# نيل (nyl) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/nyl
- **Kuran'da:** 10 ayette, toplam 12 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

İnsanın eliyle eriştiği şey temel anlamdır; bir şeye ulaşmak, onu elde etmek ve birine bir şey ulaştırmak bundan doğar.

## Lisânü'l-Arab — نيل maddesi

> نيل: نِلْتُ الشَّيْءَ نَيْلًا ونَالًا ونَالَةً وأَنَلْتُه إِيّاه وأَنَلْتُ لَهُ ونِلْتُهُ؛ ابْنُ الأَعرابي: نِلْتُهُ مَعْرُوفًا؛ وأَنشد لِجَرِيرٍ: / إِني سأَشكُر مَا أُوليت مِنْ حَسَن، ... وخيرُ مَنْ نِلْت مَعْرُوفًا ذَوو الشكر / ويقال: أَنَلْتُك نَائِلًا ونِلْتُكَ وتَنَوَّلْتُ لَكَ ونَوَّلْتك؛ وَقَالَ أَبو النَّجْمِ يَذْكُرُ نِسَاءً: / لَا يَتَنَوَّلْنَ مِنَ النَّوَالِ ... لِمَنْ تعرَّضْنَ مِنَ الرِّجالِ، / إِنْ لَمْ يَكُنْ مِنْ نائلٍ حَلالِ / أَي لَا يُعْطِين الرِّجَالَ إِلا حَلَالًا بِتَزْوِيجٍ وَيَجُوزُ أَن يُقَالَ: نَوَّلَني فتَنَوَّلْت أَي أَخذْت، وَعَلَى هَذَا التَّفْسِيرِ لَا يأْخُذْن إِلَّا مَهْرًا حَلَالًا. وَيُقَالُ: لَيْسَ لَكَ هَذَا بالنَّوَال؛ قَالَ أَبو سَعِيدٍ: النَّوَال هَاهُنَا الصَّوَابُ. وَفِي حَدِيثِ أَبي جُحيفة: فَخَرَجَ بلالٌ بفَضْل وَضوء النَّبِيِّ، ﷺ، فَبَيْن ناضِحٍ ونَائِلٍ / أَي مصيبٍ مِنْهُ وآخِذٍ. وَفِي حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي رَجُل لَهُ أَربعُ نِسوةٍ فطلَّق إِحداهنّ وَلَمْ يَدْر أَيَّتَهُنَّ طلَّق فَقَالَ: يَنالُهُنَّ مِنَ الطَّلَاقِ مَا يَنَالُهُنَّ مِنَ الْمِيرَاثِ / أَي أَن المِيراث يكون بينهن لَا تَسْقُطُ مِنْهُنَّ وَاحِدَةٌ حَتَّى تُعرَف بِعَيْنِهَا، وَكَذَلِكَ إِذا طلَّقها وَهُوَ حيٌّ فإِنه يَعْتَزِلُهُنَّ جَمِيعًا إِذا كَانَ الطَّلَاقُ ثَلَاثًا، يَقُولُ كَمَا أُورِّثُهنَّ جَمِيعًا آمرُ باعتزالهنَّ جَمِيعًا. وَقَوْلُهُ عزَّ وَجَلَّ: وَهَمُّوا بِما لَمْ يَنالُوا؛ قَالَ ثَعْلَبٌ: مَعْنَاهُ هَمُّوا بِمَا لَمْ يُدْرِكوه. والنَّيْل والنائِل: مَا نِلْته. وَمَا أَصاب مِنْهُ نَيْلًا وَلَا نَيْلةً وَلَا نُولة. وَقَوْلُهُ تَعَالَى: لَنْ يَنالَ اللَّهَ لُحُومُها وَلا دِماؤُها؛ أَراد لَنْ يَصِل إِليه لحومُها وَلَا دِمَاؤُهَا وإِنما يصِل إِليه التَّقْوَى، وذكَّر لأَن مَعْنَاهُ لَنْ يَنَالَ اللَّهَ شيءٌ مِنْ لُحومِها وَلَا دِمائِها، وَنَظِيرُهُ قَوْلُهُ عَزَّ وَجَلَّ: لَا يَحِلُّ لَكَ النِّساءُ مِنْ بَعْدُ؛ أَي شَيْءٌ مِنَ النِّسَاءِ، وَهُوَ مَذْكُورٌ فِي مَوْضِعِهِ. وَفِي التَّنْزِيلِ الْعَزِيزِ: وَلا يَنالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا؛ قَالَ الأَزهري: رَوَى الْمُنْذِرِيُّ عَنْ بَعْضِهِمْ أَنه قَالَ النَّيْل مِنْ ذَوَاتِ الْوَاوِ وَقَدْ ذَكَرْنَاهُ فِي نول. وَفُلَانٌ يَنَالُ مِنْ عِرْضِ فُلَانٍ إِذا سَبَّه، وَهُوَ يَنَالُ مِنْ مَالِهِ ويَنَالُ مِنْ عدوِّه إِذا وَتَرَه فِي مالٍ أَو شَيْءٍ، كُلُّ ذَلِكَ مِنْ نِلْت أَنَالُ أَي أَصَبْت. وَيُقَالُ: نَالَنِي مِنْ فُلَانٍ مَعْرُوفٌ يَنَالُنِي أَي وَصَل إِليّ مِنْهُ مَعْرُوفٌ؛ وَمِنْهُ قَوْلُهُ تَعَالَى: لَنْ يَنالَ اللَّهَ لُحُومُها وَلا دِماؤُها وَلكِنْ يَنالُهُ التَّقْوى مِنْكُمْ؛ أَي لَنْ يصِل إِليه مَا يُعدُّ لَكُمْ بِهِ ثَوابه غَيْرَ التقوَى دُونَ اللُّحوم والدِّماء. وَفِي الْحَدِيثِ: / أَن رجُلًا كَانَ يَنَالُ مِنَ الصَّحَابَةِ، يَعْنِي الْوَقِيعَةَ فِيهِمْ. يُقَالُ مِنْهُ: نَالَ يَنَالُ نَيْلًا إِذا أَصاب، فَهُوَ نَائِل. وَفِي حَدِيثِ أَبي بَكْرٍ: قَدْ نَالَ الرحيلُ / أَي حانَ ودَنا. وَفِي حَدِيثِ الْحَسَنِ: مَا نَالَ لَهُمْ أَن يَفْقَهوا / أَي لَمْ يقرُبْ وَلَمْ يَدْن. الْجَوْهَرِيُّ: نَالَ خَيْرًا يَنَالُ نَيْلًا، قَالَ: وأَصله نَيِل يَنْيَل مِثَالُ تعِب يتعَب وأَنَالَه غَيْرُهُ، والأَمرُ مِنْهُ نَلْ، بِفَتْحِ النُّونِ، وإِذا أَخبرت عَنْ نَفْسِكَ كَسَرْتَهُ. ونَالَةُ الدَّارُ: قاعَتُها لأَنها تُنال. ابْنُ الأَعرابي: باحةُ الدَّارِ ونَالَتُها وقاعَتُها وَاحِدٌ؛ قَالَ ابْنُ مُقْبِلٍ: / يُسقَى بأَجْدادِ عادٍ هُمَّلًا رَغَداً، ... مِثْلَ الظِّباء الَّتِي فِي نَالَةِ الحَرَم قَالَ الأَصمعي: نَالَةُ الحرَم سَاحَتُهَا وباحتُها. والنِّيل: نَهْرُ مِصْرَ، حَمَاهَا اللَّهُ وَصَانَهَا، وَفِي الصِّحَاحِ: فَيْضُ مِصْرَ. ونِيل: نَهْرٌ بِالْكُوفَةِ، وَحَكَى الأَزهري قَالَ: رأَيت فِي سَوَادِ الْكُوفَةِ قَرْيَةً يُقَالُ لَهَا النِّيل يَخْرِقُها خَلِيج كَبِيرٌ يَتَخَلَّج مِنَ الفُرَات الْكَبِيرِ، قَالَ: وَقَدْ نَزَلْتُ بِهَذِهِ الْقَرْيَةِ؛ وَقَالَ لَبِيدٌ: / ما جاوَزَ النِّيلُ يَوْمًا أَهل إِبْلِيلًا / وَجَعَلَ أُمية بْنُ أَبي عَائِذٍ السَّحاب نِيلًا فَقَالَ: / أَناخُ بأَعْجازٍ وجاشَتْ بِحارُه، ... ومَدَّ لَهُ نِيلُ السَّمَاءِ المنزَّلُ / ونُيَال: مَوْضِعٌ؛ قَالَ السُّلَيك بْنُ السُّلَكة: / أَلَمَّ خَيالٌ مِنْ أُميَّة بالرَّكْبِ، ... وهُنَّ عِجالٌ عَنْ نُيَالٍ وَعَنْ نَقْبِ / ونَائِلَةُ: امرأَة. ونَائِلَةُ: صَنَمٌ كَانَتْ لِقُرَيْشٍ، والله أَعلم.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 11, s. 685 — https://shamela.ws/book/1687/5863

## Kitâbu'l-Ayn — نيل maddesi

> ويُقال: نأل يال نألا إذا نهض بحمله ويقال: إذا تحرّك. والنالان: ضَرْبٌ من المنى كأنه ينض برأسه إلى فوق.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed

## Mekâyîsü'l-Luğa — نيل maddesi

> النون والهمزة واللام، ليس فيه إلا النألان: المشي السريع. ينهض الماشي برأسه إلى فوق. ورجل نؤول، وضبع نؤول، إذا فعلت ذلك.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 5, s. 377 — https://shamela.ws/book/21710/2427

## Müfredât — نيل maddesi

> النيل: ما يناله الإنسان بيده، نلته أناله نيلا. قال تعالى: لن تنالوا البر [آل عمران/ 92] ، ولا ينالون من عدو نيلا [التوبة/ 120] ، لم ينالوا خيرا [الأحزاب/ 25] والنول: التناول. يقال: نلت كذا أنول نولا، وأنلته: أوليته، وذلك مثل: عطوت كذا: تناولت، وأعطيته: أنلته. ونلت: أصله نولت على فعلت، ثم نقل إلى فلت. ويقال: ما كان نولك أن تفعل كذا. أي: ما فيه نوال صلاحك، قال الشاعر:

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 829 — https://shamela.ws/book/23636/811

## Türevler

- تَنَالُهُۥٓ (tenaluhu) — erişeceği: 1 kez
- تَنَالُوا۟ (tenalu) — eremezsiniz: 1 kez
- سَيَنَالُهُمْ (seyenaluhum) — erişecektir: 1 kez
- نَّيْلًا (neylen) — bir başarı: 1 kez
- يَنَالَ (yenale) — ulaşmaz: 1 kez
- يَنَالُ (yenalu) — ulaşmaz: 1 kez
- يَنَالُهُ (yenaluhu) — O'na ulaşır: 1 kez
- يَنَالُهُمُ (yenaluhumu) — onları erdirmeyecek diye: 1 kez
- يَنَالُهُمْ (yenaluhum) — erişir: 1 kez
- يَنَالُوا۟ (yenalu) — eremediler: 1 kez
- يَنَالُوا۟ ۚ (yenalu) — başaramadıkları: 1 kez
- يَنَالُونَ (yenalune) — sağlamaları: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden (ilk 10 / 12)

