# Sad 38:74

- **Sure:** 38. Sad (88 ayet)
- **Ayet:** 74 / 88
- **Kaynak:** https://akilkuran.com/sad-suresi/74-ayet
- **Mealler:** öne çıkan meal Şinasi Güneş (Apaçık Kuran); diğerleri mütercim ve kaynak adıyla

## Arapça

اِلَّٓا اِبْل۪يسَۜ اِسْتَكْـبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِر۪ينَ

## Okunuş

İlla iblis, istekbere ve kane minel kafirin.

## Mealler (22)

### Şinasi Güneş meali

İblisi dışında [1] Büyüklendi. Ve o, gerçekleri örtenlerdendi [2].

1. Klasik Arap dilbilgisi yaklaşımı, İblis'i ''BLS'' köküne dayandırmaktadır. Bls kökünün anlamına baktığımızda ise, Kur'an'dan tanıdığımız İblis karakteri ile örtüşmediğini görüyoruz: Şaşkınlığa düşmek, pişmanlık ve çaresizlik içinde donakalmak, hayırdan ve rahmetten tamamen ümidini kesmek. Kur'an'daki İblis ise; pişman olmayan, ümidini kesmeyen, çaresizlikten yakınmayan, hatta; ''Kullarını saptıracağım: 4:119, 7:17, 38:82, 34:20'', ''Beni diriliş gününe kadar gözlemle: 15:36, 17:62'', ''Ben ondan hayırlıyım: 38:76'' diyecek kadar kararlı bir karakter. Dolayısıyla, İblis kelimesinin BLS köküyle ilgisi yoktur. Ayetteki bir ince detay da, ''İblisu'' değil, ''İblise'' şeklinde geçmesidir. Yani İblis değil İblisi. Kimin İblisi? Beşerin. Dolayısıyla İblis, beşerin donanımlarından biridir. Çağdaş Dilbilim ve Tarihsel Semantik Yaklaşımı: Yabancı Köken: Modern etimolojik araştırmalar ve karşılaştırmalı Sami dilleri uzmanları [Arthur Jeffery gibi], "İblis" kelimesinin özgün bir Sami köke sahip olmadığını, kelimenin Eski Yunancadan Sami dilleri coğrafyasına geçtiğini kabul ederler. Bu tarihsel akışa göre kelimenin kökeni ve anlam evrimi şu şekildedir: Eski Yunanca: Diábolos. Yunan Fiil Kökü: Diabállō: Dia- [içinden, karşı tarafa]+Bállō [atmak]. Eski Yunanca Anlamı: "İftiracı", "Bozguncu", "Jurnalliyen" veya "Ara açan". Sami Dillerine Geçişi: Bu kelime Geç Antik Çağ'da, bölgedeki Hristiyan topluluklar vasıtasıyla Süryaniceye [dīblūs-diyābūlūs] aktarılmış, oradan da İslam öncesi dönemde veya Kur'an'ın nazil olduğu dönemde Arapçanın fonetiğine uyarlanarak başındaki "D" sesinin düşmesiyle İblis formunu almıştır. Özetle; eğer Sami dilinin kendi iç dinamikleriyle bakarsak, kök anlamı "ümitsizliğe düşen, çaresizlikten donakalan" demektir ki bu Kur'an'daki İblis karakterine uymaz. Eğer tarihsel-dilbilimsel akışla Sami dillerine dışarıdan giren bir kelime olarak bakarsak, kelimenin geldiği kök anlam "İftiracı, hakkı çarpıtan, bağları koparıp atan, içinden dışarı atan-atıp tutan" demektir. Kur'an'daki fonksiyonel tanımına baktığınızda bu yaklaşım kesinlikle çok güçlü bir zemine oturuyor. Klasik Arapça sözlükçülerin zorlama bir çabayla kelimeyi Arapça köklere uydurma gayretine kıyasla, kelimenin tarihsel göç yolu ve İblisin metinlerdeki psikolojik-stratejik eylemleri Yunanca kökenle birebir örtüşür. O "İnsanı saptırıcı, içeriden dışarıya gizli gizli vesvese veren anlık ham fikir" yapısını ve Kur'an'daki eylemlerini, tercih ettiğimiz bu eski Yunanca [Grekçe] kök dinamikleri üzerinden okuduğumuzda taşlar tam olarak yerine oturuyor: 1. Dia-bállō [Araya Atmak-Kama Sokmak]: Grekçe kökteki en temel eylem bir şeyi iki şeyin "Arasına fırlatmak", yani bütünselliği bozmaktır. Kuran'da İblis tam olarak bunu yapar; insan ile hakikatin, insan ile temiz fıtratının arasına "Vesvese: 114:4-5" fırlatır. Kalıcı, statik bir varlıktan ziyade, zihne anlık sızan, bilinci bulandıran ve insanı anında ham kararlar almaya iten o "Yabancı düşünce" rolündedir. Araya girer ve algıyı böler. 2. İllüzyon ve Çarpıtma [İftiracılık]: Kelimenin Grekçedeki "İftira eden" anlamı, sadece birine yalan atmak demek değildir; gerçeği eğip bükmek, illüzyon üretmektir. İblis'in Kur'an'daki en büyük stratejisi "Tezyin" [süslü göstermek] ve "Ğarur"dur [aldatış]. Adem kıssasında da gördüğümüz gibi, doğrudan "Kötülük yap" demez; geçici olanı kalıcıymış gibi gösterir [Kalıcı mülk vaadi: 20:120]. Zihne fırlattığı o ilk ham fikir, gerçeği çarpıtarak insanı yanıltır. Yani zihinsel bir illüzyonist, bir nevi "Algı operatörü" gibi çalışır. 3. "İblis" ve "Şeytan" Ayrımı: Yaptığımız bu "Anlık ham fikir" tanımı, Kur'an'daki İblis ve Şeytan kelimelerinin kullanım farkını da yapısal olarak destekler: İblis, daha çok işin potansiyel, düşünsel ve ham fikir boyutudur. Karakterin kendi içsel kibri, planı, teorik sapması ve insan zihnine attığı o ilk "Kama" [vesvese] aşamasıdır. Şeytan ise, bu ham fikrin ete kemiğe bürünmüş, aktifleşmiş ve sistemleşmiş halidir. Bu yüzden Kur'an'da "İns ve cin şeytanları"ndan bahsedilirken, hiçbir yerde "İns ve cin iblisleri" denmez. Çünkü İblis, o saptırıcı fikrin, o Grekçe kökteki "Araya giren-algıyı bozan" mekanizmanın adıdır. Dolayısıyla metni okurken onu dışarıdan gelen, zihne "Fırlatılan", insanı kendi fıtratına yabancılaştıran ve anlık parlamalarla yanıltan bir "Algı saptırıcısı" olarak konumlandırmak, kelimenin tarihsel-etimolojik göçüyle de tam bir semantik uyum yakalıyor. İblis-Melek Dengesi: "Korsan Yazılım-Sistem Mimarisi": Kur'an, yaratılış sahnesinde [Adem'in önünde secde edilme anında] bu iki gücün çarpışmasını bize muazzam bir yönetim diliyle sunar. Bu Sahnenin Geometrisi: Melekler [Sistemik Uyum]: Allah "Secde edin" dediği an, meleklerin kendi cüzi iradeleri veya egoları olmadığı için, sistemin bekası adına anında o hantal balçık kütlesine hizmet etmeye programlanırlar. Akış pürüzsüzdür. İblis [Sistemik İsyan-Korsanlık]: İblis ise, o hararetli, sızıcı ve ego üretebilen akışkan yapısıyla [mâric] fırlama yapar [feseqa kelimesi hurmanın kabuğundan dışarı fırlaması demektir: 18:50]. Sistemi hacklemeye, araya [zan, heva] gölgeleri sokarak beşerin o temiz potansiyelini [nüvvesini] bloke etmeye odaklanır. Sonuç: İblis, fıtrattaki "Entropiyi", yani sistemi bozmak, çürütmek, kaosa sürüklemek ve insanı dünyevi hantallıklarla bloke etmek isteyen o başıboş sızıntı enerjidir. Melek ise, evrendeki ve insanın içindeki "Negentropiyi", yani düzeni, tasarımı, kozmik şeffaflığı, adaleti ve ilahi frekansa dikey bağlanmayı ayakta tutan mutlak ilahi yasadır-kuvvettir. İblis ne kadar sızıcı ve kaotik ise; Melek o kadar net, düzenli ve muhafızdır. İnsanın görevi, içindeki o İblisî vesveseleri ve gölgelerini, Melekî kuvvetlerle [yani ilahi programın saf yasalarıyla, İlm ile] filtre edip sistemi pürüzsüzce yönetmektir.
2. İblis secde etmeyince kafir olmadı. İblis’in kafir olması, illüzyon ve kurgularla insanın bilincini örtmesi ve insanı hakikati göremeyecek duruma düşürmesi anlamına gelir: 2:34.

### Erhan Aktaş meali

Ancak iblis etmedi. O kibirlendi ve zaten o kafirlerdendi[1].

1. Nankörlerdendi. İblis'in Adem'e secde etmediği için kafir olduğu söylemi doğru değildir. Çünkü iblis zaten kafirlerdendi., zaten kafirlerdendi. "Ayette "fe" değil, "vav" bağlacı kullanılmış ve kane mine'l-kafirin: ve o kafirlerden idi/ o, kafirlerdendir denilmektedir. Şayet "fe bağlacıyla" fe kane mine'l-kafirin... de kafirlerden oldu denilmiş olsaydı, ancak o zaman iblisin kafir olması secde etmemesine bağlanabilirdi. Keza Allah, Kur'an'da Kendisini nitelerken yüzlerce yerde "ve kanellahü alimen hakima ve kanellahü gafuran, rahimen" tarzında ifadeler kullanmaktadır. Bu ifadelerin hiçbirine, "Allah şimdi alim, hakim oldu" veya "Allah şimdi gafur ve rahim oldu" şeklinde anlam verilmemektedir; "Allah Alim'dir, Hakim'dir", "Allah Gafur'dur, Rahim'dir" şeklinde anlam verilmektedir.

### Diyanet İşleri meali

Ancak İblis eğilmedi. O büyüklük tasladı ve kafirlerden oldu.

### Elmalılı Hamdi Yazır meali

Yalnız İblis kibirlenmek istedi ve kafirlerden oldu

### Yaşar Nuri Öztürk meali

İblis etmemişti. O, kibre sapmış ve inkarcılardan olmuştu.

### Ali Bulaç meali

Yalnız İblis hariç. O büyüklük tasladı ve kafirlerden oldu.

### Ali Aydın meali

Ancak İblis secde etmedi. O kibirlik tasladı yani kâfirlerden oldu. [1]

1. Âyetlere baktığımızda, şu dünya hayatında sorumlu yani özgür bir varlık olarak insandan başka hiç kimse yoktur. Yani geleneksel olarak inanılan cin, iblis, şeytan, melek diye bir şey yoktur. Melekler yüce Allah’ın göklerde ve yeryüzünde bulunan Allah’ın yarattığı maddeler ve enerjidir. Secde etmeleri de, insanın akıl ve iradesine boyun eğdirilmeleridir. Yani insanın onları kullanması ve onlardan güç elde etmesidir. Cinler ise, insanın bazı fiil, hareket, karakteristik sıfatları ile ilgili kavramlardır. Çünkü onlarca âyette olumlu veya olumsuz bir şey anlatıldığında her zaman insanın akıl ve iradesinde sonuçlanmaktadır. Yani sorumlu bir varlık olarak insandan başka hiç kimseden söz edilmemektedir. Akıllı varlık olarak insandan başka hiçbir varlık yoktur. Onlarca âyette “insanların çoğu” denildiği halde, bir tane “cinlerin çoğu” diye bir ifade geçmemektedir.

### Rowad Tercüme Merkezi meali

İblis müstesnâ. Büyüklük tasladı ve kâfirlerden oldu.

_Kaynak: QuranEnc.com · v1.0.4 · https://quranenc.com/tr/browse/turkish_rwwad/38/74_

### Şaban Piriş meali

İblis müstesna. O, büyüklük tasladı ve kâfirlerden oldu.

_Kaynak: QuranEnc.com · v1.1.0 · https://quranenc.com/tr/browse/turkish_shaban/38/74_

### Ali Özek ve diğerleri meali

Yalnız İblis secde etmedi. O büyüklük tasladı ve kâfirlerden oldu.

_Kaynak: QuranEnc.com · v1.0.0 · https://quranenc.com/tr/browse/turkish_shahin/38/74_

### Mustafa İslamoğlu meali

İblis hariç: o büyüklük tasladı ve hakkı inkar edenlerden oldu.

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/74_

### Muhammed Esed meali

yalnız İblis kapanmadı: O küstahça böbürlendi ve (böylece) hakikati inkar edenlerden oldu.

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/74_

### Edip Yüksel meali

Ancak İblis hariç. Büyüklük tasladı ve nankör oldu.

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/74_

### Mehmet Okuyan meali

İblis hariç. Kibirlenmiş ve kâfirlerden olmuştu.

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/74_

1. İblis'in secde etmemesiyle ilgili bkz. Bakara 2:34, dipnot 3.
2. Benzer mesajlar: Bakara 2:34; A‘râf 7:11; Hicr 15:31.

### Süleymaniye Vakfı meali

Ama İblis eğilmedi, büyüklendi ve kafirlerden oldu.

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/74_

1. {{7:12}}A'raf 7/12,{{/}} {{15:31}}Hicr 15/31.{{/}}

### Ahmed Hulusi meali

İblis müstesna; (bilincine dayanarak) benlik tasladı ve hakikat bilgisini inkar edenlerden (karşısındakinin hakikatini göremeyenlerden) oldu.

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/74_

### Bayraktar Bayraklı meali

Yalnız İblis secde etmedi. O büyüklük tasladı ve kafirlerden oldu.

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/74_

### Süleyman Ateş meali

Yalnız İblis etmedi, büyüklük tasladı ve kafirlerden oldu.

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/74_

### Ali Rıza Safa meali

İblis dışında; büyüklük tasladı ve nankörlük etti.

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/74_

### Gültekin Onan meali

Yalnız İblis hariç. O büyüklük tasladı ve kafirlerden oldu.

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/74_

### İbni Kesir meali

Yalnız İblis, büyüklük tasladı ve kafirlerden oldu.

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/74_

### Hasan Basri Çantay meali

yalınız İblis kibirlenmiye yeltenmişdi. (Zaten) o, (ilm-i ilahide) kafirlerdendi.

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/74_

## Kelime kelime

| Arapça | Okunuş | Anlam | Kök |
|---|---|---|---|
| إِلَّآ | illa | dışında |  |
| إِبْلِيسَ | iblise | İblis |  |
| ٱسْتَكْبَرَ | stekbera | o büyüklük tasladı | [kbr](https://akilkuran.com/kbr) |
| وَكَانَ | ve kane | ve oldu | [kwn](https://akilkuran.com/kwn) |
| مِنَ | mine | -den |  |
| ٱلْكَـٰفِرِينَ | l-kafirine | kafirler- | [kfr](https://akilkuran.com/kfr) |

## Kökler

- **كبر (kbr)** — Küçüklüğün karşıtı olan büyüklük  
  https://akilkuran.com/kbr
- **كون (kwn)** — Bir şeyin geçmişte ya da şimdi meydana geldiğini bildirmek  
  https://akilkuran.com/kwn
- **كفر (kfr)** — Örtmek, gizlemek  
  https://akilkuran.com/kfr

## Gezinme

- Önceki ayet: https://akilkuran.com/38/73.md
- Sonraki ayet: https://akilkuran.com/38/75.md
- Sure: https://akilkuran.com/38.md
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt