# زيغ (zyg) kökü

- **Sayfa:** https://akilkuran.com/zyg
- **Kuran'da:** 8 ayette, toplam 9 kez geçer
- **Klasik sözlükler:** Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât

## Anlam

Temel anlamı bir şeyin doğrudan sapıp eğilmesidir; doğruluktan ayrılmak, güneşin ve gözün kayması bu köktendir. Kur'an'da kalplerin hidayetten kayması için kullanılır.

## Lisânü'l-Arab — زيغ maddesi

> زيغ: الزَّيْغُ: المَيْلُ، زاغَ يَزِيغُ زَيْغاً وزَيَغاناً وزُيُوغاً وزَيْغُوغةً وأَزَغْتُه أَنا إِزَاغَةً، وَهُوَ زائِغٌ مِنْ قَوْمٍ زاغةٍ: مالَ. وقومٌ زاغةٌ عَنِ الشَّيْءِ أَي زَائِغُونَ. وَقَوْلُهُ تَعَالَى: رَبَّنا لَا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا؛ أَي لَا تُمِلْنا عَنِ الهُدَى والقَصْدِ وَلَا تُضِلَّنا، وَقِيلَ: لَا تُزِغْ قُلُوبَنا / لَا تَتَعَبَّدْنا بِمَا يَكُونُ سَبَبًا لِزَيْغِ قلوبِنا، والواوُ لُغَةٌ. وَفِي حَدِيثِ الدُّعَاءِ: / اللَّهُمَّ لَا تُزِغْ قَلْبي أَي لَا تُمَيِّلْه عَنِ الإِيمانِ. / يُقَالُ: زاغَ عَنِ الطَّرِيقِ يَزِيغُ إِذَا عدَلَ عَنْهُ. وَفِي حَدِيثِ أَبي بَكْرٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: أَخافُ إِن تَرَكْتُ شَيْئًا مِنْ أَمرِه أَن أَزِيغَ / أَي أَجُورَ وأَعْدِلَ عَنِ الْحَقِّ، وَحَدِيثِ عَائِشَةَ: وإذْ زَاغَتِ الأَبصار / أَي مالَتْ عَنْ مَكَانِهَا كَمَا يَعْرِضُ للإِنسان عِنْدَ الْخَوْفِ. وأَزاغه عَنِ الطَّرِيقِ أَي أَمالَه. وزاغتِ الشمسُ تَزِيغُ زَيُوغاً، فَهِيَ زائِغةٌ: مالَتْ وزاغَتْ، وَكَذَلِكَ إِذا فاءَ الفيءُ؛ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ. / وزاغَ البصرُ أَي كَلَّ. والتَّزايُغُ: التَّمايُلُ، وخصَّ بعضُهم بِهِ التَّمايُلَ فِي الأَسْنانِ. أَبو سَعِيدٍ: زَيَّغْتُ فُلَانًا تَزْيِيغاً إِذَا أَقَمْتَ زَيْغَه، قَالَ: وَهُوَ مِثْلُ قَوْلِهِمْ تَظَلَّمَ فُلَانٌ مِنْ فُلَانٍ فَظَلَّمَه تَظْليماً. والزَّاغُ: هَذَا الطَّائِرُ، وَجَمْعُهُ الزِّيغانُ؛ قَالَ الأَزهري: وَلَا أَدري أَعربيّ أَم مُعَرَّبٌ. وَفِي حَدِيثِ الحَكَمِ: أَنه رخَّصَ فِي الزَّاغِ، قَالَ: هُوَ نَوْعٌ مِنَ الغِرْبانِ صَغِيرٌ. وتَزَيَّغَتِ المرأَةُ تَزَيُّغاً مِثْلُ تَزَيَّقَتْ تَزَيُّقاً إِذا تَزَيَّنَتْ وتَبَرَّجَتْ وتَلَبَّسَتْ كَتَزَيَّنَتْ؛ عَنِ ابْنِ الأَعرابي.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 8, s. 432 — https://shamela.ws/book/1687/4280

## Kitâbu'l-Ayn — زيغ maddesi

> الرَيْغ: اليْلُ. والترايغ: التمايل فى الأسنان.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed

## Mekâyîsü'l-Luğa — زيغ maddesi

> الزاء والياء والغين أصل يدل على ميل الشيء. يقال زاغ يزيغ زيغا. والتزيغ: التمايل، وقوم زاغة، أي زائغون، وزاغت الشمس، وذلك إذا مالت وفاء الفيء. وقال الله جل ثناؤه: {فلما زاغوا أزاغ الله قلوبهم} [الصف: 5] ، فأما قولهم: تزيغت المرأة، فهذا من باب الإبدال، وهي نون أبدلت غينا.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 3, s. 40 — https://shamela.ws/book/21710/1110

## Müfredât — زيغ maddesi

> الزيغ: الميل عن الاستقامة، والتزايغ: التمايل، ورجل زائغ، وقوم زاغة، وزائغون، وزاغت الشمس، وزاغ البصر، وقال تعالى: وإذ زاغت الأبصار [الأحزاب/ 10] ، يصح أن يكون إشارة إلى ما يداخلهم من الخوف حتى اظلمت أبصارهم، ويصح أن يكون إشارة إلى ما قال: يرونهم مثليهم رأي العين [آل عمران/ 13] ، وقال: ما زاغ البصر وما طغى [النجم/ 17] ، من بعد ما كاد يزيغ [التوبة/ 117] ، فلما زاغوا أزاغ الله قلوبهم [الصف/ 5] ، لما فارقوا الاستقامة عاملهم بذلك.

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 387 — https://shamela.ws/book/23636/369

## Türevler

- أَزَاغَ (ezaga) — eğriltti: 1 kez
- تُزِغْ (tuzig) — eğriltme: 1 kez
- زَاغَ (zaga) — şaşmadı: 1 kez
- زَاغَتِ (zagati) — kaymıştı: 1 kez
- زَاغَتْ (zagat) — kaydı (mı?): 1 kez
- زَاغُوٓا۟ (zagu) — onlar eğrildiği: 1 kez
- زَيْغٌۭ (zeygun) — eğrilik: 1 kez
- يَزِغْ (yezig) — sapsa: 1 kez
- يَزِيغُ (yezigu) — kaymağa yüz tutmuş: 1 kez

## Geçtiği ayetlerden (ilk 8 / 9)

- **Ali İmran 3:7** — Bu Kitâp'ı sana indiren Odur. Onun bir kısım âyetleri muhkemdir[1] ki bunlar Kitâp'ın anasıdır. Diğer âyetler de muteşâbihtir.[2] Böyleyken kalbinde eğrilik bulunanlar, fitne çıkarmak ve kendi anlayışlarına uydurmak için muteşâbih âyetlere yönelirler. Oysa onun en doğru te'vilini[3] ancak Allah bilir. İlimde[4] derinleşmiş olanlar: "Biz ona îmân ettik, bütün âyetler Rabb'imizdendir." derler. Bunu ancak selim akıl[5] sahibi olanlar düşünüp öğüt alır.  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/7-ayet.md
- **Ali İmran 3:8** — Onlar derler ki: "Rabb'imiz! Bizi doğru yola ilettikten sonra kalplerimizi saptırma. Bize katından rahmet bağışla. Çünkü bağışlayıcı olan yalnız Sensin."  
  https://akilkuran.com/ali-imran-suresi/8-ayet.md
- **Tevbe 9:117** — Ant olsun ki, Allah, Nebi'nin ve zor şartlarda ona destek olan Muhacir ve Ensar'ın tevbelerini[1] kabul etti. İçlerinden bir kısmının kalpleri kaymak üzereyken yine de onların tevbelerini kabul etti. Çünkü O, onlara karşı Çok Şefkatli'dir, Rahmeti Kesintisiz'dir.  
  https://akilkuran.com/tevbe-suresi/117-ayet.md
- **Ahzab 33:10** — Hani onlar, alttan ve üstten, her yönden size saldırmışlardı. Gözler kaymış, yürekler ağızlara gelmişti. Ve siz, Allah hakkında zan üzerine zanda bulunuyordunuz.[1]  
  https://akilkuran.com/ahzab-suresi/10-ayet.md
- **Sebe 34:12** — Sabahleyin bir aylık yol gitmeyi, akşamleyin bir aylık yoldan geri dönmeyi sağlayan rüzgâr,[1] Süleymân içindi. Ve erimiş bakırı kaynağından ona akıttık. Ve cinnlerden,[2] Rabb'inin izni ile onun elinin altında çalışanlar vardı. Onlardan kim emrimizden çıkacak olsa, ona alevli ateşin azâbından tattırdık.  
  https://akilkuran.com/sebe-suresi/12-ayet.md
- **Sad 38:63** — Hani kendilerini alaya almıştık! Yoksa buradalar da biz mi görmüyoruz?  
  https://akilkuran.com/sad-suresi/63-ayet.md
- **Necm 53:17** — Bakış şaşmadı ve haddi aşmadı.  
  https://akilkuran.com/necm-suresi/17-ayet.md
- **Saff 61:5** — Hani Mûsâ, halkına: "Ey halkım! Benim, size Allah tarafından gönderilen bir Resûl olduğumu bildiğiniz halde, niçin bana eziyet ediyorsunuz?" demişti. Ne zaman ki onlar eğrildiler, Allah da onların kalplerini eğriltti. Allah, fâsıklar topluluğuna doğru yolu göstermez.  
  https://akilkuran.com/saf-suresi/5-ayet.md

## Gezinme

- Kök dizini: https://akilkuran.com/kokler
- Tüm sureler: https://akilkuran.com/llms.txt