Arz
Genişlik kökünden gelir; Kur'an'da bir şeyi birine sunmak, göz önüne sermek ve bir şeyden yüz çevirmek için kullanılır.
Köklerde ne diyor?
عرض (ErD): Uzunluğun karşıtı olan genişlik temel anlamdır. Bir şeyi göz önüne sermek, satışa ya da birine sunmak, yan taraf ve ansızın beliren şey bu anlamdan doğar.
عرض (ErD) — Uzunluğun karşıtı, genişlik (Mekâyîs): وهو العرض الذي يخالف الطول
عرض (ErD) — Bir şeyi satışa ya da birine sunmak (Müfredât): وعرضت الشيء على البيع، وعلى فلان
عرض (ErD) — Askerleri önünden geçirip yoklamak (Ayn): أي: أمررتهم علي لأنظر ما حالهم
عرض (ErD) — Yan, kenar (Müfredât): والعرض خص بالجانب
عرض (ErD) — Ansızın beliren şey (bulut, hastalık) (Müfredât): والعارض: البادي عرضه
عرض (ErD) — Bir şeye hedef kılınan (Müfredât): والعرضة: ما يجعل معرضا للشيء
Tanım
Kökün temel anlamı uzunluğun karşıtı olan genişliktir. Bu anlamdan bir şeyi birinin önüne sermek, satışa ya da yoklamaya sunmak doğar; yan ve kenar da aynı köktendir. Bir şeye yan dönmek, yüz çevirmek anlamı da buradan gelir. Kur'an'da kök hem sunulma hem de yüz çevirme anlamında geçer.
Ayetlerle
Bakara 31. ayet — Adem'e isimler öğretildikten sonra onlar meleklere sunulur ve bunları isimleriyle bildirmeleri istenir. Kök burada bir şeyi göz önüne sermektir.
Hud 18. ayet — Allah'a karşı yalan uyduranların Rablerine sunulacağı ve şahitlerin konuşacağı anlatılır. Kök, hesap için huzura çıkarılmayı anlatır.
Tevbe 42. ayet — Yakın bir genişlik ve sıradan bir sefer olsaydı sana uyarlardı denir. Kök, burada geçici ve yakın bir menfaat anlamındadır.
Enam 4. ayet — Rablerinin ayetlerinden her ayet geldiğinde ondan yüz çevirenlerden başka bir şey olmadıkları söylenir. Kök, ayete sırt dönmeyi anlatır.
Araf 199. ayet — Affı merkeze almak, iyi olanı emretmek ve cahillik edenlerden yüz çevirmek söylenir. Kök burada tartışmayı sürdürmeyip uzaklaşmaktır.
Yusuf 29. ayet — Yusuf'a bu konuyu kapatması söylenir. Kök, bir meseleden yüz çevirmek ve onu bırakmak anlamında geçer.
Sık sorulanlar
Arz ve yüz çevirme aynı kökten mi gelir?
Evet. Kök, bir şeye yan dönmek ve bir şeyi önüne sermek anlamlarını taşır. Kur'an'da bir yanda sunmak, öbür yanda yüz çevirmek olarak görülür.
Kıyamette sunulmak nasıl geçer?
Ayetlerde yalan söyleyenlerin Rablerine sunulacağı, şahitlerin de konuşacağı anlatılır. Burada kök, huzura çıkarılmayı anlatır.