Eş
Bir şeyin başkasıyla yan yana gelmesi kökünden gelir; Kur'an'da eş, çift ve tür anlamında kullanılır, tekin karşıtıdır.
Köklerde ne diyor?
زوج (zwj): Temel anlamı bir şeyin bir başkasıyla yan yana gelmesidir (eşleşme); koca, karı, erkek-dişi çifti ve renk türü bu köktendir. Tek karşıtı 'fert'tir.
زوج (zwj) — Bir şeyin bir başkasıyla yakın olması (Mekâyîs): أصل يدل على مقارنة شيء لشيء
زوج (zwj) — Eş: kadının eşi, kocası (Mekâyîs): زوج بعلها، وهو الفصيح
زوج (zwj) — Erkek ve dişi çift (Ayn): لفلان زوجان من الحمام، أي: ذكر وأنثى
زوج (zwj) — Renk, tür (Ayn): زوج من الثياب، أي: لون منها
زوج (zwj) — Teklin (ferdin) karşıtı (Lisân): الزوج: خلاف الفرد
Tanım
Kökün temel anlamı bir şeyin bir başkasıyla yan yana gelmesidir. Koca ve karı, erkek ile dişi çifti, ayrıca renk ve tür bu kökle anlatılır; sözlükte tek karşıtı ferttir. Kur'an'da kök hem insanlar arasında eşlik için hem bitkilerde ve yaratılmışlarda çiftlik için geçer.
Ayetlerle
Bakara 35. ayet — Adem'e eşiyle birlikte bahçeye yerleşmesi söylenir. Kök burada insanın yaşam arkadaşını, yani eşini anlatır.
Nisa 20. ayet — Bir eşin yerine başka bir eş almak isteyenlere, verilen malın geri alınmaması söylenir. Kök, evlilikteki eşi anlatır.
Rad 3. ayet — Allah'ın her türlü üründen iki çift kıldığı söylenir. Kök, doğadaki çiftliliği ve türleri anlatır.
Nahl 72. ayet — Allah'ın insanlara kendilerinden eşler kıldığı ve eşlerinden oğullar ve torunlar verdiği anlatılır. Eşlik, bir nimet olarak sunulur.
Taha 53. ayet — Gökten indirilen suyla çeşit çeşit bitkiden çiftler çıkarıldığı söylenir. Kök, bitki türlerindeki çeşitliliği de kapsar.
Enbiya 90. ayet — Zekeriya'ya Yahya bağışlanır ve eşi ıslah edilir. Kök, aynı ayette eşliği kuran bağı anlatır.
Sık sorulanlar
Eş kelimesinin kökü ne anlatır?
Kök, bir şeyin bir başkasıyla yan yana gelmesini anlatır. Bu yüzden koca ve karı olduğu gibi erkek-dişi çifti ve türler de bu kökle söylenir.
Bu kök yalnız insanlar için mi geçer?
Hayır. Ayetlerde bitkilerin ve ürünlerin çiftleri için de aynı kök kullanılır; yani çiftlik hem insanda hem doğada anlatılır.