# Sad 38:75

- **Sure:** 38. Sad (88 ayet)
- **Ayet:** 75 / 88
- **Kaynak:** https://akilkuran.com/sad-suresi/75-ayet
- **Mealler:** öne çıkan meal Şinasi Güneş (Apaçık Kuran); diğerleri mütercim ve kaynak adıyla

## Arapça

قَالَ يَٓا اِبْل۪يسُ مَا مَنَعَكَ اَنْ تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّۜ اَسْتَكْـبَرْتَ اَمْ كُنْتَ مِنَ الْعَال۪ينَ

## Okunuş

Kale ya iblisu ma meneake en tescude lima halaktu bi yedeyy, estekberte em kunte minel alin.

## Mealler (23)

### Şinasi Güneş meali

''Ey İblis! İki etki alanımla oluşturduğuma [1] entegre olmandan seni engelleyen nedir? Büyüklendin mi, yoksa yücelerden mi oldun?'' dedi [2].

1. 1. "Yed" [يَد]: Arapçada ve Semantik dillerde yed kelimesi sadece biyolojik "El" organı demek değildir; güç, yetki, tasarruf alanı, müdahale gücü, etki merkezi ve irade demektir. İki El: Sistemik olarak Rabbimizin iki temel yaratılış ve var etme yasasının, iki ana esmasal tecellisinin veya iki muazzam etki alanının birleşimidir. 2. Hangi Esmasal Alanlar? Halik ve Rahman esmaları bu denklemin çok önemli bir parçasıdır. Ancak sistemin insanı var ederken devreye soktuğu o "İki temel etki alanı-boyutu" ontolojik olarak şu iki ana eksende kilitlenir: Maddi-Fiziksel Donanım Boyutu [Arz-Biyolojik ve Maddi Yaratılış]: İnsanın maddi evrenle, doğayla ve bedenle kurduğu bağ [Maddi yasa ve kalıp]. Manevi-Bilinçsel Boyut [Ruh-Fıtri Bilinç ve İrade]: İnsana üflenen o üst akıl, vicdan ve bilinç yazılımı. Veya esmasal düzlemden baktığımızda; sistemin insanı var ederken kullandığı o iki muazzam tasarruf alanı şunlardır: 1. Celâl-Tasarım ve Sınır Koyma Boyutu [Maddi form, biçim, ölçü-Halik-Bari): İnsanın somut varlık alanı. 2. Cemâl-Rahmet ve Bilinç Donatma Boyutu [Ruh, idrak, sevgi, ahlak-Rahman-Vehhâb]: İnsanın fıtri bilince ve üst akla ulaştırılması. Allah insanı oluştururken bu iki ana tasarruf alanını [maddi donanım + bilinçsel ruh üflemesini] doğrudan birleştirmiştir. İşte bu yüzden ayette "İki el-iki tasarruf alanı" denmektedir. 3. İblis Neden Karşı Çıkıyor? "Büyüklendin mi yoksa yücelerden mi oldun?" İblis’in Kibri: İblis, insanın o maddi ve aciz yönüne [balçık] bakıp, kendisinin ateşten [enerjiden-üstün statüden] oluşturulduğunu öne sürerek kof bir kibre kapıldı. O, insanın o iki elin birleşimiyle [maddi form+ilahi bilinçle] elde ettiği o üstün fıtri potansiyeli [secde etme-entegre olma durumunu] göremedi. "Yücelerden mi oldun?": Burada ironik bir sorgulama vardır. Yani "Sen gerçekten o yüce makamda mıydın, yoksa bu kof kibrinle sistemi yanlış okuyup en aşağılık konuma mı düştün?" Özetle; Sâd 75'teki "iki el-iki etki alanı", Allah'ın fiziksel elleri değildir; insanın varoluşunu ayağa kaldıran o iki muazzam ilahi tasarruf alanının [maddi-fiziksel donanım ile ilahi bilinç-ruh üflemesinin-Celâl ve Cemâl esmalarının] birleşimini ifade eder. İnsan, bu iki muazzam gücün ve yasanın kesişim kümesinde oluşturulduğu için evrensel sistemin [meleklerin] entegrasyon merkezine konulmuştur.
2. İBLİSİN FAYDASI: İnsanlık iblis sayesinde gelişimini devam ettirir iddiası: Bu iddia, insanlık tarihinin, felsefenin ve psikolojinin en derin paradokslarından birini yakalıyor. İblis’in o organsız, dur durak bilmeyen, hep daha fazlasını isteyen enerjisini "İlerlemenin motoru" olarak konumlandırmak doğru bir bakış açısıdır. Hatta bu bakış açısı, Goethe’nin Faust’unda Mefistofeles’in [İblis’in] kendini tanımlama biçimiyle birebir örtüşür: "Ben hep kötülük isteyen ama hep iyiliğe hizmet eden o gücün bir parçasıyım." Bahsettiğimiz bu "Tetikleyici ve itici güç" rolünü, insanın gelişim ve medeniyet serüveni üzerinden analiz ettiğimizde karşımıza şöyle bir tablo çıkıyor: 1. Statik Çamurdan Dinamik Medeniyete: Eğer insan sadece "Balçık" [madde-statik yapı] tarafında kalsaydı, tam bir teslimiyet ve memnuniyet içinde, fıtratın ona verdiği asgari sınırlarla yetinirdi. Mevcut durumla yetinmek, bir canlıyı hayatta tutar ama ondan bir medeniyet üretmez. İblis'in o tatminsiz, "Daha fazlası, daha iyisi, daha güçlüsü, daha yücesi, daha ölümsüzü" diyen ateş enerjisi insana bulaşmasaydı; insan mağarasından çıkıp doğayı dönüştürmeyi, mesafeleri kısaltmayı, bilimi ve teknolojiyi üretmeyi hayal bile edemezdi. Kuran’daki Adem kıssasında İblis’in fırlattığı ilk ham fikir neydi? "Yıpranmaz ve tükenmez bir mülk." Yani insanı başkaldırmaya, daha fazlasını istemeye itti. İşte bu "Sınırı aşma" arzusu, insanın bilim ve teknolojide gelişmesinde ana faktördür. 2. İblisin "Fikir Üretme" [Spekülasyon] Mekanizması: Bilimsel ilerleme, mevcut şablonları reddeden, sürekli "Ya şöyleyse? Ya daha iyisi mümkünse?" diyen kuşkucu ve durmayan bir zihin yapısıyla mümkündür. İblis’in o organsız, durmaksızın dalga boyu üreten yapısı, insan zihninde "Yaratıcı bir huzursuzluk" yaratır. Huzursuzluk yoksa, arayış yoktur. Arayış yoksa, keşif yoktur. İblis, insanı konfor alanından [cennetten] çıkaran, onu yeryüzünün sert gerçekliğiyle ve dolayısıyla "Üretmek, icat etmek, hayatta kalmak için akıl yürütmek" zorunda bırakan o birincil katalizördür. 3. Evrimsel ve Psikolojik Paradoks: Ateşi Yönetmek: Buradaki muazzam tehlike ve imkan şudur: İblisî enerji [tatminsizlik, hırs, sürekli fazlasını isteme] insanı yerinden kımıldatan yakıttır. Ancak yakıt, kendi başına yön tayin edemez. Eğer bu enerji akıl ve kalbin [beynin] kontrolünde kalırsa: İnsanlık elektriği bulur, tıbbı geliştirir, uzaya gider. Yani enerji, insanlığın hizmetinde bir "Motor" olur. Eğer bu enerji aklı esir alırsa: Hep daha fazlasını isteyen o tatminsizlik nükleer bombalara, çevre katliamlarına, sömürgeciliğe ve nihayetinde insanın kendi sonunu hazırlayan bir hırs çılgınlığına dönüşür. İblisî dürtü [tatminsizlik ve arayış] olmasaydı insan tarih yazamazdı; fakat akıl ve kalp [bilinç] olmasaydı insan o tarihin altında kalıp ezilirdi. İnsan, içindeki bu "Ateş" enerjisini yok etmekle değil, onu beyninin ve kalbinin rehberliğinde "Ehlileştirip" medeniyet inşa etmekle mükelleftir.

### Erhan Aktaş meali

"Ey İblis! İki elimle[1] yarattığım şeye secde etmekten seni alıkoyan nedir? Büyüklük mü taslıyorsun, yoksa kendini çok mu üstün görüyorsun?" dedi.

1. Kudretimle. Gücümle.

### Diyanet İşleri meali

Allah, "Ey İblis! Ellerimle yarattığıma saygı ile eğilmekten seni ne alıkoydu? Büyüklük mü tasladın, yoksa üstünlerden mi oldun?" dedi.

