ عَلَى ضُرُوبٍ مِنَ الشَّجَرِ كالرُّغْل وَنَحْوِهِ؛ قَالَ الْعَجَّاجُ: / يَسْتَنُّ فِي عَلْقَى وَفِي مُكُورِ / قَالَ: وإِنما سُمِّيَتْ بِذَلِكَ لِارْتِوَائِهَا ونُجُوع السَّقْي فِيهَا؛ وأَورد الْجَوْهَرِيُّ هَذَا الْبَيْتَ: / فَحَطَّ فِي عَلْقَى وَفِي مُكُورِ / الْوَاحِدُ مَكْرٌ؛ وَقَالَ الْكُمَيْتُ يَصِفُ بَكْرَةَ: / تَعاطَى فِرَاخَ المَكْرِ طَوْراً، وتارَةً ... تُثِيرُ رُخَامَاها وتَعْلَقُ ضَالَها / فِرَاخُ المَكْرِ ثَمَرُهُ. والمَكْرُ: ضرْب مِنَ النَّبَاتِ، الْوَاحِدَةُ مَكْرَة، وأَما مُكور الأَغْصان فَهِيَ شَجَرَةٌ عَلَى حِدَةٍ، وضُرُوبُ الشَّجَرِ تُسَمَّى المُكورَ مِثْلَ الرُّغْل وَنَحْوِهِ. والمَكْرَة: شَجَرَةٌ، وَجَمْعُهَا مُكور. والمَكْرَةُ: الساقُ الْغَلِيظَةُ الْحَسْنَاءُ. ابْنُ سِيدَهْ: والمَكْرُ حُسن خَدالَةِ السَّاقَيْنِ. وامرأَة مَمْكُورَةٌ: مُسْتَدِيرَةُ السَّاقَيْنِ، وَقِيلَ: هِيَ المُدْمَجَةُ الخَلْقِ الشَّدِيدَةُ البَضْعَةِ، وَقِيلَ: المَمْكُورَةُ الْمَطْوِيَّةُ الخَلْقِ. يُقَالُ: امرأَة مَمْكُورَةُ السَّاقَيْنِ أَي خَدْلاء. وَقَالَ غَيْرُهُ: مَمْكُورَةٌ مُرْتَوِيَةُ السَّاقِ خَدْلَةٌ، شُبِّهَتْ بالمَكْر مِنَ النَّبَاتِ. ابْنُ الأَعرابي: المَكْرَة الرُّطَبة الْفَاسِدَةُ. والمَكْرَةُ: التَّدْبِيرُ وَالْحِيلَةُ فِي الحرْب. ابْنُ سِيدَهْ: والمَكْرَةُ الرُّطَبَة الَّتِي قَدْ أَرطبت كُلُّهَا وَهِيَ مَعَ ذَلِكَ صُلْبَة لَمْ تَنْهَضِمْ؛ عَنْ أَبي حَنِيفَةَ. والمَكْرَةُ أَيضاً: البُسْرَةُ المُرْطِبة وَلَا حَلَاوَةَ لَهَا. وَنَخْلَةٌ مِمْكارٌ: يَكْثُرُ ذَلِكَ من بُسرها.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 5, s. 183 — https://shamela.ws/book/1687/2767

## Kitâbu'l-Ayn — مكر maddesi

> المكر: احتيال [في خفية] 1 ، والمكر: احتيال بغير ما يضمر، والاحتيال بغير ما يبدي هو الكيد، والكيد في الحرب حلال، والمكر في كل حال حرام. والمكر: ضرب من النبات، الواحدة: مكرة، وسميت (لارتوائها) 2 وأما مكور الأغصان فهي شجرة على حدة، وضروب من الشجر تسمى المكور، مثل الرغل ونحوه. والمكر: حسن خدالة الساق، فهي مرتوية خدلة، [شبهت بالمكر من النبات] 3 ، كما قال 4 : عجزاء ممكورة خمصانة (قلق) ورجل مكورى، أي: قصير، عريض، لئيم الخلقة، يقال: يا ابن مكورى، وهو في هذا القول: قذف كأنما توصف بزنية 5 . والمكر: المغرة.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 5, s. 370 — https://shamela.ws/book/1682/1942

## Mekâyîsü'l-Luğa — مكر maddesi

> الميم والكاف والراء كلمتان متباينتان: إحداهما المكر: الاحتيال والخداع. ومكر به يمكر. والأخرى المكر: خدالة الساق. وامرأة ممكورة الساقين.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 5, s. 345 — https://shamela.ws/book/21710/2395

## Müfredât — مكر maddesi

> المكر: صرف الغير عما يقصده بحيلة، وذلك ضربان: مكر محمود، وذلك أن يتحرى بذلك فعل جميل، وعلى ذلك قال: والله خير الماكرين [آل عمران/ 54] . ومذموم، وهو أن يتحرى به فعل قبيح، قال تعالى: ولا يحيق المكر السيئ إلا بأهله [فاطر/ 43] ، وإذ يمكر بك الذين كفروا [الأنفال/ 30] ، فانظر كيف كان عاقبة مكرهم [النمل/ 51] . وقال في الأمرين: ومكروا مكرا ومكرنا مكرا [النمل/ 50] وقال بعضهم: من مكر الله إمهال العبد وتمكينه من أعراض الدنيا، ولذلك قال أمير المؤمنين رضي الله عنه: من وسع عليه دنياه ولم يعلم أنه مكر به فهو مخدوع عن عقله 6 .

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 772 — https://shamela.ws/book/23636/754

## Türevler

- يَمْكُرُونَ (yemkurune) — hilelerine: 6 kez
- مَكْرًۭا (mekran) — bir tuzak: 3 kez
- مَكْرُهُمْ (mekruhum) — tuzakları: 3 kez
- وَمَكَرُوا۟ (ve mekeru) — ve tuzak kurdular: 3 kez
- ٱلْمَكْرُ (l-mekru) — tuzak: 2 kez
- ٱلْمَـٰكِرِينَ (l-makirine) — tuzak kurandır: 2 kez
- مَكَرَ (mekera) — tuzak kurmuşlardı: 2 kez
- مَكْرَ (mekra) — tuzağından: 2 kez
- مَكَرُوا۟ (mekeru) — onlar kurdular: 2 kez
- بِمَكْرِهِنَّ (bimekrihinne) — onların hilelerini: 1 kez
- تَمْكُرُونَ (temkurune) — sizin hilelerinizi: 1 kez
- لَمَكْرٌۭ (lemekrun) — bir tuzaktır: 1 kez
- لِيَمْكُرُوا۟ (liyemkuru) — tuzak kursunlar diye: 1 kez
- مَّكْرٌۭ (mekrun) — hileleri: 1 kez
- مَكْرُ (mekru) — hileler (kuruyordunuz): 1 kez
- مَكْرًا ۚ (mekran) — düzen kurmada: 1 kez
- مَّكَرْتُمُوهُ (mekertumuhu) — kurduğunuz: 1 kez
- مَكْرَهُمْ (mekrahum) — tuzaklarını: 1 kez
- مَكْرِهِمْ (mekrihim) — tuzaklarının: 1 kez
- مَكَرُوا۟ ۖ (mekeru) — onların kurdukları tuzakların: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden (ilk 10 / 43)

- **Ali İmran 3:54** — Onlar, plân yaptılar. Allah da plân yaptı. Allah, en iyi plân yapandır.[1]  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/54-ayet.md
- **Enam 6:123** — Böylece her kentin ileri gelenlerini, aldatmalarından ötürü oranın suçluları yaptık. Onlar kendilerinden başkasını aldatmıyorlar ama bunun bilincinde değiller.  
  https://akilkuran.com/enam-suresi/123-ayet.md
- **Enam 6:124** — Onlara bir âyet geldiği zaman, "Allah'ın Resûl'üne verilenin benzeri bize de verilmedikçe asla inanmayız." derler. Allah, resûllük görevini kime vereceğini en iyi bilendir. Suç işleyenlere, yaptıkları aldatmalar yüzünden, Allah katında bir aşağılanma ve şiddetli bir azâp vardır.  
  https://akilkuran.com/enam-suresi/124-ayet.md
- **Araf 7:99** — Allah'ın planından[1] emin mi oldular? Kaybedenlerden başkası Allah'ın planından emin olamaz.  
  https://akilkuran.com/araf-suresi/99-ayet.md
- **Araf 7:123** — Firavun: "Ben size izin vermeden mi ona inandınız?" dedi. "Doğrusu bu, halkı şehirden çıkarmak için kurduğunuz bir tuzaktır. Ama yakında göreceksiniz!"  
  https://akilkuran.com/araf-suresi/123-ayet.md
- **Enfal 8:30** — Kâfirler seni tutuklamak, öldürmek veya sürgün etmek için plan yapıyorlardı. Onlar plan yaparlarken, Allah da plan yapıyordu. Allah, plan yapanların en hayırlısıdır.  
  https://akilkuran.com/enfal-suresi/30-ayet.md
- **Yunus 10:21** — İnsanlara dokunan bir sıkıntıdan sonra, bir rahmet tattırdığımız zaman, âyetlerimize karşı hemen plan yapmaya kalkışırlar. De ki: "Plan yapmada Allah daha seridir." Elçilerimiz, yaptığınız tüm planları kaydetmektedirler.  
  https://akilkuran.com/yunus-suresi/21-ayet.md
- **Yusuf 12:31** — Kadın dedikoduları işitince, onları davet etti, onlar için güzel bir ortam ve ziyafet hazırlayarak her birine birer bıçak verdi. Yûsuf'a "Kadınların karşılarına çık." dedi. Kadınlar, gördükleri karşısında adeta büyülendiler; şaşkınlıkla ellerini kestiler. "Aman Allah'ım! Bu bir beşer[1] değil, bu ancak şerefli bir melektir." dediler.  
  https://akilkuran.com/yusuf-suresi/31-ayet.md
- **Yusuf 12:102** — İşte bu sana vahiyle bildirdiğimiz; gaybi[1] haberlerdendir. Yûsuf'un kardeşleri bir araya gelip, tuzak kurmak için plan yaparlarken sen yanlarında değildin.  
  https://akilkuran.com/yusuf-suresi/102-ayet.md
- **Rad 13:33** — Peki, herkesin ne yaptığını gözeten O değil mi? Onlar yine de ilâhlarını Allah'a ortaklar koştular. De ki: "Onları[1] istediğiniz isimle isimlendirin bakalım. Yoksa siz, Ona yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz? Yoksa boş sözlere mi aldanıyorsunuz?" Aslında Kâfirlere planları güzel gösterildi de doğru yoldan alıkonuldular. Allah kimi saptırırsa[2] artık ona yol gösterecek kimse olamaz.  
  https://akilkuran.com/rad-suresi/33-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt