# خشي (x$y) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/x$y
- **Kuran'da:** 40 ayette, toplam 48 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

Korku ve dehşet temel anlamdır; haşyet, saygıyla karışık ve çoğu zaman bilgiye dayanan korkudur. Mecazen 'bilmek' anlamında da kullanılır.

## Lisânü'l-Arab — خشي maddesi

> خشي: الخَشْيَة: الخَوْف. خَشِيَ الرَّجُلُ يَخْشَى خَشْية أَي خَافَ. قَالَ ابْنُ بَرِّيٍّ: وَيُقَالُ فِي الخَشْية الخَشَاةُ؛ قَالَ الشَّاعِرُ: / كأَغْلَبَ مِنْ أُسُودِ كِرَاءَ وَرْدٍ، ... يَرُدُّ خَشايَةَ الرَّجُل الظَّلوم / كِراءُ: ثَنِيَّة بِيشَةَ. ابْنُ سِيدَهْ: خَشِيَه يَخْشَاه خَشْياً وخَشْيَة وخَشاةً ومَخْشاةً ومَخْشِيةً وخِشياناً وتَخَشَّاه كِلَاهُمَا خافَهُ، وَهُوَ خاشٍ وخَشٍ وخَشْيانُ، والأُنثى خَشْيا، وَجَمْعَهُمَا مَعًا خَشايا، أَجروه مُجْرى الأَدْواء كحَباطَى وحَباجَى وَنَحْوِهِمَا لأَن الخَشْية كالدَّاء. وَيُقَالُ: هَذَا الْمَكَانُ أَخْشَى مِنْ ذَلِكَ أَي أَشدُّ خَوْفًا؛ قَالَ الْعَجَّاجُ: / قَطَعْت أَخْشَاهُ إِذا مَا أَحْبَجا / وَفِي حَدِيثِ خَالِدٍ: أَنه لَمَّا أَخَذ الرَّايَةَ يومَ مُوتة دَافَع الناسَ وخَاشَى بِهِمْ / أَي أَبْقى عَلَيْهِمْ وحَذِر فانْحازَ؛ خَاشَى: فاعَلَ مِنَ الخَشْية. خاشَيْت فُلَانًا: تارَكْته. وَقَوْلُهُ عَزَّ وَجَلَّ: فَخَشِينا أَنْ يُرْهِقَهُما طُغْياناً وَكُفْراً؛ قَالَ الْفَرَّاءُ: مَعْنَى فَخَشِينا أَي فعَلِمْنا، وَقَالَ الزَّجَّاجُ: فَخَشِينا مِنْ كَلَامِ الخَضِر، وَمَعْنَاهُ كَرِهْنا، وَلَا يَجُوزُ أَن يَكُونَ فَخَشِينا عَنِ اللَّهِ، وَالدَّلِيلُ عَلَى أَنه مِنْ كَلَامِ الخَضِر قَوْلُهُ: فَأَرَدْنا أَنْ يُبْدِلَهُما رَبُّهُما، وَقَدْ يَجُوزُ أَن يَكُونَ فَخَشِينا عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ، لأَنّ الخَشْية مِنَ اللَّهِ مَعْنَاهَا الكَراهة، وَمِنَ الآدَمِيِّين الخوفُ، وَيَكُونُ قَوْلُهُ حِينَئِذٍ فأَرَدْنا بِمَعْنَى أَراد اللَّهُ. وَفِي حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ: قَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ لقَد أَكْثَرْتَ مِنَ الدُّعَاءِ بِالْمَوْتِ حَتَّى خَشِيتُ أَن يكونَ ذَلِكَ أَسْهَلَ لَكَ عِنْدَ نُزُوله؛ خَشِيت هُنَا بِمَعْنَى: رَجَوْت. وَحَكَى ابن الأَعرابي: فَعَلْت ذَلِكَ خَشاةَ أَن يَكُونَ كَذَا؛ وأَنشد: / فتَعَدَّيْتُ خَشاةً أَنْ يَرَى ... ظالمٌ أَني كَمَا كَانَ زَعَمْ / وَمَا حَمَلَه عَلَى ذَلِكَ إِلَّا خِشْيُ فُلَانٍ[[. قوله [إلا خشي فلان] ضبط في المحكم بفتح الخاء وكسرها مع سكون الشين فيهما]]. وخَشَّاهُ بالأَمْر تَخْشِيَة أَي خَوَّفَه. وَفِي الْمَثَلِ: لَقَدْ كُنْت وَمَا أُخَشَّى بالذِّئْبِ. وَيُقَالُ: خَشّ ذُؤَالَةَ بالحِبالة، يَعْنِي الذِّئْبَ. وخَاشَاني فَخَشَيْتُه أَخْشِيهِ: كنتُ أَشَدَّ مِنْهُ خَشْيَةً. وَهَذَا المكانُ أَخْشى مِنْ هَذَا أَي أَخْوَفُ، جَاءَ فِيهِ التعجبُ مِنَ الْمَفْعُولِ، وَهَذَا نَادِرٌ، وَقَدْ حَكَى سِيبَوَيْهِ مِنْهُ أَشياء. والخَشِيُّ، عَلَى فَعِيلٍ، مِثْلُ الحَشِيِّ: اليابسُ مِنَ النَّبْتِ؛ وأَنشد ابْنُ الأَعرابي: / كأَنَّ صَوْتَ شُخْبِها، إِذا خَمى، ... صَوْتُ أَفاعٍ فِي خَشِيٍّ أَعْشَما / يَحْسَبُه الجاهلُ، مَا كَانَ عَما، ... شَيْخاً عَلَى كُرْسيِّه مُعَمَّما / لَوْ أَنَّه أَبانَ أَو تَكَلَّما، ... لَكَانَ إِيَّاه، وَلَكِنْ أَحْجَما / قَالَ: الخَشِيُّ الْيَابِسُ العَفِنُ، قَالَ: وخَمى بِمَعْنَى خَمَّ، وَقَوْلُهُ: مَا كَانَ عَمَا، يَقُولُ نَظَرَ إِليه مِنْ بُعْدٍ، شَبَّهَ اللَّبَنَ بالشَّيْخِ؛ قَالَ الْمُنْذِرِيُّ: اسْتَثْبتُّ فِيهِ أَبا الْعَبَّاسِ فَقَالَ يُقَالُ خَشِيّ وحَشِيّ؛ قَالَ ابْنُ سِيدَهْ: وَيُرْوَى فِي حَشِيٍّ وَهُوَ مَا فَسَدَ أَصله وعَفِنَ وَهُوَ فِي مَوْضِعِهِ. وَيُقَالُ: نَبْتٌ خَشِيٌّ وحَشِيٌّ أَي يَابِسٌ. ابْنُ الأَعرابي: الخَشَا الزَّرْعُ الأَسْود من البَرْد، وخشو / الخَشْوُ الحَشَفُ من التَّمْر. وخشو / خَشَت النخلةُ خشو / تَخْشُو خشو / خَشْواً: أَحْشَفَتْ، وَهِيَ لُغَةُ بَلْحرث بْنِ كَعْبٍ؛ وَقَوْلُ الشَّاعِرِ: / إِنَّ بَني الأَسْودِ أَخْوالُ أَبي ... فإِنَّ عندِي، لَوْ رَكِبتُ مِسْحَلي، / سَمَّ ذَرارِيحَ رِطابٍ وخَشِي / أَراد: وخَشِيّ فحذَف إِحدى الْيَاءَيْنِ لِلضَّرُورَةِ، فَمَنْ حَذَفَ الأُولى اعتلَّ بِالزِّيَادَةِ وَقَالَ: حذفُ الزَّائِدِ أَخف منْ حَذْفِ الأَصل، وَمَنْ حَذف الأَخيرة فلأَنَّ الْوَزْنَ إِنما ارْتَدَعَ هُنَالِكَ؛ وأَنشد ابْنُ بَرِّيٍّ: / كأَنَّ صوتَ خِلْفِها والخِلْفِ، ... والقادِمَيْن عِنْدَ قَبْضِ الكَفِّ، / صوتُ أَفاعٍ فِي خَشِيِّ القُفّ / قَالَ: قَوْلُهُ صَوْتُ خلِفها؛ وَالْخِلْفُ مِثْلُ قَوْلِ الْآخَرِ: / بَيْن فَكِّها والفَكِ / وَقَوْلُ الشَّاعِرِ: / وَلَقَدْ خَشِيتُ بأَنَّ مَنْ تَبِعَ الهُدى ... سَكَنَ الجنانَ مَعَ النبيِّ مُحَمَّدِ / ﷺ. قَالُوا: مَعْنَاهُ عَلِمْتُ، وَاللَّهُ أَعلم.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 14, s. 228 — https://shamela.ws/book/1687/7352

## Kitâbu'l-Ayn — خشي maddesi

> حئ من العَرّب والنسبة لیم : ی . ومحاشن: اسم رحل.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed

## Mekâyîsü'l-Luğa — خشي maddesi

> الخاء والشين والحرف المعتل يدل على خوف وذعر، ثم يحمل عليه المجاز. فالخشية الخوف. ورجل خشيان. وخاشاني فلان فخشيته، أي كنت أشد خشية منه. والمجاز قولهم خشيت بمعنى علمت. قال: ولقد خشيت بأن من تبع الهدى ... سكن الجنان مع النبي محمد أي علمت. ويقال هذا المكان أخشى من ذلك، أي أشد خوفا. ومما شذ عن الباب، وقد يمكن الجمع بينهما على بعد، الخشو: التمر الحشف. وقد خشت النخلة تخشو خشوا. والخشي من اللحم: اليابس.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 2, s. 184 — https://shamela.ws/book/21710/744

## Müfredât — خشي maddesi

> الخشية: خوف يشوبه تعظيم، وأكثر ما يكون ذلك عن علم بما يخشى منه، ولذلك

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 283 — https://shamela.ws/book/23636/265

## Türevler

- يَخْشَوْنَ (yehşevne) — korkanları: 6 kez
- يَخْشَىٰ (yehşa) — korkan(lar): 4 kez
- خَشِىَ (haşiye) — korkanlar: 3 kez
- خَشْيَةِ (haşyeti) — korkusu-: 3 kez
- تَخْشَوْهُمْ (tehşevhum) — onlardan çekinmeyin: 2 kez
- خَشْيَةَ (haşyete) — korkarak: 2 kez
- أَتَخْشَوْنَهُمْ ۚ (etehşevnehum) — yoksa onlardan korkuyor musunuz?: 1 kez
- تَخْشَوُا۟ (tehşevu) — korkmayın: 1 kez
- تَخْشَوْنَ (tehşevne) — korktuğunuz: 1 kez
- تَخْشَوْهُ (tehşevhu) — kendisinden korkmanıza: 1 kez
- تَخْشَىٰ (tehşa) — endişe etme: 1 kez
- تَخْشَىٰهُ ۖ (tehşahu) — çekinmene: 1 kez
- خَشْيَةًۭ ۚ (haşyeten) — korkuyla: 1 kez
- خَشِيتُ (haşitu) — korktum: 1 kez
- خَشْيَتِهِۦ (haşyetihi) — O'nun korkusu-: 1 kez
- فَٱخْشَوْهُمْ (fehşevhum) — onlardan korkun: 1 kez
- فَتَخْشَىٰ (fetehşa) — O'ndan korkasın: 1 kez
- فَخَشِينَآ (fe haşina) — korktuk: 1 kez
- كَخَشْيَةِ (kehaşyeti) — korkar gibi: 1 kez
- نَخْشَىٰٓ (nehşa) — korkuyoruz: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden (ilk 14 / 48)

- **Bakara 2:74** — Sonra kalpleriniz yine katılaştı; kaya gibi, hatta kayadan da katı. Zira öyle kayalar var ki içinden nehirler fışkırır, yine öyle kayalar vardır ki yarılıp bağrından su çıkar. Yine öyleleri vardır ki Allah'a duyduğu içtenlikli saygıdan harekete geçerler. Allah, yaptıklarınızdan habersiz değildir.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/74-ayet.md
- **Bakara 2:150** — Her nereden çıkarsan çık, yüzünü Mescid-i Harâm tarafına çevir. Siz de nerede olursanız olun, yüzünüzü o tarafa çevirin. Zâlimler hariç, insanların size karşı bir kanıtları olmasın. Siz, onlara hûşû[1] duymayın, Bana duyun ki size olan nimetimi tamamlayayım; böylece doğru yolu bulasınız.  
  https://akilkuran.com/bakara-suresi/150-ayet.md
- **Ali İmran 3:173** — "İnsânlar size karşı toplandılar, onlara derin saygı duyun." diyenlerin sözleri, onların îmânlarını daha da artırdı: "Allah bize yeter, O ne güzel vekildir.[1]" dediler.  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/173-ayet.md
- **Nisa 4:9** — Arkalarında küçük ve aciz evlat bırakanlar, onlara karşı nasıl endişe duyuyorlarsa, aynı endişeyi onlar[1] hakkında da duysunlar. Allah'a karşı takvâ ehli olsunlar ve doğru olan şey neyse onu söylesinler.  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/9-ayet.md
- **Nisa 4:25** — Sizden kim muhsenât[1] Mü'min kadınlarla evlenecek güce sahip değilse, antlaşma yolu ile sahip olduğunuz[2] Mü'min genç kadınlarla evlensin. Allah, îmânınızı en iyi bilendir.[3] Sizler, birbirinizdensiniz. O halde iffetli, edepli, hayâsızlık etmeyen ve gizli dost edinmemiş olanlarla; sorumlularının izni ve ücretlerini meşru bir şekilde vererek evlenin. Evlendikten sonra bir fuhuş yaparlarsa, onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı verilir. Bu içinizden günaha girme korkusu taşıyanlar içindir. Ancak sabretmeniz sizin için daha hayırlıdır. Allah, Çok Bağışlayıcı'dır, Rahmeti Kesintisiz'dir.  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/25-ayet.md
- **Nisa 4:77** — Kendilerine, ellerinizi çekin[1], salâtı ikâme edin, zekâtı yapın[2] denilen kimseleri görmedin mi? Üzerlerine savaş yazılınca[3], içlerinden bir kısmı Allah'ın haşyeti[4] gibi, hatta daha fazla insanlara haşyet duyarlar. Ve "Ey Rabb'imiz! Neden üzerimize savaş yazdın, bizi yakın bir zamana kadar erteleseydin ya?" dediler. De ki: "Dünya geçimliği önemsizdir. Âhiret, takvâ sahibi kimseler için daha hayırlıdır. Ve hurma çekirdeğinin içindeki lif kadar size haksızlık yapılmaz."  
  https://akilkuran.com/nisa-suresi/77-ayet.md
- **Maide 5:3** — Ölü, kan, domuz eti, Allah'tan başkasının adı anılarak[1] kesilen ve boğularak ölmüş, vurularak ölmüş, yüksekten düşerek ölmüş, boynuzlanarak ölmüş; yırtıcı hayvan tarafından yenmiş -canlı iken yetişip kestiğiniz hariç- ve putlar adına kesilenler harâm kılındı. Fal okları[2] ile kısmet aramanız size harâm kılındı. Bunlar fısktır.[3] Artık, Kâfirler, dininize bir şey yapmaktan umutlarını kesmişlerdir. Öyleyse, onlara hûşû[4] duymayın. Bana hûşû duyun. Bugün, sizin için dininizi kemale erdirdim/ikmal ettim ve sizin üzerinize nimetimi[5] tamamladım. Sizin için din olarak İslâm'ı seçtim/ beğendim. Kim açlıktan dolayı mecbur kalırsa, istekli olmaksızın bunlardan yiyebilir. Kuşkusuz Allah, Çok Bağışlayıcı'dır, Rahmeti Kesintisiz'dir.  
  https://akilkuran.com/maide-suresi/3-ayet.md
- **Maide 5:44** — Kuşkusuz, Biz, doğru yola iletici ve aydınlatıcı olan Tevrât'ı indirdik. Teslim olmuş Yahûdiler için nebiler onunla hüküm veriyorlardı. Rabbaniler[1] ve ahbar[2] olanlar da Allah'ın Kitâp'ından ezberletilmiş olmasından dolayı, ona tanıklık ediyorlardı. Öyleyse siz insanlardan değil, Bana karşı gelmekten sakının. Benim âyetlerimi az bir bedele değişmeyin! Allah'ın indirdiği ile hükmetmeyenler, Kâfirlerin[3] ta kendileridirler.  
  https://akilkuran.com/maide-suresi/44-ayet.md
- **Maide 5:52** — Kalplerinde hastalık bulunanların, "Başımıza bir bela gelmesinden korkuyoruz." diyerek, onların aralarında koşuştuklarını görürsün. Olur ki, Allah bir fetih veya kendi katından bir emir getirir ve böylece onlar içlerinde gizledikleri şeyden pişman olurlar!  
  https://akilkuran.com/maide-suresi/52-ayet.md
- **Tevbe 9:13** — Antlarını bozup, Resûl'ü yurdundan çıkarmaya karar veren ve size karşı saldırıya ilk geçen bir halkla savaşmaz mısınız? Yoksa onlara hûşû[1] mu duyuyorsunuz? Eğer gerçekten Îmân Edenler iseniz, Allah'a daha çok hûşû duymanız gerektiğini bilmelisiniz.  
  https://akilkuran.com/tevbe-suresi/13-ayet.md
- **Tevbe 9:18** — Allah'ın mescitlerini, ancak Allah 'a ve Âhiret Günü'ne îmân edip, salâtı ikâme eden, zekâtı yapan[1] ve Allah'tan başkasından korkmayan kimseler imar edebilirler. Onların doğru yolu bulanlardan olmaları umulur.  
  https://akilkuran.com/tevbe-suresi/18-ayet.md
- **Tevbe 9:24** — De ki: "Eğer babalarınız, çocuklarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, sülaleniz; kazandığınız mallarınız, kötüye gitmesinden korktuğunuz ticaretiniz, hoşunuza giden evleriniz, size; Allah'tan, Onun Resûl'ünden ve Onun yolunda cihâd[1] etmekten daha sevimli geliyorsa, o halde Allah'ın hükmünün gerçekleşmesini bekleyin." Allah, fâsık olan halkı hidâyete iletmez.  
  https://akilkuran.com/tevbe-suresi/24-ayet.md
- **Rad 13:21** — Ve o kimseler, Allah'ın bağlı kalınmasını emrettiği şeye bağlı[1] kalırlar, Rabb'lerini saygı ile yüceltirler, hesabın kötü olmasından korkarlar.  
  https://akilkuran.com/rad-suresi/21-ayet.md
- **İsra 17:31** — Yoksulluk endişesi ile çocuklarınızı öldürmeyin. Onları ve sizi sadece Biz rızıklandırırız. Onların öldürülmesi büyük bir yanlıştır.  
  https://akilkuran.com/isra-suresi/31-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt