# رزق (rzq) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/rzq
- **Kuran'da:** 109 ayette, toplam 123 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

Belli bir vakitte verilen bağış temel anlamdır; sonra vakitsiz her bağışa da denir. Rızık, dünyevi ya da uhrevi sürekli bağış, pay ve gıdadır; Allah'ın sıfatı Rezzâk bundandır.

## Lisânü'l-Arab — رزق maddesi

> رزق: الرازقُ والرّزَّاقُ: فِي صِفَةِ اللَّهِ تَعَالَى لأَنه يَرزُق الْخَلْقَ أَجمعين، وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ الأَرْزاق وأَعطى الْخَلَائِقَ أَرزاقها وأَوصَلها إِلَيْهِمْ، وفَعّال مِنْ أَبنية المُبالغة. والرِّزْقُ: مَعْرُوفٌ. والأَرزاقُ نوعانِ: ظَاهِرَةٌ للأَبدان كالأَقْوات، وَبَاطِنَةٌ لِلْقُلُوبِ والنُّفوس كالمَعارِف وَالْعُلُومِ؛ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: وَما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُها. / وأَرزاقُ بَنِي آدَمَ مَكْتُوبَةٌ مُقدَّرة لَهُمْ، وَهِيَ وَاصِلَةٌ إِليهم. قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: مَا أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَما أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ؛ يَقُولُ: بَلْ أَنا رَازِقُهُمْ مَا خَلَقْتُهُمْ إِلا ليَعبدون. وَقَالَ تَعَالَى: إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ. / يُقَالُ: رَزَقَ الخلقَ رَزْقاً ورِزْقاً، فالرَّزق بِفَتْحِ الرَّاءِ، هُوَ الْمَصْدَرُ الْحَقِيقِيُّ، والرِّزْقُ الِاسْمُ؛ وَيَجُوزُ أَن يُوضَعَ مَوْضِعَ الْمَصْدَرِ. ورزَقه اللَّهُ يرزُقه رِزقاً حَسَنًا: نعَشَه. والرَّزْقُ، عَلَى لَفْظِ الْمَصْدَرِ: مَا رَزقه إِيّاه، وَالْجَمْعُ أَرزاق. وَقَوْلُهُ تَعَالَى: وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَمْلِكُ لَهُمْ رِزْقاً مِنَ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ شَيْئاً؛ قِيلَ: رِزْقًا هَاهُنَا مَصْدَرٌ فَقَوْلُهُ شَيْئًا على هذا منصوب برزقاً، وَقِيلَ: بَلْ هُوَ اسْمٌ فَشَيْئًا عَلَى هَذَا بَدَلٌ مِنْ قَوْلِهِ رِزْقًا. وَفِي حَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ: عَنِ النَّبِيِّ، ﷺ، أَن اللَّهَ تَعَالَى يَبعث المَلَك إِلى كُلِّ مَن اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ رَحِم أُمه فَيَقُولُ لَهُ: اكْتُبْ رِزْقَه وأَجلَه وعملَه وَشَقِيٌّ أَو سَعِيدٌ، فيُختم لَهُ عَلَى ذَلِكَ. / وَقَوْلُهُ تَعَالَى: وَجَدَ عِنْدَها رِزْقاً؛ قِيلَ: هُوَ عِنَبٌ فِي غَيْرِ حِينِهِ. وَقَوْلُهُ تَعَالَى: وَأَعْتَدْنا لَها رِزْقاً كَرِيماً؛ قَالَ الزَّجَّاجُ: رُوِيَ / أَنه رِزق الْجَنَّةِ؛ قَالَ أَبو الْحَسَنِ: وأَرى كَرَامَتَهُ بَقاءه وسَلامته مِمَّا يَلحَق أَرزاقَ الدُّنْيَا. وَقَوْلُهُ تَعَالَى؛ وَالنَّخْلَ باسِقاتٍ لَها طَلْعٌ نَضِيدٌ رِزْقاً لِلْعِبادِ؛ انْتِصَابُ رِزْقاً / عَلَى وَجْهَيْنِ: أَحدهما عَلَى مَعْنَى رَزقْناهم رِزْقًا لأَن إِنْباتَه هَذِهِ الأَشياء رِزق، وَيَجُوزُ أَن يَكُونَ مَفْعُولًا لَهُ؛ الْمَعْنَى فأَنبتنا هَذِهِ الأَشياء للرِّزْق. وارْتَزقَه واسْتَرْزقَه: طَلَبَ مِنْهُ الرِّزق. وَرَجُلٌ مَرْزُوق أَي مجْدود؛ وَقَوْلُ لَبِيدٍ: / رُزِقَتْ مَرابِيعَ النُّجومِ وصابَها ... وَدْقُ الرّواعِدِ: جَوْدُها فَرِهامُها / جَعَلَ الرِّزْق مَطَرًا لأَن الرِّزْق عَنْهُ يَكُونُ. والرِّزْقُ: مَا يُنْتَفعُ بِهِ، وَالْجَمْعُ الأَرْزاق. والرَّزق: العَطاء وَهُوَ مَصْدَرُ قَوْلِكَ رَزَقه اللَّهُ؛ قَالَ ابْنُ بَرِّيٍّ: شَاهِدُهُ قَوْلُ عُوَيْفِ القَوافي فِي عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ: / سُمِّيتَ بالفارُوقِ، فافْرُقْ فَرْقَه، ... وارْزُقْ عِيالَ المسلمِينَ رَزْقَه / وَفِيهِ حَذْفُ مُضَافٍ تَقْدِيرُهُ سُمِّيتَ بَاسِمِ الفارُوق، وَالِاسْمُ هُوَ عُمر، والفارُوقُ هُوَ الْمُسَمَّى، وَقَدْ يُسَمَّى الْمَطَرُ رِزْقًا، وَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى: وَما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ رِزْقٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها. / وَقَالَ تَعَالَى: وَفِي السَّماءِ رِزْقُكُمْ وَما تُوعَدُونَ؛ قَالَ مُجَاهِدٌ: هُوَ الْمَطَرُ وَهَذَا اتِّسَاعٌ فِي اللُّغَةِ كَمَا يُقَالُ التَّمْرُ فِي قَعْر القَلِيب يَعْنِي بِهِ سَقْيَ النَّخْلِ. وأَرزاقُ الْجُنْدِ: أَطماعُهم، وَقَدِ ارْتَزقُوا. والرَّزقة، بِالْفَتْحِ: الْمَرَّةُ الْوَاحِدَةُ، وَالْجَمْعُ الرَّزَقاتُ، وَهِيَ أَطماع الْجُنْدِ. وارْتزقَ الجُندُ: أَخذوا أَرْزاقَهم. وَقَوْلُهُ تَعَالَى: وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ، أَي شُكْرَ رِزْقِكُمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ: مُطِرنا بنَوْءِ الثُّريا، وهو كقوله: وَسْئَلِ الْقَرْيَةَ، يَعْنِي أَهلها. ورَزَقَ الأَميرُ جُنْدَهُ فارْتَزقُوا ارْتِزاقاً، وَيُقَالُ: رُزِق الجندُ رَزْقة وَاحِدَةً لَا غَيْرَ، ورُزِقوا رَزْقتين أَي مَرَّتَيْنِ. / ابْنُ بَرِّيٍّ: وَيُقَالُ لتَيْس بَنِي حِمّانَ أَبو مَرْزُوقٍ؛ قَالَ الرَّاجِزُ: / أَعْدَدْت للجارِ وللرَّفِيقِ، ... والضَّيْفِ والصاحِبِ والصَّدِيقِ / ولِلْعِيالِ الدَّرْدقِ اللُّصُوقِ، ... حَمْراء مِنْ نَسْلِ أَبي مَرْزُوقِ / تَمْسَحُ خَدَّ الحالِبِ الرَّفِيقِ، ... بِلَبنِ المَسِّ قَلِيلِ الرِّيقِ / وَرَوَاهُ ابْنُ الأَعرابي: / حَمْراء مِنْ مَعْزِ أَبي مَرْزُوقِ / والرَّوازِقُ: الجَوارِحُ مِنَ الْكِلَابِ وَالطَّيْرِ، ورَزق الطائرُ فرْخَه يَرْزُقه رَزْقاً كَذَلِكَ؛ قَالَ الأَعشى: / وكأَنَّما تَبِعَ الصِّوارَ بِشَخْصها ... عَجْزاءُ تَرْزُقُ بالسُّلِيِّ عِيالَها / والرَّازِقِيّةُ والرّازِقِيُّ: ثِياب كتَّانٍ بِيضٌ، وَقِيلَ: كُلُّ ثَوْبٍ رَقِيقٍ رازِقيٌّ، وَقِيلَ: الرازِقيُّ الكتَّان نَفْسُهُ؛ قَالَ لَبِيدٌ يَصِفُ ظُروف الْخَمْرِ: / لَهَا غَلَلٌ مِنْ رازِقِيٍّ وكُرْسُفٍ ... بأَيْمانِ عُجْمٍ، يَنْصُفُون المَقاوِلا / أَي يَخْدمُون الأَقْيال؛ وأَنشد ابْنُ بَرِّيٍّ لعَوْفِ بن الخَرِعِ: / كأَنَّ الظِّباء بِها والنِّعاجَ ... يُكْسَيْنَ، مِنْ رازِقِيٍّ، شِعارا / وَفِي حَدِيثِ الجَوْنِيّةِ الَّتِي أَراد النَّبِيُّ، ﷺ، أَن يتزوَّجها قَالَ: اكْسُها رازِقِيَّيْنِ، وَفِي رِوَايَةٍ: / رازقيّتَين؛ هِيَ ثِيَابُ كِتَّانٍ بِيضٌ. والرَّازِقِيّ: الضَّعيفُ مِنْ كُلِّ شيءٍ، والرازقيُّ: ضَرْبٌ مِنْ عِنَبِ الطَّائِفِ أَبيض طَوِيلُ الْحَبِّ. التَّهْذِيبِ: العِنب الرازِقِيُّ هُوَ المُلاحِيُّ. ورُزَيْقٌ: اسم.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 10, s. 115 — https://shamela.ws/book/1687/4785

## Kitâbu'l-Ayn — رزق maddesi

> رزق الله يرزق العباد رزقا اعتمدوا عليه، وهو الاسم أخرج على المصدر وقيل: رزق. وإذا أخذ الجند أرزاقهم، قيل: ارتزقوا رزقة واحدة أي مرة.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 5, s. 89 — https://shamela.ws/book/1682/1661

## Mekâyîsü'l-Luğa — رزق maddesi

> الراء والزاء والقاف أصيل واحد يدل على عطاء لوقت، ثم يحمل عليه غير الموقوت. فالرزق: عطاء الله جل ثناؤه. ويقال رزقه الله رزقا، والاسم الرزق. [والرزق] بلغة أزدشنوءة: الشكر، من قوله جل ثناؤه: {وتجعلون رزقكم} [الواقعة: 82] . وفعلت ذلك لما رزقتني، أي لما شكرتني.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 2, s. 388 — https://shamela.ws/book/21710/948

## Müfredât — رزق maddesi

> الرزق يقال للعطاء الجاري تارة، دنيويا كان أم أخرويا، وللنصيب تارة، ولما يصل إلى الجوف ويتغذى به تارة 2 ، يقال: أعطى السلطان رزق الجند، ورزقت علما، قال: وأنفقوا من ما رزقناكم من قبل أن يأتي أحدكم الموت [المنافقون/ 10] ، أي: من المال والجاه والعلم، وكذلك قوله: ومما رزقناهم ينفقون [البقرة/ 3] ، كلوا من طيبات ما رزقناكم [البقرة/ 172] ، وقوله: وتجعلون رزقكم أنكم تكذبون [الواقعة/ 82] ، أي: وتجعلون نصيبكم من النعمة تحري الكذب. وقوله: وفي السماء رزقكم [الذاريات/ 22] ، قيل: عني به المطر الذي به حياة الحيوان 3 . وقيل: هو كقوله: وأنزلنا من السماء ماء [المؤمنون/ 18] ، وقيل: تنبيه أن الحظوظ بالمقادير، وقوله تعالى: فليأتكم برزق منه [الكهف/ 19] ، أي: بطعام يتغذى به. وقوله تعالى: والنخل باسقات لها طلع نضيد رزقا للعباد [ق/ 10- 11] ، قيل: عني به الأغذية، ويمكن أن يحمل على العموم فيما يؤكل ويلبس ويستعمل، وكل ذلك مما يخرج من الأرضين، وقد قيضه الله بما ينزله من السماء من الماء، وقال في العطاء الأخروي: ولا تحسبن الذين قتلوا في سبيل الله أمواتا بل أحياء عند ربهم يرزقون [آل عمران/ 169] ، أي: يفيض الله عليهم النعم الأخروية، وكذلك قوله: ولهم رزقهم فيها بكرة وعشيا [مريم/ 62] ، وقوله: إن الله هو الرزاق ذو القوة [الذاريات/ 58] ، فهذا محمول على العموم. والرازق يقال لخالق الرزق، ومعطيه، والمسبب له، وهو الله تعالى 4 ، ويقال ذلك للإنسان الذي يصير سببا في وصول الرزق. والرزاق لا يقال إلا لله تعالى، وقوله: وجعلنا لكم فيها معايش ومن لستم له برازقين [الحجر/ 20] ، أي: بسبب في رزقه، ولا مدخل لكم فيه، وقوله: ويعبدون من دون الله ما لا يملك لهم رزقا من السماوات والأرض شيئا ولا يستطيعون [النحل/ 73] ، أي: ليسوا بسبب في رزق بوجه من الوجوه، وسبب من الأسباب. ويقال: ارتزق الجند: أخذوا أرزاقهم، والرزقة: ما يعطونه دفعة واحدة.

