# ترك (trk) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/trk
- **Kuran'da:** 37 ayette, toplam 43 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

Bir şeyi bırakıp ondan el çekmek temel anlamdır; bu, isteyerek ya da zorla olabilir. Ölünün bıraktığı miras, geride bırakmak ve bir hâle sokmak da bundan doğar.

## Lisânü'l-Arab — ترك maddesi

> ترك: التَّرْكُ: وَدْعُك الشَّيْءَ، تَركه يَتْرُكه تَرْكاً واتَّرَكه. وتَرَكْتُ الشيءَ تَرْكاً: خَلَّيْتُهُ. وتارَكْتُه الْبَيْعَ مُتارَكَةً. وتَراكِ: بِمَعْنَى اتْرُك، وَهُوَ اسْمٌ لِفِعْلِ الأَمر؛ قَالَ طُفَيْلُ بْنُ يَزِيدَ الْحَارِثِيُّ: / تَراكِها مِنْ إِبل تَراكِها ... أَما تَرَى المَوْت لَدَى أَوْراكِها؟ / وَقَالَ فِيهِ: فَمَا اتَّرَكَ أَي مَا تَرَكَ شَيْئًا، وَهُوَ افْتَعل. وَفِي الْحَدِيثِ: / الْعَهْدُ الَّذِي بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمُ الصلاةُ، فَمَنْ تَرَكَهَا فَقَدْ كَفَرَ، قِيلَ: هُوَ لِمَنْ تَرَكَهَا مَعَ الإِقرار بِوُجُوبِهَا أَو حَتَّى يَخْرُجَ وَقْتُهَا، وَلِذَلِكَ ذَهَبَ أَحمد بْنُ حَنْبَلٍ إِلى أَنه يَكْفُرُ بِذَلِكَ حَمْلًا عَلَى الظَّاهِرِ، وَقَالَ الشَّافِعِيُّ: يُقْتَلُ بِتَرْكِهَا وَيُصَلَّى عَلَيْهِ وَيُدْفَنُ مَعَ الْمُسْلِمِينَ؛ وتَتَارَك الأَمرُ بَيْنَهُمْ. والتَّرْكُ: الإِبقاء فِي قَوْلِهِ، عَزَّ وَجَلَّ: وَتَرَكْنا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ*؛ أَي أَبقينا عَلَيْهِ. وتَرِكةُ الرَّجُلِ الميتِ: مَا يَتْرُكه مِنَ التُّرَاث المَتْروك. والتَّريكة: الَّتِي تُتْرَكُ فَلَا تَتَزَوَّجُ، قَالَ اللِّحْيَانِيُّ: وَلَا يُقَالُ ذَلِكَ لِلذَّكَرِ. ابْنُ الأَعرابي: تَرِكَ الرجلُ إِذا تَزَوَّجَ بالتَّريكةِ وَهِيَ العانِسُ فِي بَيْتِ أَبويها؛ وأَنشد الْجَوْهَرِيُّ لِلْكُمَيْتِ: / إِذ لَا تَبِضُّ، إِلى التَّرَائكِ ... والضَّرائِكِ، كفُّ جازِرْ / والتَّرِيكةُ: الرَّوْضَةُ الَّتِي يُغْفِلُها الناسُ فَلَا يَرْعَوْنَهَا، وَقِيلَ: التَّرِيكةُ المَرْتَعُ الَّذِي كَانَ النَّاسُ رَعَوْهُ، إِما فِي فَلَاةٍ وإِما فِي جَبَلٍ، فأَكله الْمَالُ حَتَّى أَبقى مِنْهُ بَقَايَا مِنْ عُوَّذ. والتَّرْكُ: ضَرْبٌ مِنَ الْبَيْضِ مُسْتَدِيرٌ شبِّه بالتَّرْكةِ والتَّرِيكة وَهِيَ بَيْضُ النَّعَامِ الْمُنْفَرِدِ؛ وأَنشد: / مَا هاجَ هَذَا القَلْبَ إِلا تَرْكة ... زَهراءُ، أَخْرَجَها خُرُوجَ مُنْفج / الْجَوْهَرِيُّ: والتَّرِيكةُ بَيْضَةُ النَّعَامَةِ الَّتِي يَتْرُكُهَا؛ وَمِنْهُ قَوْلُ الأَعشى: / ويَهْماء قَفْر تَخْرُجُ العَيْنُ وسْطَها، ... وتَلْقَى بِهَا بَيْضَ النَّعامِ تَرائِكا / قَالَ ابْنُ بَرِّيٍّ: وَمِثْلُهُ لِلْمُخَبَّلِ: / كتَرِيكةِ الأُدْحِيِّ أَدْفَأَها ... قَرِدٌ، كأَنَّ جَناحه هِدْمُ / والهِدْمُ: كِسَاءٌ خَلَقٌ. ابْنُ سِيدَهْ: والتَّرِيكة الْبَيْضَةُ بعد ما يَخْرُجُ مِنْهَا الْفَرْخُ، وخصَّ بَعْضُهُمْ بِهِ بَيْضَ النَّعَامِ الَّتِي تَتْرُكُهَا بِالْفَلَاةِ بَعْدَ خُلُوِّهَا مِمَّا فِيهَا، وَقِيلَ: هِيَ بَيْضُ النَّعَامِ الْمُفْرَدَةُ، وَالْجَمْعُ تَرائك وتُرُك، وَهِيَ التَّرْكة وَالْجَمْعُ تَرْكٌ. والتَّرِيكةُ: بَيْضَةُ الْحَدِيدِ للرأْس؛ قَالَ ابْنُ سِيدَهْ: وأُراها عَلَى التَّشْبِيهِ بالتَّرِيكة الَّتِي هِيَ الْبَيْضَةُ، وَالْجَمْعُ تَرائك وتَرِيك، وَهِيَ التَّرْكة أَيضاً، وَجَمْعُهَا تَرْكٌ؛ قَالَ لَبِيدٌ: / فَخْمة ذَفْراء تُرْتى بالعُرى، ... قُرْدُمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَل / ابْنُ شُمَيْلٍ: التَّرْكُ جَمَاعَةُ الْبَيْضِ، وإِنما هِيَ شَقِيقَةٌ وَاحِدَةٌ وَهِيَ الْبَصَلَةُ؛ قَالَ ابْنُ بَرِّيٍّ: وَقَدْ اسْتَعْمَلَ الْفَرَزْدَقُ التَّرِيكةَ فِي الْمَاءِ الَّذِي غَادَرَهُ السَّيْلُ فَقَالَ: / كأَنَّ تَرِيكةً مِنْ مَاءِ مُزْنٍ، ... وَدَارِيَّ الذكيِّ مِنَ المُدامِ / وَقَالَ أَيضاً: / سُلافَة جَفْنٍ خالطَتْها تَرِيكة، ... عَلَى شَفَتَيْهَا، والذَّكي المُشَوَّف / وَفِي حَدِيثِ الْخَلِيلِ، عَلَيْهِ السَّلَامُ: / أَنه جَاءَ إِلى مَكَّةَ يطالِعُ تَرْكتهُ؛ التَّرْكةُ، بِسُكُونِ الرَّاءِ فِي الأَصل: بَيْضُ النَّعَامِ، وَجَمْعُهَا تَرْكٌ، يُرِيدُ بِهِ وَلَدَهُ إِسمعيل وأُمه هاجَر لمَّا تَرَكَهُمَا بِمَكَّةَ. قَالَ ابْنُ الأَثير: قِيلَ وَلَوْ رُوِيَ بِكَسْرِ الرَّاءِ لَكَانَ وَجْهًا مِنَ التَّرِكة، وَهِيَ الشَّيْءُ المَتْروك؛ وَمِنْهُ حَدِيثُ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلَامُ: وأَنتم تَرِيكةُ الإِسلام وَبَقِيَّةُ النَّاسِ؛ وَمِنْهُ حَدِيثُ الْحَسَنِ: إِن لِلَّهِ تَعَالَى تَرائكَ فِي خَلْقِهِ، أَراد أُموراً أَبقاها فِي الْعِبَادِ مِنَ الأَمل وَالْغَفْلَةِ حَتَّى يَنْبَسِطُوا بِهَا إِلى الدُّنْيَا. والتَّرِيكُ، بِغَيْرِ هَاءٍ: العُنْقُود إِذا أُكل مَا عَلَيْهِ؛ عَنْ أَبي حَنِيفَةَ، وَقَالَ أَيضاً: التريكة الكِباسة بعد ما يُنْفَضُ مَا عَلَيْهَا وتُتْرك، وَالْجَمْعُ تَرِيك وتَرائك، وَقَالَ مَرَّةً: التَّرِيكُ، بِغَيْرِ هَاءٍ، العِذْق إِذا نُفِضَ فَلَمْ يَبْقَ فِيهِ شَيْءٌ. وَلَا بَارَكَ اللَّهُ فِيهِ وَلَا تارَكَ وَلَا دارَكَ: كُلُّ ذَلِكَ إِتباع، وَقَالَ ابْنُ الأَعرابي: تارَكَ أَبقى. والتَّرْكُ: الْجَعْلُ فِي بَعْضِ اللُّغَاتِ، يُقَالُ: تَرَكْتُ الْحَبْلَ شَدِيدًا أَي جَعَلْتُهُ شَدِيدًا، قَالَ: وَلَا يُعْجِبُنِي. والتُّرْك: الْجِيلُ الْمَعْرُوفُ الَّذِي يُقَالُ لَهُ الدَّيْلَم، والجمع أَتْراك.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 10, s. 405 — https://shamela.ws/book/1687/5074

## Kitâbu'l-Ayn — ترك maddesi

> الترك: ودعك 4 الشيء تتركه، والإتراك: الافتعال. والترك: الجعل في بعض الكلام. [تقول] : تركت الحبل شديدا، أي: جعلته. والترك: ضرب من البيض مستدير شبيه بالتركة والتريكة وهي بيض النعام، وتجمع [على] ترك وترائك، لأن الظليم أقيم عنها فتركها، قال لبيد: 1 [فخمة ذفراء ترتى بالعرى] ... قردمانيا وتركا كالبصل والتريكة: ماء يمضى عنه السيل، ويتركه ناقعا. وسمي الغدير، لأن السيل غادره. والترك: جيل من الناس.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 5, s. 336 — https://shamela.ws/book/1682/1908

## Mekâyîsü'l-Luğa — ترك maddesi

> التاء والراء والكاف: الترك التخلية عن الشيء، وهو قياس الباب، ولذلك تسمى البيضة بالعراء تريكة. قال الأعشى: ويهماء قفر تأله العين وسطها ... وتلقى بها بيض النعام ترائكا وتركة السلاح، وهي البيضة، محمول على هذا ومشبه به، والجمع ترك. قال لبيد: فخمة ذفراء ترتى بالعرى ... قردمانيا وتركا كالبصل وتراك بمعنى اترك. قال: تراكها من إبل تراكها ... أما ترى الموت لدى أوراكها وتركة الميت: ما يتركه من تراثه. والتريكة روضة يغفلها الناس فلا يرعونها. وفي الكتاب المنسوب إلى الخليل: يقال تركت الحبل شديدا، أي جعلته شديدا. وما أحسب هذا من كلام الخليل.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 1, s. 345 — https://shamela.ws/book/21710/389

## Müfredât — ترك maddesi

> ترك الشيء: رفضه قصدا واختيارا، أو قهرا واضطرارا، فمن الأول: وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض [الكهف/ 99] ، وقوله: واترك البحر رهوا [الدخان/ 24] ، ومن الثاني: كم تركوا من جنات [الدخان/ 25] ، ومنه: تركة فلان لما يخلفه بعد موته، وقد يقال في كل فعل ينتهي به إلى حالة ما تركته كذا، أو يجري مجرى جعلته كذا، نحو: تركت فلانا وحيدا. والتريكة أصله: البيض المتروك في مفازته، ويسمى بيضة الحديد بها كتسميتهم إياها بالبيضة.

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 166 — https://shamela.ws/book/23636/148

## Türevler

- تَرَكَ (terake) — bırakmazdı: 9 kez
- وَتَرَكْنَا (ve terakna) — ve (iyi bir ün) bıraktık: 7 kez
- تَرَكَ ۚ (terake) — bıraktığı mirasın: 2 kez
- تَرَكُوا۟ (teraku) — bırakırlarsa: 2 kez
- أَتُتْرَكُونَ (etutrakune) — bırakılacağınızı mı sanıyorsunuz?: 1 kez
- بِتَارِكِىٓ (bitariki) — bırakacak: 1 kez
- تَارِكٌۢ (tarikun) — bırakacaksın: 1 kez
- تَتْرُكْهُ (tetrukhu) — onu bıraksan: 1 kez
- تُتْرَكُوا۟ (tutraku) — bırakılacağınızı: 1 kez
- تَرَكَ ۖ (terake) — bıraktıysa: 1 kez
- تَرَكْتُ (teraktu) — terk ettim: 1 kez
- تَرَكْتُ ۚ (teraktu) — terk ettiğim: 1 kez
- تَرَكْتُم ۚ (teraktum) — bıraktığınızın: 1 kez
- تَرَكْتُمْ (teraktum) — bıraktığınızın: 1 kez
- تَرَكْتُمُوهَا (teraktumuha) — onu bırakmanız: 1 kez
- تَرَكْنَ ۚ (terakne) — bıraktıklarının: 1 kez
- تَّرَكْنَا (terakna) — biz bırakmışızdır: 1 kez
- تَّرَكْنَـٰهَآ (teraknaha) — onu bıraktık: 1 kez
- فَتَرَكَهُۥ (feterakehu) — onu bırakır: 1 kez
- لَتَارِكُوٓا۟ (letariku) — terk edeceğiz: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden (ilk 14 / 43)

- **Bakara 2:17** — Onların durumu karanlıkta ateş yakan kimselerin durumu gibidir. Ateş, etraflarını aydınlatır aydınlatmaz, Allah onların ışığını yok eder ve onları karanlıklar içinde görmez halde bırakır.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/17-ayet.md
- **Bakara 2:180** — Birinize ölüm geldiği zaman; eğer geride bir hayır[1] bırakıyorsa, anneye, babaya, yakın akrabaya örfe uygun bir şekilde vasiyette[2] bulunmak, takvâ sahibi olanların üzerine bir hak olarak yazıldı.[3]  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/180-ayet.md
- **Bakara 2:248** — Nebi'leri onlara: "Onun komutanlık kanıtı, içinde Rabb'inizden bir sekine[1] ve Mûsâ ile Hârûn soyundan bakiye kalanların bulunduğu ve meleklerin[2] taşıdığı, yüklendiği bir sandığın size gelmesidir. Eğer Îmân Edenlerdenseniz, kuşkusuz bunda sizin için kesin bir âyet[3] vardır." dedi.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/248-ayet.md
- **Bakara 2:264** — Ey Îmân Edenler! Allah'a ve Âhiret Günü'ne îmân etmediği halde, insanlara malını gösteriş yapmak için harcayan kimse gibi; sadakalarınızı başa kakarak ve inciterek boşa çıkarmayın. Böylelerinin durumu üzeri toprakla örtülü kaygan bir kayaya benzer. Sağanak bir yağmur yağınca, kaya çırılçıplak ortaya çıkar. Onlar, yaptıklarından hiçbir şey elde edemezler. Allah, Kâfir halka doğru yolu göstermez.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/264-ayet.md
- **Nisa 4:7** — Anne, baba ve yakın akrabanın bıraktıklarından; erkeklere, anne ve baba ile yakın akrabanın bıraktıklarından; kadınlara, az olsun çok olsun farz olarak bir pay vardır.[1]  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/7-ayet.md
- **Nisa 4:9** — Arkalarında küçük ve aciz evlat bırakanlar, onlara karşı nasıl endişe duyuyorlarsa, aynı endişeyi onlar[1] hakkında da duysunlar. Allah'a karşı takvâ ehli olsunlar ve doğru olan şey neyse onu söylesinler.  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/9-ayet.md
- **Nisa 4:11** — Allah size çocuklarınız hakkında vasiyet eder: Erkek çocuğun payı kız çocuğunun iki katıdır.[1] Fakat onlar, ikiden fazla kadın[2] iseler miras üçte iki onlarındır. Eğer bir kadın[3] ise mirasın yarısı onundur. Eğer ölenin çocuğu varsa, anne ve babanın her birine mirastan altıda bir pay vardır. Eğer ölenin çocuğu yok da anne ve baba mirasçı olmuşsa, anneye üçte bir pay vardır. Eğer ölenin kardeşleri varsa, anneye altıda bir pay düşer. Bu paylaşma, ölenin yaptığı vasiyetten ve borçlarının ödenmesinden sonradır. Babalarınız ve oğullarınızdan hangisinin size fayda bakımından daha yakın olduğunu bilemezsiniz. Bu, Allah'ın farz kıldığı[4] hükümdür. Kuşkusuz, Allah, Her Şeyi Bilen'dir, En İyi Hüküm Veren'dir.*  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/11-ayet.md
- **Nisa 4:12** — Eğer, hanımlarınızın çocukları yoksa bıraktıklarının yarısı sizindir. Eğer, çocukları varsa, bıraktıklarının dörtte biri sizindir. Bu, yaptığı vasiyetten ve borçlarının ödenmesinden sonradır. Eğer çocuğunuz yoksa bıraktığınızın dörtte biri hanımlarınızındır. Eğer çocuğunuz varsa bıraktığınızın sekizde biri onlarındır. Bu, yaptığınız vasiyetten ve borçlarınızın ödenmesinden sonradır[1]. Kocanın veya hanımın anne, baba ve çocukları bulunmadığı takdirde miras bırakır ve kendisinin bir erkek veya bir kız kardeşi varsa her birine altıda bir düşer. Bundan daha fazla iseler mirasın üçte birine ortaktırlar. Bu paylaşma, kimse zarara uğratılmaksızın yapılacaktır. Bu, vasiyetten ve borçların ödenmesinden sonradır. Bu, Allah'tan bir vasiyettir. Allah, Her Şeyi Bilen'dir, Çok Şefkatli'dir.  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/12-ayet.md
- **Nisa 4:33** — Anne, baba ve akrabaların bıraktıklarına varisler belirledik. Yeminlerinizin bağladığı[1] kimselere paylarını verin. Kuşkusuz, Allah Her Şeye Tanık'tır.  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/33-ayet.md
- **Nisa 4:176** — Sana soruyorlar. De ki: "Allah kelâle[1] hakkında size hükmünü veriyor: Ölen herhangi bir kimsenin çocuğu yoksa yalnızca bir kız kardeşi varsa, mirasın yarısı onundur. Kız kardeşi ölür de çocuğu da yoksa erkek kardeşi onun malına varis olur. Kız kardeş, iki taneyse mirasın üçte ikisi onlarındır. Eğer erkek ve kadın çok kardeşlerse, o zaman erkeğe iki kadın payı vardır. Şaşırıp sapıtmamanız için, Allah, size açıkça bildiriyor. Ve Allah Her Şeyi En İyi Bilen'dir."  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/176-ayet.md
- **Enam 6:94** — Ant olsun, sizi ilk yarattığımız gibi yine tek başınıza Bize geldiniz. Sizi hayaline daldırdığımız şeyleri arkanızda bıraktınız. Hani! Ortaklarımız sandığınız şefaâtçilerinizi yanınızda görmüyoruz. Ant olsun ki, aranızdaki bağlar artık kopmuştur. Umduklarınızın tamamı sizden kaybolup gitmiştir.  
  https://akilkuran.com/enam-suresi/94-ayet.md
- **Araf 7:176** — Dileseydik[1] onu bununla[2] yükseltirdik. Fakat o yere saplandı, hevâsına[3] uydu. Onun durumu, üzerine varsan da dilini sarkıtıp soluyan, varmasan da dilini sarkıtıp soluyan köpeğin durumu gibidir. İşte âyetlerimizi yalanlayan halkın durumu böyledir. Sen bu kıssayı anlat, belki öğüt alırlar.  
  https://akilkuran.com/araf-suresi/176-ayet.md
- **Tevbe 9:16** — Yoksa siz, Allah'ın içinizden cihâd[1] edip, Allah'tan, Resûl'ünden ve Mü'minlerden başkasını sırdaş edinmeyenleri ortaya çıkarmadan, kendi halinize bırakılacağınızı mı sandınız? Allah, yaptığınız her şeyden haberdardır.  
  https://akilkuran.com/tevbe-suresi/16-ayet.md
- **Hud 11:12** — O halde sen, "Ona bir hazine indirilmeli veya onunla bir melek gelmeli değil miydi?" dedikleri için göğsün daralıp; sana vahyolunanın bir kısmını tebliğ etmekten vaz mı geçeceksin? Sen yalnızca bir uyarıcısın.[1] Allah ise her şeye vekildir.[2]  
  https://akilkuran.com/hud-suresi/12-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt