دخر (dxr) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler

دخر kökü ne anlama gelir?

Zillet, boyun eğmek temel anlamdır; Kur'an'daki 'dâhirûn' zelil olanlar demektir. İstemeden, küçülerek emredileni yapmak da bu kökle anlatılır.

دخر (dxr) kökü Kuran'da 4 ayette, toplam 4 kez geçer.

دخر kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları

Zillet, alçalma (Mekâyîsü'l-Luğa)

أصل يدل على الذل

Birini zelil etmek, onun zelil olması (Müfredât)

أي: أذللته فذل

Küçük düşmüş (Kitâbu'l-Ayn)

الداخر: الصاغر

Emredileni istemeden yapmak (Kitâbu'l-Ayn)

وهو أن يفعل ما تأمره كرها

Zelil, hor görülen (Lisânü'l-Arab)

الداخر الذليل المهان

Lisânü'l-Arab'da دخر maddesi (İbn Manzûr)

دخر: دَخَرَ الرجلُ، بِالْفَتْحِ، يَدْخَرُ دُخُوراً، فَهُوَ دَاخِرٌ، ودَخِرَ دَخَراً: ذَلَّ وصَغُرَ يَصْغُرُ صَغَاراً، وَهُوَ الَّذِي يَفْعَلُ مَا يُؤْمَرُ بِهِ، شَاءَ أَو أَبى صاغِراً قَمِيئاً. والدَّخَرُ: التَّحَيُّرُ. والدُّخُورُ: الصَّغَارُ وَالذُّلُّ، وأَدْخَرَهُ غَيْرُهُ. قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: وَهُمْ داخِرُونَ؛ قَالَ الزَّجَّاجُ: أَي صَاغِرُونَ، قَالَ: وَمَعْنَى الْآيَةِ: أَولم يَرَوْا إِلى مَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ يَتَفيَّأُ ظِلَالُهُ عَنِ الْيَمِينِ وَالشَّمَائِلِ سُجَّداً لِلَّهِ وَهُمْ دَاخِرُونَ؛ إِن كُلَّ مَا خَلَقَهُ اللَّهُ مِنْ جِسْمٍ وَعَظْمٍ وَلَحْمٍ وَشَجَرٍ وَنَجْمٍ خَاضِعٌ سَاجِدٌ لِلَّهِ، قَالَ: وَالْكَافِرُ وإِن كَفَرَ بِقَلْبِهِ وَلِسَانِهِ فَنَفْسُ جِسْمِهِ وَعَظْمِهِ وَلَحْمِهِ وَجَمِيعُ الشَّجَرِ وَالْحَيَوَانَاتِ خاضعة لله سَاجِدَةٌ. وَرُوِيَ / عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنه قَالَ: الْكَافِرُ يَسْجُدُ لِغَيْرِ اللَّهِ وَظِلِّهُ يَسْجُدُ لِلَّهِ. / قَالَ الزَّجَّاجُ: وتأْويلُ الظِّلِّ الجِسْمُ الَّذِي عَنْهُ الظِّلُّ. وَفِي قَوْلِهِ تَعَالَى: سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِينَ؛ قَالَ فِي الْحَدِيثِ: الدَّاخِرُ الذليل المُهان.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 4, s. 278 — Şamile'de tam madde

Kitâbu'l-Ayn'da دخر maddesi (Halîl b. Ahmed)

الداخر: الصاغر، دخر يدخر دخورا أي صغر يصغر صغارا، وهو أن يفعل ما تأمره كرها على صغر ودخور.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 4, s. 229 — Şamile'de tam madde

Mekâyîsü'l-Luğa'da دخر maddesi (İbn Fâris)

الدال والخاء والراء أصل يدل على الذل. يقال دخر الرجل، وهو داخر، إذا ذل. وأدخره غيره: أذله. فأما الدخدار فالثوب الكريم يصان. قال: ويجلو صفح دخدار قشيب وليس هذا من الكلمة الأولى في شيء; لأن هذه معربة، قالوا: أصلها تخت دار، أي مصون في تخت.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 2, s. 333 — Şamile'de tam madde

Müfredât'da دخر maddesi (Râgıb el-İsfehânî)

قال تعالى: وهم داخرون [النحل/ 48] ، أي: أذلاء، يقال: أدخرته فدخر، أي: أذللته فذل، وعلى ذلك قوله: إن الذين يستكبرون عن عبادتي سيدخلون جهنم داخرين [غافر/ 60] ، وقوله: يدخر أصله: يذتخر، وليس من هذا الباب.

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 309 — Şamile'de tam madde

دخر kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?

دَٰخِرُونَ (dahirune) — aşağılanacaksınız: 2 kez · دَاخِرِينَ (dahirine) — aşağılık olarak: 1 kez · دَٰخِرِينَ (dahirine) — boyun bükerek: 1 kez

دخر kökü hangi ayetlerde geçer?

• Nahl Suresi 48. ayet — Onlar, Allah'ın yarattığı şeylerden, herhangi bir şeye bakmazlar mı? Gölgelerinin; secde ederek, saygıyla sağa sola…
• Neml Suresi 87. ayet — Sûr'a üflendiği gün, Allah'ın dilediği kimseler hariç, göklerde ve yerde olanlar dehşete kapılacak ve hepsi aşağılanmış…
• Saffat Suresi 18. ayet — De ki: "Evet, aşağılanmış olarak."
• Mümin Suresi 60. ayet — Rabb'iniz: "Bana dûa edin ki size karşılık vereyim. Bana kulluk etmeye büyüklenenler, horlanmış olarak Cehennem'e…