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 351 — https://shamela.ws/book/23636/333

## Türevler

- ٱلرِّزْقَ (r-rizka) — rızkı: 11 kez
- رَزَقْنَـٰهُمْ (razeknahum) — kendilerini rızıklandırdığımız: 9 kez
- ٱلرَّٰزِقِينَ (r-razikine) — rızık verenlerin: 5 kez
- رِزْقًۭا (rizkan) — rızık olarak: 5 kez
- رَزَقَكُمُ (razekakumu) — size verdiği rızıktan: 5 kez
- وَرِزْقٌۭ (ve rizkun) — ve rızık: 5 kez
- رِزْقًا (rizkan) — bir rızıkla: 4 kez
- يَرْزُقُ (yerzuku) — rızıklandırır: 4 kez
- يَرْزُقُكُم (yerzukukum) — sizi rızıklandıran: 4 kez
- رِّزْقٍۢ (rizkin) — rızık: 3 kez
- رَزَقْنَـٰكُمْ (razeknakum) — sizi rızıklandırdığımız: 3 kez
- وَرَزَقَكُم (ve razekakum) — ve sizi besledi: 3 kez
- وَرَزَقْنَـٰهُم (ve razeknahum) — ve onları besledik: 3 kez
- ٱلرِّزْقِ ۚ (r-rizki) — rızıkları: 2 kez
- رِّزْقِ (rizki) — rızk-: 2 kez
- رِزْقًۭا ۖ (rizkan) — bir rızık: 2 kez
- رِّزْقًۭا (rizkan) — bir rızık olarak: 2 kez
- رَزَقْنَـٰكُم (razeknakum) — size verdiğimiz rızıktan: 2 kez
- رِزْقُهَا (rizkuha) — rızkı: 2 kez
- رَزَقَهُم (razekahum) — onlara rızık olarak verilen: 2 kez

