# نقص (nqS) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/nqS
- **Kuran'da:** 10 ayette, toplam 10 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

Tek bir anlamı vardır: eksiklik, artmanın karşıtı. Paydan kayba uğramak, kusur ve azar azar eksiltmek bu köktendir.

## Lisânü'l-Arab — نقص maddesi

> نقص: النَّقْصُ: الخُسْران فِي الحظِّ، والنقصانُ يَكُونُ مَصْدَرًا وَيَكُونُ قَدْرَ الشَّيْءِ الذَّاهِبِ مِنَ الْمَنْقُوصِ. نَقَصَ الشيءُ يَنْقُصُ نَقْصاً ونُقْصاناً ونَقِيصةً ونَقَصَه هُوَ، يَتَعَدَّى وَلَا يَتَعَدَّى؛ وأَنْقَصَه لُغَةٌ؛ وانْتَقَصَه وتَنَقَّصَه: أَخذ مِنْهُ قَلِيلًا قَلِيلًا عَلَى حَدِّ مَا يجيءُ عَلَيْهِ هَذَا الضَّرْبُ مِنَ الأَبنية بالأَغلب. وانْتَقَصَ الشيءُ: نَقَصَ، وانْتَقَصْتُه أَنا، لازمٌ وواقعٌ، وَقَدِ انْتَقَصَه حقَّه. أَبو عُبَيْدٍ فِي بَابِ فَعَلَ الشيءُ وفَعَلْتُ أَنا: نَقَصَ الشيءُ ونَقَصْتُه أَنا، قَالَ: وَهَكَذَا قَالَ اللَّيْثُ، وَقَالَ: اسْتَوَى فِيهِ فَعَلَ اللازمُ والمُجاوز. واسْتَنْقَصَ المُشتري الثمنَ أَي اسْتَحَطَّ، وَتَقُولُ: نُقْصانُه كَذَا وَكَذَا هَذَا قدْرُ الذَّاهِبِ؛ قَالَ ابْنُ دُرَيْدٍ: سَمِعْتُ خُزَاعِيًّا يَقُولُ للطيِّب إِذا كَانَتْ لَهُ رَائِحَةٌ طيِّبة: إِنه لَنَقِيصٌ؛ وَرُوِيَ قَوْلُ امْرِئِ الْقَيْسِ: / كلَوْن السَّيالِ وَهْوَ عَذْبٌ نَقِيص / أَي طيِّب الرِّيحِ. اللِّحْيَانِيُّ فِي بَابِ الإِتباع: طَيِّبٌ نَقِيص. وَفِي الْحَدِيثِ: / شَهْرا عِيدٍ لَا يَنْقُصان، يَعْنِي فِي الْحُكْمِ، وإِن نَقَصا فِي الْعَدَدِ أَي أَنه لَا يَعْرِضُ فِي قُلُوبِكُمْ شكٌّ إِذا صُمتم تِسْعَةً وَعِشْرِينَ، أَو إِن وقَعَ فِي يَوْمِ الْحَجِّ خطأٌ لَمْ يَكُنْ فِي نُسُكِكم نَقْصٌ. وَفِي الْحَدِيثِ: / عَشْرٌ مِنَ الفِطْرة وانْتقاص الْمَاءَ، قَالَ أَبو عُبَيْدٍ: مَعْنَاهُ انْتِقاصُ الْبَوْلِ بِالْمَاءِ إِذا غُسِل بِهِ يَعْنِي الْمَذَاكِيرَ، وَقِيلَ: هُوَ الِانْتِضَاحُ بِالْمَاءِ، وَيُرْوَى انْتِفاص، بِالْفَاءِ، وَقَدْ تَقَدَّمَ. وَفِي الْحَدِيثِ: / انْتِقاص الْمَاءِ الِاسْتِنْجَاءُ، قِيلَ: هُوَ الِانْتِضَاحُ بِالْمَاءِ. قَالَ أَبو عُبَيْدٍ: انْتقاصُ الْمَاءِ غَسْلُ الذكَر بِالْمَاءِ، وَذَلِكَ أَنه إِذا غَسَلَ الذَّكَرَ ارْتَدَّ الْبَوْلُ وَلَمْ يَنْزِلْ، وإِن لَمْ يَغْسِلْ نَزَلَ مِنْهُ الشَّيْءُ حَتَّى يُسْتَبْرأَ. والنَّقْصُ فِي الْوَافِرِ مِنَ العَروض: حذْفُ سابعِه بَعْدَ إِسكان خَامِسِهِ، نَقَصَه يَنْقُصُه نَقْصاً وانْتَقَصَه. / وتَنَقَّصَ الرجلَ وانْتَقَصَه واسْتَنْقَصَه: نَسَبَ إِليه النُّقْصَانَ، وَالِاسْمُ النَّقِيصةُ؛ قَالَ: / فَلَوْ غَيرُ أَخوالي أَرادوا نَقِيصَتي، ... جَعَلْتُ لَهُمْ فَوْقَ العَرانِينِ مِيسَما / وَفُلَانٌ يَنْتَقِصُ فُلَانًا أَي يَقَعُ فِيهِ ويَثْلِبُه. والنَّقْصُ: ضعْفُ الْعَقْلِ. ونَقُصَ الشيءُ نَقاصَةً، فَهُوَ نَقِيصٌ: عَذُبَ؛ وأَنشد ابْنُ بَرِّيٍّ لِشَاعِرٍ: / حَصَانٌ رِيقُها عَذْبٌ نَقِيص / والمَنْقَصَةُ: النَّقْصُ. والنَّقِيصةُ: الْعَيْبُ. والنقيصةُ: الوَقِيعةُ فِي النَّاسِ، والفِعْل الانْتِقاصُ، وَكَذَلِكَ انْتِقاصُ الْحَقِّ؛ وأَنشد: / وَذَا الرِّحْمِ لَا تَنْتَقِصْ حقَّه، ... فإِنَّ القَطِيعَة فِي نَقْصه / وَفِي حَدِيثِ بَيْعِ الرُّطَب بِالتَّمْرِ قَالَ: / أَيَنْقُص الرُّطَب إِذا يَبِس؟ قَالُوا: نَعَمْ، لفظُه اسْتِفْهَامٌ وَمَعْنَاهُ تنبيهٌ وَتَقْرِيرٌ لِكُنْهِ الحُكْم وعلَّته لِيَكُونَ مُعْتَبَرًا فِي نَظَائِرِهِ، وإِلا فَلَا يَجُوزُ أَن يَخْفَى مِثْلُ هَذَا عَلَى النَّبِيِّ، ﷺ، كَقَوْلِهِ تَعَالَى: أَلَيْسَ اللَّهُ بِكافٍ عَبْدَهُ؛ وَقَوْلُ جَرِيرٍ: / أَلَسْتُم خيرَ مَنْ رَكِبَ المَطايا

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 7, s. 100 — https://shamela.ws/book/1687/3483

## Kitâbu'l-Ayn — نقص maddesi

> النقص: الخسران في الحظ، والنقصان مصدر، ويكون قدر الشيء الذاهب، من المنقوص، اسم له. ونقص الشيء نقصا ونقصانا، مصدر، ونقصانه كذا وكذا، وهذا قدر الذي ذهب. ونقصته أنا، يستوي فيه اللازم والمجاوز. والنقيصه: الوقيعة في الناس، والانتقاص الفعل، وانتقصت حقه إذا نقصته مرة بعد مرة. وتقول: ليست عليه منقصة في عيشه.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 5, s. 65 — https://shamela.ws/book/1682/1637

## Mekâyîsü'l-Luğa — نقص maddesi

> النون والقاف والصاد كلمة واحدة، هي النقص: خلاف الزيادة. ونقص الشيء، ونقصته أنا، وهو منقوص. والنقيصة: العيب ; يقال ما به [نقيصة، أي] شيء ينقص. ومرجع الباب كله إلى هذا.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 5, s. 470 — https://shamela.ws/book/21710/2520

## Müfredât — نقص maddesi

> النقص: الخسران في الحظ، والنقصان المصدر، ونقصته فهو منقوص. قال تعالى: ونقص من الأموال والأنفس [البقرة/ 155] ، وقال: وإنا لموفوهم نصيبهم غير منقوص [هود/ 109] ، ثم لم ينقصوكم شيئا [التوبة/ 4] .

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 821 — https://shamela.ws/book/23636/803

## Türevler

- نَنقُصُهَا (nenkusuha) — eksilttiğimizi: 2 kez
- وَنَقْصٍۢ (ve neksin) — ve darlığıyla: 2 kez
- ٱنقُصْ (nkus) — eksilt: 1 kez
- تَنقُصُ (tenkusu) — eksilttiğini: 1 kez
- تَنقُصُوا۟ (tenkusu) — eksik tutmayın: 1 kez
- مَنقُوصٍۢ (menkusin) — eksik: 1 kez
- يُنقَصُ (yunkasu) — azaltılmaz: 1 kez
- يَنقُصُوكُمْ (yenkusukum) — size eksik bırakmayan: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden

- **Bakara 2:155** — Kesinlikle sizi bazı şeylerle belâlandıracağız:[1] Korku ve açlıkla; mallarınızı, canlarınızı ve ürünlerinizi kayba uğratarak. Sabredenleri müjdele.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/155-ayet.md
- **Araf 7:130** — Ant olsun ki belki ders alırlar diye, Firavuncuları[1] yıllarca kuraklık ve ürün kıtlığıyla cezalandırdık.  
  https://akilkuran.com/araf-suresi/130-ayet.md
- **Tevbe 9:4** — Ancak, kendileriyle yaptığınız antlaşmanın hükümlerine eksiksiz uyan ve size karşı başkalarıyla iş birliğinde bulunmayan Müşrikler müstesna. Onlarla antlaşmanın süresini tamamlayın. Allah, takvâ sahiplerini sever.  
  https://akilkuran.com/tevbe-suresi/4-ayet.md
- **Hud 11:84** — Medyen halkına da kardeşleri Şu'ayb'ı gönderdik. "Ey halkım! Allah'a kulluk edin. Sizin için Ondan başka ilâh yoktur. Ölçüyü ve tartıyı eksik yapmayın. Ben, sizi bir hayır[1] içinde görüyorum. Ve sizin için kuşatıcı bir günün azâbından korkuyorum." dedi.  
  https://akilkuran.com/hud-suresi/84-ayet.md
- **Hud 11:109** — Onların kulluk ettikleri hakkında[1] hiç kuşkun olmasın. Daha önce atalarının kulluk ettikleri gibi kulluk ediyorlar. Elbette paylarına düşeni eksiksiz olarak vereceğiz.  
  https://akilkuran.com/hud-suresi/109-ayet.md
- **Rad 13:41** — Yeryüzüne gelip onu çevresinden nasıl eksilttiğimizi[1] görmüyorlar mı? Karar veren Allah'tır ve Onun verdiği kararı bozacak hiç kimse yoktur. O, hesabı çabuk görendir.  
  https://akilkuran.com/rad-suresi/41-ayet.md
- **Enbiya 21:44** — Oysaki onlara uzun gelen bir ömür boyunca, onları ve atalarını geçindirdik. Yeryüzüne müdahale edip onun her tarafında birçok şeyi nasıl yok ettiğimizi[1] görmüyorlar mı? O halde galip olanlar onlar mı?  
  https://akilkuran.com/enbiya-suresi/44-ayet.md
- **Fatır 35:11** — Allah; sizi topraktan, sonra nutfeden[1] yarattı. Sonra sizi çiftler kıldı. Hiçbir dişi, Onun bilgisi olmadan ne hamile kalabilir ne de doğurabilir. Bir kimseye ömür verilmesi; ömrünün uzaması veya kısalması, hepsi bir Kitâp'tadır.[2] Kuşkusuz bu Allah'a kolaydır.  
  https://akilkuran.com/fatir-suresi/11-ayet.md
- **Kaf 50:4** — Biz, yerin onlardan neyi eksilttiğini elbette biliyoruz. Yanımızda her şeyi kayda alan bir Kitâp vardır.  
  https://akilkuran.com/kaf-suresi/4-ayet.md
- **Müzzemmil 73:3** — Gecenin yarısında veya ondan biraz önce.  
  https://akilkuran.com/muzzemmil-suresi/3-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt