Şikâk
Şikâk, bir şeyin çatlayıp yarılmasıdır; topluluğun ayrılması, anlaşmazlık ve insanı yoran güçlük bu kökten gelir.
Köklerde ne diyor?
شقق ($qq): Bir şeyde çatlak, yarık oluşması temel anlamdır. Topluluğun çatlayıp dağılması (şikâk), bir şeyin yarısı, uzak ve yorucu yol ile insanı yaran zorluk (meşakkat) bundan türer.
شقق ($qq) — Bir şeyde çatlama, yarılma (Mekâyîs): أصل واحد صحيح يدل على انصداع في الشيء
شقق ($qq) — Bir şeyde açılan gedik (Müfredât): الشق: الخرم الواقع في الشيء
شقق ($qq) — Ayrılık, anlaşmazlık (şikâk) (Mekâyîs): الشقاق، وهو الخلاف
شقق ($qq) — Bir şeyin yarısı (Mekâyîs): ويقال لنصف الشيء الشق
شقق ($qq) — Güçlük, zahmet (Ayn): ما بلغت كذا إلا بشق النفس أي بمشقة
شقق ($qq) — Uzak bir yere giden yorucu yolculuk (Mekâyîs): والشقة: مسير بعيد إلى أرض نطية
Tanım
Kökün temel anlamı bir şeyde çatlak ve yarık oluşmasıdır. Topluluğun çatlayıp dağılması (şikâk), bir şeyin yarısı, uzak ve yorucu yol ile zahmet (meşakkat) bundan türer. Kur'an'da kök hem karşı durmak ve ayrılık için hem göğün ve yerin yarılması için hem de uzun yol ve çetin azap gibi güçlükler için geçer.
Ayetlerle
Bakara 137. ayet — İnanıp güvenmekten yüz çevirenlerin ayrılık içinde olacağı söylenir; şikâk burada ayrı düşmedir.
Nisa 35. ayet — Eşler arasının bozulmasından korkulursa iki tarafın ahalisinden birer hakem görevlendirilmesi istenir.
Enfal 13. ayet — Allah'a ve elçisine karşı durmak anlamında fiil kullanılır; sonuç şiddetli olarak bildirilir.
Tevbe 42. ayet — Yakın bir sefer olsaydı uyarlardı ama meşakkat onlara uzak geldi denir; kök zor, uzak yolu anlatır.
Nahl 7. ayet — Hayvanlar canların meşakkat çekmeden ulaşamayacağı beldeye ağırlıkları taşır.
Meryem 90. ayet — Gökler çatlayacak, yer yarılacak denir; kök somut olarak yarılmayı gösterir.
Sık sorulanlar
Şikâk ile meşakkat aynı kökten mi gelir?
Evet. İkisi de bir şeyin yarılması ve çatlamasından türer: şikâk topluluktaki yarılmayı, meşakkat insanı yaran güçlüğü anlatır.
Kur'an'da bu kök hangi bağlamlarda geçer?
Ayrılık ve karşı durma, göğün ve yerin yarılması ve uzak yol ile azap gibi güçlükler bağlamlarında geçer.