## Geçtiği ayetlerden (ilk 17 / 123)

- **Bakara 2:3** — Onlar; gayba[1] îmân ederler, salâtı ikâme ederler[2] ve verdiğimiz rızıktan infak[3] ederler.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/3-ayet.md
- **Bakara 2:22** — O ki sizin için yeri bir döşek, göğü de bir bina yaptı ve gökten su indirip onunla size rızık olarak çeşitli ürünler çıkardı. O halde, Allah'a bile bile denkler koşmayın.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/22-ayet.md
- **Bakara 2:25** — Îmân edip, sâlihâtı[1] yapanları; içlerinde ırmaklar akan cennetler[2] ile müjdele. Onlara ne zaman yiyecek bir şey sunulsa: "Bu daha önce rızıklandığımız şeydir." derler. Oysa bu onlara benzer olarak verilmiştir. Onlar[3] için arındırılmış eşler vardır. Ve onlar, orada kalıcıdırlar.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/25-ayet.md
- **Bakara 2:57** — Ve bulutları üzerinize gölge yaptık. Size menn[1] ve bıldırcın bağışladık.[2] "Size rızık olarak verdiklerimizin temiz olanlarından yiyin." dedik. Onlar, Bize[3] zûlmetmediler, fakat kendilerine zûlmediyorlardı.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/57-ayet.md
- **Bakara 2:60** — Hani! Mûsâ, halkı için su istemişti. Biz de demiştik ki: "Asanla kayaya vur." Bunun üzerine kayadan on iki göz su fışkırmıştı. Her grup hangi kaynaktan içeceğini bilmişti. Allah'ın verdiği rızıktan yiyin, için fakat asilik yaparak yeryüzünde bozgunculuk çıkarmayın.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/60-ayet.md
- **Bakara 2:126** — Hani İbrâhîm: "Ey Rabb'im! Bu beldeyi güvenli bir yer kıl, halkından, Allah'a ve Âhiret Günü'ne Îmân Edenleri, çeşitli ürünlerle rızıklandır." dedi. O da: "Kâfir[1] olanı dahi az bir süre geçindiririm; sonra onu ateşin azâbına uğratırım. Orası, varacaklar için ne kötü bir yerdir." dedi.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/126-ayet.md
- **Bakara 2:172** — Ey Îmân Edenler! Eğer, sadece Ona kulluk[1] ediyorsanız, size rızık olarak verdiğimiz şeylerin sağlıklı, temiz ve iyi olanlarından yiyin ve Allah'a şükredin.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/172-ayet.md
- **Bakara 2:212** — Kâfirlere Dünya hayatı süslü gösterildi. Onlar, Îmân Edenlerle alay ederler. Oysa takvâ sahibi olan kimseler, Kıyâmet Günü'nde onlardan üstün durumdadırlar. Allah, dilediğine hesapsız rızık verir.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/212-ayet.md
- **Bakara 2:233** — Emzirme süresini tamamlamak isteyenler için; annelerin çocuklarını emzirme süresi tam iki yıldır. Onların yiyeceklerini ve giyeceklerini meşru bir şekilde temin etmek babaya aittir. Hiç kimse, gücünün yeteceğinden daha fazlasından sorumlu değildir. Hiçbir anne, çocuğu nedeniyle sıkıntıya sokulmasın; hiçbir baba, çocuğu nedeniyle sıkıntıya sokulmasın. Ve mirasçı da aynı şekilde sorumludur. Eğer anne ve baba anlaşarak kendi rızaları ile çocuklarını sütten kesmek isterlerse, ikisi için de bir sakınca yoktur. Eğer çocuklarınızı emzirtmek isterseniz, meşru bir ücret ödediğiniz takdirde emzirtmenizde bir sakınca yoktur. Allah'a karşı takvâlı olun. Ve bilin ki Allah, yaptığınız her şeyi görür.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/233-ayet.md
- **Bakara 2:254** — Ey Îmân Edenler! İçinde hiçbir alışverişin, hiçbir dostluğun ve hiçbir şefaatin[1] olmadığı gün gelmeden önce size rızık olarak verdiklerimizden infak[2] edin. Kâfirler, zâlimlerin ta kendileridir.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/254-ayet.md
- **Ali İmran 3:27** — "Geceyi gündüze dönüştürür, gündüzü de geceye dönüştürürsün. Diriyi, ölüden çıkarırsın, ölüyü de diriden çıkarırsın. Hak edene hesapsız rızık verirsin."  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/27-ayet.md
- **Ali İmran 3:37** — Bunun üzerine Rabb'i onu iyi bir şekilde kabul etti. Ve onu iyi bir şekilde yetiştirdi. Onu, Zekeriyâ'nın korumasına verdi. Zekeriyâ ne zaman mihrâba[1] girse, onun yanında yiyecek bir şey bulurdu. "Ey Meryem! Bunlar sana nereden geldi?" derdi. O da "Bunlar, Allah'tandır.[2]" derdi. Kuşkusuz, Allah, hak edeni,[3] hesapsız olarak rızıklandırır.  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/37-ayet.md
- **Ali İmran 3:169** — Allah yolunda öldürülenleri ölü sanma.[1] Bilakis onlar diridirler, Rabb'leri katında rızıklanmaktadırlar.  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/169-ayet.md
- **Nisa 4:5** — Allah'ın, sizi kâim kıldığı[1] malların idaresini aklı ermezlere[2] bırakmayın. O mallarla onların geçimlerini temin edin ve onları giydirin. Onlara uygun şekilde davranın.  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/5-ayet.md
- **Nisa 4:8** — Mirasın paylaşılması esnasında, orada bulunan yakınları, yetimleri ve yoksulları da yararlandırın ve onları incitmeyecek bir üslup kullanın.  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/8-ayet.md
- **Nisa 4:39** — Onlara ne olurdu sanki, Allah'a ve Âhiret Günü'ne îmân etselerdi; Allah'ın verdiği rızıktan infak etselerdi. Allah, onları en iyi bilendir.  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/39-ayet.md
- **Maide 5:88** — Allah'ın sizi rızıklandırdığı şeylerin helâl ve tayyib olanlarından yiyin. Îmân ettiğiniz Allah'a karşı takvâlı olun.  
  https://akilkuran.com/maide-suresi/88-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt