Adalet
Edl kökü denklik ve doğruluk ile eğrilik ve sapma anlamlarını taşır; adalet, eşit tutup hakla hükmetmektir.
Köklerde ne diyor?
عدل (Edl): Birbirine karşıt iki temel anlamı vardır: denklik, doğruluk ve eğrilik, sapma. Adalet, eşit tutup hakla hükmetmektir; zulmün karşıtıdır. Denk ve fidye de bu köktendir.
عدل (Edl) — Denklik ve eğrilik: karşıt iki asıl (Mekâyîs): أحدهما يدل على استواء، والآخر يدل على اعوجاج
عدل (Edl) — Eşitlikle hükmetmek (Mekâyîs): والعدل: الحكم بالاستواء
عدل (Edl) — Eşitlik anlamı taşıyan söz (Müfredât): لفظ يقتضي معنى المساواة
عدل (Edl) — Zulmün karşıtı (Mekâyîs): والعدل: نقيض الجور
عدل (Edl) — Bir şeyin bedeli, fidyesi (Mekâyîs): والعدل: قيمة الشيء وفداؤه
عدل (Edl) — Bir şeyi yönünden çevirip saptırmak (Ayn): والعدل أن تعدل الشيء عن وجهه فتميله
Tanım
Edl kökünün sözlükteki asıl anlamı denkliktir: bir şeyi karşılığına eşit tutmak, ona denk bir bedel koymak. Karşıt anlamı ise yönünden çevirip saptırmaktır. Bu yüzden adalet zulmün karşıtı sayılır; fidye ve denk karşılık da aynı köktendir. Kur'an'da kök hem hükmetmede eşitlik ve denge, hem de bir şeyi Allah'a denk tutmak anlamında kullanılır.
Ayetlerle
Bakara 48. ayet — Ayet, bir benliğin başka bir benlik adına karşılık sunamayacağı günü anlatır. Burada adl, kabul edilmeyecek denk bir karşılık, yani bedel anlamındadır.
Nisa 58. ayet — Allah, insanlar arasında hakemlik yapıldığında adaletle hükmetmeyi emreder. Ayet adaleti, emanetin ehline teslim edilmesiyle birlikte anar.
Enam 1. ayet — Gerçekleri örtenlerin Rablerine denk tuttuğu söylenir. Burada yadilune fiili, Allah'a başkasını eşit ve denk saymak anlamında kullanılır.
Hucurat 9. ayet — İki tayfa çarpışınca aralarının adaletle düzeltilmesi ve hakkaniyetli olunması istenir. Adalet, taraflar arasında hakkı gözeten bir hüküm olarak geçer.
İnfitar 7. ayet — Ayet, insanı oluşturup düzenleyen ve dengeleyenin Allah olduğunu söyler. Fe adeleke, yaratılıştaki denge ve ölçülülük anlamını verir.
Sık sorulanlar
Adalet kelimesinin sözlük kökü ne anlama gelir?
Edl kökü denklik ve doğruluk anlamına gelir; karşıt anlamı eğrilik ve sapmadır. Adalet, eşit tutup hakla hükmetmek, zulmün karşıtıdır.
Kur'an'da adl yalnız hüküm vermede mi geçer?
Hayır. Hükümde eşitlik dışında, kabul edilmeyen denk bir karşılık, dengeleme ve bir şeyi Allah'a denk tutmak anlamlarında da kullanılır.