- **Bakara 2:124** — Hani! Rabb'i, İbrâhîm'i birtakım kelimeler[1] ile sınamış; o da onları yerine getirmişti. Allah, "Ben seni insanlara önder yapacağım." dedi. İbrâhîm, "Soyumdan olanları da." deyince; Allah, "Benim ahdim zâlimlere ulaşmaz!" dedi.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/124-ayet.md
- **Ali İmran 3:92** — Sevdiğiniz şeylerden infak[1] etmedikçe asla birr'e[2] erişemezsiniz. Ne infak ederseniz, Allah, onu bilir.  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/92-ayet.md
- **Maide 5:94** — Ey Îmân Edenler! Allah, ellerinizin ve oklarınızın ulaşabildiği bir kısım avla sizi dener. Ki görünmeyen yerde kendisine karşı gelmekten sakınanların kimler olduğunu bilmek için. Bundan sonra kim haddi aşarsa onun için elem verici bir azâp vardır.  
  https://akilkuran.com/maide-suresi/94-ayet.md
- **Araf 7:37** — Allah'a iftira eden veya Onun âyetlerini yalanlayandan daha zâlim kim olabilir? Kitâp'taki nasipleri onlara erişecektir.[1] Nihâyet resûllerimiz[2], canlarını almak için onlara geldiğinde, "Allah'tan başka yakardığınız ilâhlar nerede?" dediklerinde; onlar da: "Onlar bizden uzaklaşıp gittiler." dediler. Kâfir olduklarına dair kendi aleyhlerinde tanıklık ettiler.  
  https://akilkuran.com/araf-suresi/37-ayet.md
- **Araf 7:49** — Cehennemliklere; "Allah, hiçbir rahmete erdirmeyecek diye yemin ettiğiniz kimseler bunlar mıydı?" Onlara:[1] "Girin Cennet'e, artık size korku yoktur. Üzülecek de değilsiniz." denir.  
  https://akilkuran.com/araf-suresi/49-ayet.md
- **Araf 7:152** — Buzağıyı benimseyenlere Rabb'lerinden bir öfke erişecektir ve Dünya hayatında da zillete uğrayacaklardır. İşte iftiracıları böyle cezalandırırız.  
  https://akilkuran.com/araf-suresi/152-ayet.md
- **Tevbe 9:74** — Münafıklar söylemediklerine[1] dair Allah'a yemin ediyorlar. Ant olsun küfür sözünü[2] söylediler. İslâm olduktan sonra Kâfir oldular. Elde edemeyecekleri bir şeye yöneldiler. Öç almaya kalkışmaları da ancak Allah ve Resûl'ünün kendi fazlından onları[3] zengin etmiş olmasındandır. Eğer tevbe ederlerse, haklarında hayırlı olur. Şayet yüz çevirirlerse, Allah onları Dünya'da ve Âhiret'te can yakıcı azâba uğratır. Ve onlar için yeryüzünde ne bir veli ne bir yardımcı vardır.  
  https://akilkuran.com/tevbe-suresi/74-ayet.md
- **Tevbe 9:120** — Ne Medine halkının ne de etrafındaki Bedevi Arapların, Allah'ın Resûl'ünden geri kalmaları ve onun canından önce kendi canlarının kaygısına düşmeleri olacak şey değildir! Çünkü Allah yolunda katlanacakları susuzluk, yorgunluk, açlık ve Kâfirleri kızdıracak bir yeri zapt etmeleri ve düşmana karşı elde ettikleri başarı, kendilerine sâlih bir amel olarak yazılacaktır. Zira Allah, muhsin[1] olanların kazanımlarını yok etmez.  
  https://akilkuran.com/tevbe-suresi/120-ayet.md
- **Hac 22:37** — Onların[1] ne etleri ne de kanları asla Allah'a ulaşmaz. Ona ulaşacak olan sizin takvânızdır.[2] Sizi doğru yola ilettiğinden dolayı Allah'ı yüceltmeniz için onları sizin yararınıza sundu. İyi olan kimseleri müjdele.  
  https://akilkuran.com/hac-suresi/37-ayet.md
- **Ahzab 33:25** — Kâfirleri bir yarar elde etmeden kinleriyle geri çevirdi. Ve Allah, Mü'minlere savaşta yeterli geldi. Allah, Mutlak Güç Sahibi'dir, Mutlak Üstün Olan'dır.  
  https://akilkuran.com/ahzab-suresi/25-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt