زين (zyn) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler

زين (zyn) kökü Kuran'da 43 ayette, toplam 46 kez geçer. Temel anlamı: Temel anlamı bir şeyin güzelliği ve güzelleştirilmesidir; zeyn, çirkinliğin (şeyn) karşıtıdır. Süs üçe ayrılır: nefse, bedene ve dışa ait olanlar. Bu sayfada kökün Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât maddeleri künyeleriyle verilir.

Anlam: Temel anlamı bir şeyin güzelliği ve güzelleştirilmesidir; zeyn, çirkinliğin (şeyn) karşıtıdır. Süs üçe ayrılır: nefse, bedene ve dışa ait olanlar. • Kuran'da 43 ayette, toplam 46 kez geçer. • Bakara 2:212 — Kâfirlere Dünya hayatı süslü gösterildi. Onlar, Îmân Edenlerle alay ederler. Oysa takvâ sahibi olan kimseler, Kıyâmet Günü'nde onlardan… • Ali İmran 3:14 — Kadınlara, çocuklara, yığınlarla altın ve gümüşe, soylu atlara, davarlara ve ekinlere karşı tutkulu sevgi insanlara cazip gösterilmiştir… • Enam 6:43 — Hiç olmazsa onlara sıkıntılarımız dokunduğu vakit tederru etselerdi! Fakat kalpleri katılaştı ve şeytân da onlara yaptıklarını çekici… • Enam 6:108 — Allah'ın yanı sıra yöneldiklerine hakaret etmeyin ki onlar da hadlerini aşarak cahillikle Allah'a hakaret etmesinler. Her ümmetin… • Enam 6:122 — Ölü iken dirilttiğimiz; ona, insanlar arasında, onunla yürüyeceği bir nûr verdiğimiz bir kimse; karanlıklar içinde kalıp bir türlü… • Enam 6:137 — Böylece ortakları, Müşriklerden çoğuna evlatlarını öldürmeyi hoş gösterdiler. Hem onları mahvetmek hem de dinlerini karmakarışık etmek… • Araf 7:31 — Ey Âdemoğulları! Her mescitte ziynetlerinizi alın. Yiyin, için fakat israf etmeyin. Zira O, israf edenleri sevmez. • Araf 7:32 — De ki: "Allah'ın kulları için çıkardığı ziyneti ve temiz rızıkları kim harâm etmiş?" De ki: "Bunlar Dünya hayatında Îmân Edenlerindir… • Enfal 8:48 — Hani, şeytân onlara yaptıkları işi süslü gösterip: "Bugün, sizi hiçbir insan topluluğu yenemez, ben de muhakkak sizin yardımcınızım." dedi… • Tevbe 9:37 — Harâm ayların yerlerini değiştirip ertelemek, küfürde ileri gitmektir ki Kâfirler onunla saptırılır. Onlar, Allah'ın harâm kıldığı aylara… • Yunus 10:12 — İnsana bir sıkıntı dokununca, yatarken, otururken veya ayaktayken bize dûa eder; fakat Biz onun sıkıntısını giderince de karşılaştığı… • Yunus 10:24 — Dünya hayatı, gökten indirdiğimiz yağmurla hayat bulup yeşeren, insanların ve hayvanların yararlandıkları yeryüzü bitkileri gibidir. Öyle… • Yunus 10:88 — Mûsâ: "Ey Rabb'imiz! Firavun ve melelerine Dünya hayatında ziynet ve mallar verdin. Ey Rabb'imiz! Onlar ise bunu Senin yolundan saptırmak… • Hud 11:15 — Kim sadece Dünya hayatını ve onun ziynetini isterse, onlara yaptıklarının karşılığını eksiksiz veririz. Bu hususta onlara hiçbir haksızlık… • Rad 13:33 — Peki, herkesin ne yaptığını gözeten O değil mi? Onlar yine de ilâhlarını Allah'a ortaklar koştular. De ki: "Onları istediğiniz isimle… • Hicr 15:16 — Ant olsun, Biz, semada burçlar yaptık ve bakanlar için onu donattık. • Hicr 15:39 — İblîs: "Rabb'im! Beni azdırmandan dolayı, ben de yeryüzündeki her şeyi cazip göstererek, kesinlikle onların hepsini azdıracağım." • Nahl 16:8 — Sizin için binek ve süs hayvanı olarak atları, katırları ve eşekleri yarattı. Ve O, bilmediğiniz şeyleri yaratmaktadır. • Nahl 16:63 — Allah'a ant olsun ki, Biz, kesinlikle senden önceki toplumlara da elçiler gönderdik. Şeytân, onlara yaptıklarını süslü gösterdi. Şeytân, o… • Kehf 18:7 — Biz, hangisinin daha iyi şeyler yapacağına sınav olsun diye, yeryüzünde olan şeyleri ilgi çekici yaptık.

زين kökü ne anlama gelir?

Temel anlamı bir şeyin güzelliği ve güzelleştirilmesidir; zeyn, çirkinliğin (şeyn) karşıtıdır. Süs üçe ayrılır: nefse, bedene ve dışa ait olanlar.

زين (zyn) kökü Kuran'da 43 ayette, toplam 46 kez geçer.

زين kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları

Bir şeyin güzelliği, güzelleştirilmesi (Mekâyîsü'l-Luğa)

أصل صحيح يدل على حسن الشيء وتحسينه

Çirkinliğin karşıtı (Mekâyîsü'l-Luğa)

فالزين نقيض الشين

Nefse ait süs: ilim ve güzel inançlar (Müfredât)

زينة نفسية كالعلم، والاعتقادات الحسنة

Bedene ait süs: güç ve boy uzunluğu (Müfredât)

وزينة بدنية، كالقوة وطول القامة

Dışa ait süs: mal ve itibar (Müfredât)

وزينة خارجية كالمال والجاه

Süslenmek için kullanılan her şey (Kitâbu'l-Ayn)

والزينة جامع لكل ما يتزين به

Lisânü'l-Arab'da زين maddesi (İbn Manzûr)

زين: الزَّيْنُ: خلافُ الشَّيْن، وَجَمْعُهُ أَزْيانٌ؛ قَالَ حُمَيْدُ بْنُ ثَوْرٍ: / تَصِيدُ الجَلِيسَ بأَزْيَانِها ... ودَلٍّ أَجابتْ عَلَيْهِ الرُّقَى / زَانَهُ زَيْناً وأَزَانه وأَزْيَنَه، عَلَى الأَصل، وتَزَيَّنَ هُوَ وازْدانَ بِمَعْنًى، وَهُوَ افْتَعَلَ مِنَ الزِّينةِ إلَّا أَن التَّاءَ لمَّا لانَ مَخْرَجُهَا وَلَمْ تُوَافِقِ الزَّايَ لِشِدَّتِهَا، أَبدلوا مِنْهَا دَالًا، فَهُوَ مُزْدانٌ، وَإِنْ أَدغمت قُلْتَ مُزّان، وَتَصْغِيرُ مُزْدان مُزَيَّنٌ، مِثْلُ مُخَيَّر تَصْغِيرُ مُختار، ومُزَيِّين إِنْ عَوَّضْتَ كَمَا تَقُولُ فِي الْجَمْعِ مَزَاينُ ومَزَايِين، وَفِي حَدِيثِ خُزَيمة: مَا مَنَعَنِي أَن لَا أَكون مُزْداناً بِإِعْلَانِكَ / أَي مُتَزَيِّناً بِإِعْلَانِ أَمرك، وَهُوَ مُفْتَعَلٌ مِنَ الزِّينَةِ، فأَبدل التَّاءُ دَالًا لأَجل الزَّايِ. قَالَ الأَزهري: سَمِعْتُ صَبِيًّا مِنْ بَنِي عُقَيلٍ يَقُولُ لِآخَرَ: وَجْهِي زَيْنٌ وَوَجْهُكَ شَيْنٌ؛ أَراد أَنه صَبِيحُ الْوَجْهِ وأَن الْآخَرَ قَبِيحُهُ، قَالَ: وَالتَّقْدِيرُ وَجْهِي ذُو زَيْنٍ وَوَجْهُكَ ذُو شَيْنٍ، فَنَعَتَهُمَا بِالْمَصْدَرِ كَمَا يُقَالُ رَجُلٌ صَوْمٌ وعَدْل أَي ذُو عَدْلٍ. وَيُقَالُ: زَانَهُ الحُسْنُ يَزِينه زَيْناً. قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ حَبِيبٍ: قالت أَعرابية لابن الأَعرابي إنك تَزُونُنا إذا طلعت كأَنك هلال في غَيْرِ سِمَانٍ، قَالَ: تَزُونُنا وتَزِينُنا واحدٌ، وزانَه وزَيَّنَه بِمَعْنًى؛ وَقَالَ الْمَجْنُونُ: / فَيَا رَبِّ، إِذْ صَيَّرْتَ ليلَى لِيَ الهَوَى، ... فزِنِّي لِعَيْنَيْها كَمَا زِنْتَها لِيَا / وَفِي حَدِيثِ شُرَيح: أَنه كَانَ يُجِيزُ مِنَ الزِّينة ويَرُدُّ مِنَ الْكَذِبِ؛ يُرِيدُ تَزْيين السِّلْعَةِ لِلْبَيْعِ مِنْ غَيْرِ تَدْلِيسٍ وَلَا كَذِبَ فِي نِسْبَتِهَا أَو فِي صِفَتِهَا. وَرَجُلٌ مُزَيَّن أَي مُقَذَّذُ الشَّعْرِ، والحَجَّامُ مُزَيِّن؛ وَقَوْلُ ابن عَبْدَلٍ الشاعر: / أَجِئْتَ عَلَى بَغْلٍ تَزُفُّكَ تِسْعَةٌ، ... كأَنك دِيكٌ مائِلُ الزَّيْنِ أَعْوَرُ؟ / يَعْنِي عُرْفه. وتَزَيَّنَتِ الأَرضُ بِالنَّبَاتِ وازَّيَّنَتْ وازْدانتِ ازْدِياناً وتَزَيَّنت وازْيَنَّتْ وازْيَأَنَّتْ وأَزْيَنَتْ أَي حَسُنَتْ وبَهُجَتْ، وَقَدْ قرأَ الأَعرج بِهَذِهِ الأَخيرة. وَقَالُوا: إِذَا طَلَعَتِ الجَبْهة تَزَيَّنَتِ النَّخْلَةُ. التَّهْذِيبِ: الزِّينة اسْمٌ جَامِعٌ لِكُلِّ شَيْءٍ يُتَزَيَّن بِهِ. والزِّينَةُ: مَا يُتَزَيَّنُ بِهِ. ويومُ الزِّينةِ: العيدُ. وَتَقُولُ: أَزْيَنَتِ الأَرضُ بعُشبها وازَّيَّنَتْ مِثْلُهُ، وأَصله تَزَيَّنَت، فَسُكِّنَتِ التَّاءُ وأُدغمت فِي الزَّايِ وَاجْتُلِبَتِ الأَلف لِيَصِحَّ الِابْتِدَاءُ. وَفِي حَدِيثِ الِاسْتِسْقَاءِ قَالَ: / اللهم أَنزل علينا في أَرضنا زِينتَها / أَي نباتَها الَّذِي يُزَيّنها. وَفِي الْحَدِيثِ: / زَيِّنُوا الْقُرْآنَ بأَصواتكم؛ ابْنُ الأَثير: قِيلَ هُوَ مَقْلُوبٌ أَي زَيِّنُوا أَصواتكم بِالْقُرْآنِ، وَالْمَعْنَى الهَجُوا بِقِرَاءَتِهِ وتزَيَّنُوا بِهِ، وَلَيْسَ ذَلِكَ عَلَى تَطْرِيبِ الْقَوْلِ وَالتَّحْزِينِ كَقَوْلِهِ: / لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَتَغَنَّ بِالْقُرْآنِ / أَي يَلْهَجْ بِتِلَاوَتِهِ كَمَا يَلْهَج سَائِرُ النَّاسِ بالغِناء والطَّرب، قَالَ هَكَذَا قَالَ الهَرَوِيّ والخَطَّابي وَمَنْ تَقَدَّمهما، وَقَالَ آخَرُونَ: لَا حَاجَةَ إِلَى الْقَلْبِ، وَإِنَّمَا مَعْنَاهُ الْحَثُّ عَلَى التَّرْتِيلِ الَّذِي أَمر بِهِ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا؛ فكأَنَّ الزِّينَة للمُرَتِّل لَا لِلْقُرْآنِ، كَمَا يُقَالُ: وَيْلٌ لِلشِّعْرِ مِنْ رِوَايَةِ السَّوْءِ، فَهُوَ رَاجِعٌ إِلَى الرَّاوِي لَا لِلشِّعْرِ، فكأَنه تَنْبِيهٌ لِلْمُقَصِّرِ فِي الرِّوَايَةِ عَلَى مَا يُعَابُ عَلَيْهِ مِنَ اللَّحْنِ وَالتَّصْحِيفِ وَسُوءِ الأَداء وَحَثٌّ لِغَيْرِهِ عَلَى التَّوَقِّي مِنْ ذَلِكَ، فَكَذَلِكَ قَوْلُهُ: / زَيِّنُوا الْقُرْآنَ بأَصواتكم، يَدُلُّ عَلَى مَا يُزَيّنُ مِنَ التَّرْتِيلِ وَالتَّدَبُّرِ وَمُرَاعَاةِ الإِعراب، وَقِيلَ: أَراد بِالْقُرْآنِ الْقِرَاءَةَ، وَهُوَ مَصْدَرُ قرأَ يقرأُ قِرَاءَةً وقُرْآناً أَي زَيِّنُوا قِرَاءَتَكُمُ الْقُرْآنَ بأَصواتكم، قَالَ: وَيَشْهَدُ لِصِحَّةِ هَذَا وأَن الْقَلْبَ لَا وَجْهَ لَهُ حَدِيثِ أَبي مُوسَى: أَن النَّبِيَّ، ﷺ، اسْتَمع إِلَى قِرَاءَتِهِ فَقَالَ: لَقَدْ أُوتِيت مِزْماراً مِنْ مَزَامِيرِ آلِ دَاوُدَ، فَقَالَ: لَوْ علمتُ أَنك تَسْمَعُ لحَبَّرْتُه لَكَ تَحْبِيرًا / أَي حسَّنت قِرَاءَتَهُ وزينتها، وَيُؤَيِّدُ ذَلِكَ تأْييداً لَا شُبْهَةَ فِيهِ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَن رَسُولَ اللَّهِ، ﷺ، قَالَ: لِكُلِّ شَيْءٍ حِلْيَةٌ وحِلْيَةُ الْقُرْآنِ حُسْنُ الصَّوْتِ. / والزِّيْنَةُ والزُّونَة: اسْمٌ جَامِعٌ لِمَا تُزُيِّنَ بِهِ، قُلِبَتِ الْكَسْرَةُ ضَمَّةً فَانْقَلَبَتِ الْيَاءُ وَاوًا. وَقَوْلُهُ عَزَّ وَجَلَّ: وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْها؛ مَعْنَاهُ لَا يُبْدِينَ الزِّينَةَ الْبَاطِنَةَ كالمِخْنقة والخَلْخال والدُّمْلُج والسِّوار وَالَّذِي يَظْهَرُ هُوَ الثِّيَابُ وَالْوَجْهُ. وَقَوْلُهُ عَزَّ وَجَلَّ: فَخَرَجَ عَلى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ؛ قَالَ الزَّجَّاجُ: جَاءَ فِي التَّفْسِيرِ أَنه خَرَجَ هُوَ وأَصحابه وَعَلَيْهِمْ وَعَلَى الْخَيْلِ الأُرْجُوَانُ، وَقِيلَ: كَانَ عَلَيْهِمْ وَعَلَى خَيْلِهِمُ الدِّيباجُ الأَحمر. وامرأَة زَائنٌ: مُتَزَيِّنَة. والزُّونُ: مَوْضِعٌ تُجْمَعُ فِيهِ الأَصنام وتُنْصَبُ وتُزَيَّنُ. والزُّونُ: كُلُّ شَيْءٍ يُتَّخَذُ رَبّاً وَيُعْبَدُ مِنْ دُونِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ لأَنه يُزَيَّنُ، والله أَعلم.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 13, s. 201 — Şamile'de tam madde

Kitâbu'l-Ayn'da زين maddesi (Halîl b. Ahmed)

المراببة : 3 يع التمْر فى رأس النحل بالتمر. وَالربنْ ن: دفع الشّىء عن الشّىء كالناقة تزين نُ وَلْدَها عن ضَرْعها برجلها. والحرب تزبن الناس إذا صَدمتهم وحَرْبٌ ر ر زَبون. وزبنه: منعه) قال: - إذا ربتته الحربُ لم تررم

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed

Mekâyîsü'l-Luğa'da زين maddesi (İbn Fâris)

الزاء والياء والنون أصل صحيح يدل على حسن الشيء وتحسينه. فالزين نقيض الشين. يقال زينت الشيء تزيينا. وأزينت الأرض وازينت وازدانت إذا حسنها عشبها. ويقال إن كان صحيحا إن الزين: عرف الديك. وينشدون: وجئت على بغل تزفك تسعة ... كأنك ديك مائل الزين أعور

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 3, s. 41 — Şamile'de tam madde

Müfredât'da زين maddesi (Râgıb el-İsfehânî)

الزينة الحقيقية: ما لا يشين الإنسان في شيء من أحواله لا في الدنيا، ولا في الآخرة، فأما ما يزينه في حالة دون حالة فهو من وجه شين، والزينة بالقول المجمل ثلاث: زينة نفسية كالعلم، والاعتقادات الحسنة، وزينة بدنية، كالقوة وطول القامة، وزينة خارجية كالمال والجاه. فقوله: حبب إليكم الإيمان وزينه في قلوبكم [الحجرات/ 7] ، فهو من الزينة النفسية، وقوله: من حرم زينة الله [الأعراف/ 32] ، فقد حمل على الزينة الخارجية، وذلك أنه قد روي: (أن قوما كانوا يطوفون بالبيت عراة فنهوا عن ذلك بهذه الآية) 1 ، وقال بعضهم: بل الزينة المذكورة في هذه الآية هي الكرم المذكور في قوله: إن أكرمكم عند الله أتقاكم [الحجرات/ 13] ، وعلى هذا قال الشاعر:

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 388 — Şamile'de tam madde

زين kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?

زُيِّنَ (zuyyine) — süslü gösterildi: 9 kez · زَيَّنَّا (zeyyenna) — biz donattık: 4 kez · وَزَيَّنَ (ve zeyyene) — ve süsledi: 3 kez · زَيَّنَ (zeyyene) — süslemiş: 2 kez · زِينَةًۭ (zineten) — süs(ler): 2 kez · زِينَةَ (zinete) — süsü: 2 kez · زِينَتَهُنَّ (zinetehunne) — süslerini: 2 kez · وَزِينَتَهَا (ve zineteha) — ve süsünü: 2 kez · وَزَيَّنَّـٰهَا (ve zeyyennaha) — ve onu süsledik: 2 kez · ٱلزِّينَةِ (z-zineti) — süs (bayram): 1 kez · بِزِينَةٍ (bizinetin) — bir zinetle: 1 kez · بِزِينَةٍۢ ۖ (bizinetin) — süslerini: 1 kez · زِينَةُ (zinetu) — süsüdür: 1 kez · زِينَةِ (zineti) — süs(eşyas)ı-: 1 kez · زِينَتَكُمْ (zinetekum) — süs(lü, güzel giysiler)inizi: 1 kez · زِينَتِهِنَّ ۚ (zinetihinne) — süsleri-: 1 kez · زِينَتِهِۦ ۖ (zinetihi) — süsü (debdebesi): 1 kez · فَزَيَّنَ (fezeyyene) — süsledi: 1 kez · فَزَيَّنُوا۟ (fezeyyenu) — süslü gösterdiler: 1 kez · لَأُزَيِّنَنَّ (leuzeyyinenne) — andolsun (günahları) süsleyeceğim: 1 kez