ختر (xtr) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler
ختر (xtr) kökü Kuran'da 1 ayette, toplam 1 kez geçer. Temel anlamı: Gevşeklik ve gücünü yitirmek temel anlamdır; vefada geri kalmak olan hainlik, hile (ahdi bozma) bundan doğar. Kur'an'da ahdi bozan nankör için bu sözcük kullanılır. Bu sayfada kökün Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât maddeleri künyeleriyle verilir.
ختر kökü ne anlama gelir?
Gevşeklik ve gücünü yitirmek temel anlamdır; vefada geri kalmak olan hainlik, hile (ahdi bozma) bundan doğar. Kur'an'da ahdi bozan nankör için bu sözcük kullanılır.
ختر (xtr) kökü Kuran'da 1 ayette, toplam 1 kez geçer.
ختر kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları
Gevşeklik, tembel yürüyüş (Mekâyîsü'l-Luğa)
يدل على توان وفتور
Hainlik, ahdi bozmak (gadr) (Mekâyîsü'l-Luğa)
الختر، وهو الغدر
Hain, ahdi çok bozan kişi (Mekâyîsü'l-Luğa)
والختار: الغدار
Hilekârlığın en kötüsü (Lisânü'l-Arab)
هو أسوأ الغدر وأقبحه
Hainlikte güçsüzlük ve kırılma (Müfredât)
غدر يختر فيه الإنسان، أي: يضعف
İlaç ya da zehir yüzünden gelen uyuşukluk (Kitâbu'l-Ayn)
وهو ضعف يأخذك من شرب دواء
Lisânü'l-Arab'da ختر maddesi (İbn Manzûr)
ختر: الخَتْرُ: شَبِيهٌ بالغَدْرِ وَالْخَدِيعَةِ؛ وَقِيلَ: هُوَ الْخَدِيعَةُ بِعَيْنِهَا؛ وَقِيلَ: هُوَ أَسوأُ الْغَدْرِ وأَقبحه. وَفِي التَّنْزِيلِ الْعَزِيزِ: كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ. وَيُقَالُ: خَتَرَهُ فَهُوَ خَتَّارٌ. وَفِي الْحَدِيثِ: / مَا خَتَرَ قومٌ بِالْعَهْدِ إِلَّا سُلِّطَ عَلَيْهِمُ الْعَدُوُّ؛ الخَتْرُ: الغَدْرُ؛ خَتَرَ يَخْتِر؛ فَهُوَ خاتِرٌ، وخَتَّارٌ لِلْمُبَالَغَةِ. وَفِي الْخَبَرِ: / لَنْ تَمُدَّ لَنَا شِبْراً مِنْ غَدْرٍ إِلَّا مَدَدْنا لَكَ بَاعًا مِنْ خَتْرٍ؛ خَتَرَ يَخْتُر خَتْراً وخُتُوراً، فَهُوَ خَاتِرٌ وخَتَّار وخِتِّيرٌ وخَتُورٌ. ابْنُ عَرَفَةَ: الخَتْرُ الْفَسَادُ، يَكُونُ ذَلِكَ فِي الْغَدْرِ وَغَيْرِهِ؛ يُقَالُ: خَتَّرَهُ الشرابُ إِذا فَسَدَ بِنَفْسِهِ وَتَرَكَهُ مُسْتَرْخِيًا. والخَتَرُ: كالخَدَرِ، وَهُوَ مَا يأْخذ عِنْدَ شُرْبِ دَوَاءٍ أَو سُمٍّ حَتَّى يَضْعُفَ ويَسْكَرَ. والتَّختُّر: التَّفَتُّر وَالِاسْتِرْخَاءُ؛ يُقَالُ: شَرِبَ اللَّبَنَ حَتَّى تَخَتَّر. وتَخَتَّر: فَتَرَ بدنُه مِنْ مَرَضٍ أَو غَيْرِهِ. ابْنُ الأَعرابي: خَتَرَتْ نَفْسُهُ أَي خَبُثَتْ وتَختَّرَتْ وَنَحْوُ ذَلِكَ، بِالتَّاءِ، أَي استرختْ.
Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 4, s. 229 — Şamile'de tam madde
Kitâbu'l-Ayn'da ختر maddesi (Halîl b. Ahmed)
الختر: شبه الغدر، ورجل ختار: غدار. والختر كالخدر، وهو ضعف يأخذك من شرب دواء أو سم أو سكر، تقول: انخترت يدي.
Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 4, s. 236 — Şamile'de tam madde
Mekâyîsü'l-Luğa'da ختر maddesi (İbn Fâris)
الخاء والتاء والراء أصل يدل على توان وفتور. يقال تختر الرجل في مشيته، وذلك أن يمشي مشية الكسلان. ومن الباب الختر، وهو الغدر، وذلك أنه إذا ختر فقد قعد عن الوفاء. والختار: الغدار. قال الله تعالى: {وما يجحد بآياتنا إلا كل ختار كفور} [لقمان: 32] .
Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 2, s. 244 — Şamile'de tam madde
Müfredât'da ختر maddesi (Râgıb el-İsfehânî)
الختر: غدر يختر فيه الإنسان، أي: يضعف ويكسر لاجتهاده فيه، قال الله تعالى: كل ختار كفور [لقمان/ 32] .
Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 274 — Şamile'de tam madde
ختر kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?
خَتَّارٍۢ (hattarin) — gaddarlardan: 1 kez