Bitirme
Bitirme, ekilen şeyin büyüyüp yerden çıkmasıdır. Kur'an'da yağmurla yerden bitkilerin, ürünlerin ve çiftlerin çıkarılması bu kökle anlatılır.
Köklerde ne diyor?
نبت (nbt): Ekilen şeyde büyüme temel anlamdır; yerden çıkan bitki bundan gelir. Bitki gibi büyüyen her canlı ve insanın soyu da bu kökle anlatılır.
نبت (nbt) — Ekilen şeyde büyüme (Mekâyîs): يدل على نماء في مزروع، ثم يستعار
نبت (nbt) — Yerden çıkan büyüyen şeyler (Müfredât): ما يخرج من الأرض من الناميات
نبت (nbt) — Bitki, hayvan ya da insan, büyüyen her şey (Müfredât): يستعمل في كل نام، نباتا كان، أو حيوانا، أو إنسانا
نبت (nbt) — Tohumu dikip ekmek (Ayn): والرجل ينبت الحب تنبيتا، إذا غرسه وزرعه
نبت (nbt) — Soylu kök, köklü aile (Mekâyîs): وهو في منبت صدق، أي أصل كريم
Tanım
Kök anlamı ekilen şeyde büyümedir; yerden çıkan bitki bundan gelir. Bitki gibi büyüyen her canlı ve insanın soyu da bu kökle anlatılır. Kur'an'da sözcük, gökten inen suyla yerden bitkilerin, ürünlerin ve değerli çiftlerin çıkarılmasını, bir tohum tanesinin başaklar vermesini anlatır.
Ayetlerle
Bakara 261. ayet — Mal harcayanın örneği, yedi başak bitiren bir tohum tanesidir. Bitirmek, tohumun çoğalarak büyümesi olarak geçer.
Araf 58. ayet — Temiz beldenin bitkisi Rabbinin koyduğu sistemle çıkar; kötü yerden kıtlıktan başka bir şey çıkmaz.
Hicr 19. ayet — Yeryüzünde her şeyden dengeli bitkiler bitirildiği söylenir. Bitirmek, ölçülü ve dengeli çıkarma anlamındadır.
Nahl 11. ayet — Su ile zirai ürünler, zeytin, hurma ve üzümler bitirilir. Bitirme, yağmurdan sonra ürünlerin çıkmasıdır.
Taha 53. ayet — Gökten indirilen suyla ayrı ayrı bitkilerden çiftler çıkarılır. Bitirmek, çeşitli bitkilerin yerden çıkarılması anlamındadır.
Neml 60. ayet — Gökten su indirip göz alıcı bahçeler bitiren anılır ve insanın bir ağacı dahi bitiremeyeceği söylenir.
Sık sorulanlar
Kur'an'da bitirme kökü hangi bağlamda geçer?
Çoğunlukla gökten inen suyla yerden bitki, ürün ve çiftlerin çıkarılması bağlamında geçer; fiilin öznesi Allah'tır.
Bitirme kökünün sözlük anlamı nedir?
Ekilen şeyde büyümedir. Yerden çıkan bitki, büyüyen canlı ve soy da bu anlamdan türer.