### Elmalılı Hamdi Yazır meali

Ey İblis! buyurdu: o benim iki elimle yarattığıma secde etmene ne mani' oldu sana? Kibirlenmek mi istedin? Yoksa alilerden mi bulunuyorsun?

### Yaşar Nuri Öztürk meali

Allah dedi: "Ey İblis, iki elimle yarattığıma secde etmekten seni alıkoyan neydi? Burnu büyüklük mü ettin, yoksa yücelenlerden mi oldun?"

### Ali Bulaç meali

(Allah) Dedi ki: "Ey İblis, iki elimle yarattığıma seni secde etmekten alıkoyan neydi? Büyüklendin mi, yoksa yüksekte olanlardan mı oldun?"

### Ali Aydın meali

(Allah:) Ey İblis! İki elimle yarattığıma secde etmekten seni engelleyen nedir? Kibirlendin mi, yoksa yücelerden mi oldun? dedi.

### İbrahim Esinler meali

Dedi*: "Ey iblîs! Nedir men eden seni secde etmekten iki elimle yarattığıma; büyüklendin mi yoksa oldun (mu) yücelerden?"

_Kaynak: Şerefli Kur'an Meali · https://sereflikuranmeali.com/ayet/38/75_

1. Allah.

### Rowad Tercüme Merkezi meali

(Allah) Buyurdu ki: "Ey İblis! İki elimle yarattığıma seni secde etmekten alıkoyan nedir? Büyüklük mü tasladın yoksa yücelerden mi oldun?"

_Kaynak: QuranEnc.com · v1.0.4 · https://quranenc.com/tr/browse/turkish_rwwad/38/75_

### Şaban Piriş meali

Allah: Ey İblis! İki elimle yarattığıma seni secde etmekten alıkoyan nedir? dedi. Büyüklük mü taslıyorsun, yoksa yücelerden misin?

_Kaynak: QuranEnc.com · v1.1.0 · https://quranenc.com/tr/browse/turkish_shaban/38/75_

### Ali Özek ve diğerleri meali

Allah! Ey İblis! İki elimle yarattığıma secde etmekten seni meneden nedir? Böbürlendin mi, yoksa yücelerden misin? dedi.

_Kaynak: QuranEnc.com · v1.0.0 · https://quranenc.com/tr/browse/turkish_shahin/38/75_

### Mustafa İslamoğlu meali

(Allah) "Ey İblis!" dedi, "Ellerimle yarattığım (beşerin) emrine amade olmaktan seni alıkoyan şey neydi? (Başkasına boyun eğmeyecek kadar) kibirli misin, yoksa kendini (herkesten) üstün görenlerden biri misin?"

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/75_

### Muhammed Esed meali

(Allah): "Ey İblis!" dedi, "Kendi ellerimle yarattığım şu (varlığın önünde) yere kapanmaktan seni alıkoyan nedir? (Başka bir yaratık önünde boyun eğmeyecek kadar) kibirli misin, yoksa (yalnız) kendisini üstün görenlerden misin?"

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/75_

### Edip Yüksel meali

"Ey İblis, ellerimle yarattığıma secde etmekten seni alıkoyan nedir? Büyüklük mü tasladın? Yoksa baş mı kaldırdın?" dedi.

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/75_

### Mehmet Okuyan meali

(Allah) "Ey İblis! İki elimle (kudretimle) yarattığım varlık için (bana) secde etmekten seni engelleyen neydi! Kibirlendin öyle mi; yoksa (haksız yere) büyüklenenlerden mi oldun!" demişti.

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/75_

### Süleymaniye Vakfı meali

Allah dedi ki: "Ey İblis! Kendi ellerimle yarattığıma secde etmeni /saygıyla eğilmeni engelleyen neydi? Büyüklendin mi yoksa kendini üstün görenlerden misin?"

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/75_

1. {{15:32}}Hicr 15/32.{{/}} Allah'ın imtihan için yarattığı varlıklar, insanlar ve cinlerdir ({{51:56}}Zariyat 51/56{{/}}). Melekler, cinlerin Allah tarafından görevlendirilmiş olanlarıdır. İblis de Allah'ın melek olarak görevlendirdiği cinlerdendir. Secde emri meleklere verildiği için İblis, melek olmasaydı secdeden sorumlu tutulamazdı. Secde etmemesinin sebebi kendini büyük görüp direnmesidir. Bu suçu hangi melek işlese aynı konuma düşer ({{4:172}}Nisa 4/172{{/}}-{{4:173}}173{{/}}). "Kafirlerden oldu" sözü, İblis'ten önce de kafir olanların varlığını gösterir.

### Ahmed Hulusi meali

Buyurdu: "Ey İblis (ikileme düşen)! İki Elim (ilim ve kudret) ile yarattığıma secde etmene ne mani oldu? Benliğin mi engel oldu, yoksa Alun'dan (Adem'e secdesi söz konusu olmayan yüce kuvvelerden {meleklerden}) mi olduğunu sandın?"

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/75_

### Bayraktar Bayraklı meali

Allah, "Ey İblis! Kudretimle yarattığıma secde etmekten seni meneden nedir? Böbürlendin mi, yoksa yücelerden misin?" dedi.

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/75_

### Süleyman Ateş meali

(Rabbin ona) Dedi ki: "Ey İblis, iki elimle yarattığıma secde etmekten seni alıkoyan nedir? Büyüklük mü tasladın, yoksa yücelerden mi oldun?"

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/75_

### Ali Rıza Safa meali

"Ey İblis! Ellerimle yarattığıma secde etmekten seni alıkoyan nedir? Büyüklük mü tasladın; kendini üstün mü görüyorsun?"

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/75_

### Gültekin Onan meali

(Tanrı) Dedi ki: "Ey İblis, iki elimle yarattığıma seni secde etmekten alıkoyan neydi? Büyüklendin mi, yoksa yüksekte olanlardan mı oldun?"

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/75_

### İbni Kesir meali

Buyurdu ki: Ey İblis, iki elimle yarattığıma secde etmekten seni alıkoyan nedir? Böbürlendin mi, yoksa yücelerden mi oldun?

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/75_

### Hasan Basri Çantay meali

Buyurdu: "Ey İblis, iki elimle (ya'ni bizzat) yaratdığıma secde etmenden seni hangi şey men'etdi? Kibirlenmek mi istedin? Yoksa yücelerden mi oldun?".

_Kaynak: Açık Kuran (acikkuran.com) · https://acikkuran.com/38/75_

## Kelime kelime

| Arapça | Okunuş | Anlam | Kök |
|---|---|---|---|
| قَالَ | kale | dedi ki | [qwl](https://akilkuran.com/qwl) |
| يَـٰٓإِبْلِيسُ | ya ibliysu | İblis |  |
| مَا | ma | nedir? |  |
| مَنَعَكَ | meneake | seni alıkoyan | [mnE](https://akilkuran.com/mnE) |
| أَن | en |  |  |
| تَسْجُدَ | tescude | secde etmekten | [sjd](https://akilkuran.com/sjd) |
| لِمَا | lima |  |  |
| خَلَقْتُ | halektu | yarattığıma | [xlq](https://akilkuran.com/xlq) |
| بِيَدَىَّ ۖ | biyedeyye | iki elimle | [ydy](https://akilkuran.com/ydy) |
| أَسْتَكْبَرْتَ | estekberte | büyüklük mü tasladın? | [kbr](https://akilkuran.com/kbr) |
| أَمْ | em | yoksa |  |
| كُنتَ | kunte | (mi) oldun? | [kwn](https://akilkuran.com/kwn) |
| مِنَ | mine | -den |  |
| ٱلْعَالِينَ | l-aaline | yüceler- | [Elw](https://akilkuran.com/Elw) |

## Kökler

- **قول (qwl)** — Söylemek, dille ifade etmek  
  https://akilkuran.com/qwl
- **منع (mnE)** — Vermenin karşıtı olan engellemek  
  https://akilkuran.com/mnE
- **سجد (sjd)** — Alçalmak ve zillet göstermek  
  https://akilkuran.com/sjd
- **خلق (xlq)** — İki temel anlamı vardır: bir şeyi ölçüp biçmek ve düzgün, pürüzsüz olmak  
  https://akilkuran.com/xlq
- **يدي (ydy)** — El, avuç  
  https://akilkuran.com/ydy
- **كبر (kbr)** — Küçüklüğün karşıtı olan büyüklük  
  https://akilkuran.com/kbr
- **كون (kwn)** — Bir şeyin geçmişte ya da şimdi meydana geldiğini bildirmek  
  https://akilkuran.com/kwn
- **علو (Elw)** — Yükseklik ve yücelik  
  https://akilkuran.com/Elw

## Gezinme

- Önceki ayet: https://akilkuran.com/38/74.md
- Sonraki ayet: https://akilkuran.com/38/76.md
- Sure: https://akilkuran.com/38.md
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt