# خيب (xyb) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/xyb
- **Kuran'da:** 5 ayette, toplam 5 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

Faydasızlık ve mahrumiyet temel anlamdır; hayba, peşine düşülen şeyi kaçırıp eli boş dönmek, kayba uğramaktır.

## Lisânü'l-Arab — خيب maddesi

> خيب: خابَ يَخِيبُ خَيْبَةً: حُرِم، وَلَمْ يَنَلْ مَا طَلَب. وَفِي حَدِيثِ عَلِيٍّ، كَرَّمَ اللَّهُ وَجْهَهُ: مَنْ فازَ بِكُمْ، فَقَدْ فازَ بالقِدْحِ الأَخْيَبِ / أَي بالسَّهْمِ الخائِبِ، الَّذِي لَا نَصِيبَ لَهُ مِنْ قِداحِ المَيْسِر، وَهِيَ ثَلَاثَةٌ: المَنِيحُ، والسَّفيحُ، والوَغْدُ. والخَيْبَة: الحِرْمانُ والخُسْران؛ وَقَدْ خابَ يَخِيبُ ويَخُوبُ. وَفِي الْحَدِيثِ: / خَيْبةً لَك / وَيَا خَيْبَةَ الدَّهْرِ / وخَيَّبَه اللَّهُ: حَرَمَه. وخَيَّبْتُه أَنا تَخْيِيباً. وخابَ إِذَا خَسِرَ، وخابَ إِذَا كَفَر، والخَيْبَة: حِرْمان الجَدِّ. وَفِي الْمَثَلِ: الهَيْبَةُ خَيْبَة؛ وسَعْيُه فِي خَيَّابِ ابن هَيَّابٍ أَي فِي خَسَارٍ، وبَيَّابِ بْنِ بَيَّابٍ، فِي مَثلٍ لِلْعَرَبِ، وَلَا يَقُولُونَ مِنْهُ خابَ، وَلَا هابَ. والخَيَّابُ: القِدْحُ الَّذِي لَا يُورِي؛ وَقَوْلُهُ أَنشده ثَعْلَبٌ: / اسْكُتْ، وَلَا تَنْطِقْ، فأَنْتَ خَيَّابْ، ... كُلُّكَ ذُو عَيْبٍ، وأَنْتَ عَيَّابْ / يَجُوزُ أَن يَكُونَ فَعَّالًا مِن الخَيْبَةِ، وَيَجُوزُ أَن يُعْنَى بِهِ، أَنه مِثْلُ هَذَا القِدْح الَّذِي لَا يُورِي. ووَقَع فِي وَادِي تُخُيِّبَ عَلَى تُفُعِّلَ، بِضَمِّ التاءِ والفاءِ وَكَسْرِ الْعَيْنِ، غَيْرُ مصروفٍ، وَهُوَ الباطِلُ. وَتَقُولُ: خَيْبَةً لزَيْدٍ، وخَيْبَةٌ لِزَيْدٍ، فالنَّصْبُ عَلَى إضْمارِ فِعْلٍ، والرَّفْعُ على الابتداءِ.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 1, s. 368 — https://shamela.ws/book/1687/368

## Kitâbu'l-Ayn — خيب maddesi

> اة : جزمان المد خاب يُحيبُ. وجَمَل الله سَعْىَّ فلان فى خياب بن هياب یاب بن ياه فى مل للعرب. ولا يقال منه: حاب وهاب. وایاب: القدم الذى لا یوری والذی لا يفو من السّهام أيضًا.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed

## Mekâyîsü'l-Luğa — خيب maddesi

> الخاء والياء والباء أصل واحد يدل على عدم فائدة وحرمان. والأصل قولهم للقدح الذي لا يوري: هو خياب. ثم قالوا: سعى في أمر فخاب، وذلك إذا حرم فلم يفد خيرا.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 2, s. 232 — https://shamela.ws/book/21710/792

## Müfredât — خيب maddesi

> الخيبة: فوت الطلب، قال: وخاب كل جبار عنيد [إبراهيم/ 15] ، وقد خاب من افترى [طه/ 61] ، وقد خاب من دساها [الشمس/ 10] .

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 300 — https://shamela.ws/book/23636/282

## Türevler

- خَابَ (habe) — perişan olmuştur: 3 kez
- خَآئِبِينَ (haibine) — umutsuz olarak: 1 kez
- وَخَابَ (ve habe) — ve perişan oldu: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden

- **Ali İmran 3:127** — Bu yardım, Kâfirlerin bir kısmının imha edilmesi veya bozguna uğrayarak umutsuzca geri dönüp gitmeleri için yapıldı.  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/127-ayet.md
- **İbrahim 14:15** — Fetih[1] istediler ve her inatçı zorba kaybetti.  
  https://akilkuran.com/ibrahim-suresi/15-ayet.md
- **Taha 20:61** — Mûsâ onlara: "Yazıklar olsun size! Yalanlarınızla Allah'a iftira etmeyin. Yoksa sizi azâpla yok eder. İftira edenler, gerçekten yok olmuştur."  
  https://akilkuran.com/taha-suresi/61-ayet.md
- **Taha 20:111** — Yüzler, Hayy[1] ve Kayyûm[2] olanın önünde eğilmiştir. Zulüm taşıyıcılar perişan olmuştur.  
  https://akilkuran.com/taha-suresi/111-ayet.md
- **Şems 91:10** — Elbette onu kirleten[1] de hüsrana uğramıştır.  
  https://akilkuran.com/sems-suresi/10-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt