Yeni Oluşturuş
Kesmekten gelen kök yeni anlamını verir; Kur'an'da çoğunlukla 'yeni bir oluşturuş' (halk-ı cedid) olarak, yeniden diriltilme tartışmasında geçer.
Köklerde ne diyor?
جدد (jdd): Üç temel anlamı vardır: büyüklük, talih ve kesmek. Ciddiyet ve yeni olmak kesme anlamından gelir; Allah'ın ceddi O'nun yüceliği, büyükbaba da cedd diye anılır.
جدد (jdd) — Üç asıl: büyüklük, talih ve kesmek (Mekâyîs): الأول العظمة، والثاني الحظ، والثالث القطع
جدد (jdd) — Rabbimizin yüceliği (Ayn): وجد ربنا: عظمته
جدد (jdd) — Varlık ve talih (Mekâyîs): والثاني: الغنى والحظ
جدد (jdd) — Ciddiyet; şakanın karşıtı (Ayn): والجد: نقيض الهزل
جدد (jdd) — Yeni; önce kesilmiş kumaş, sonra yeni yapılan her şey (Müfredât): ثم جعل لكل ما أحدث إنشاؤه
جدد (jdd) — Büyükbaba (Lisân): الجد، أبو الأب وأبو الأم معروف
Tanım
Sözlükte kökün üç aslı büyüklük, talih ve kesmektir; yeni anlamı kesmeden gelir, çünkü önce kesilen kumaş, sonra yeni yapılan her şey cedid diye anılır. Kur'an'da kök en çok halk ile birlikte, yeni bir oluşturuş anlamında geçer: kemik ve toprak olduktan sonra yeniden oluşturulma sorusunda ve Allah'ın dilerse insanları götürüp yeni bir oluşturuş getirebileceği ayetlerinde.
Ayetlerle
İbrahim 19. ayet — Allah'ın gökleri ve yeri gerçek bir amaçla oluşturduğu hatırlatılır; dilerse sizi götürüp yeni bir oluşturuş getirebilir.
İsra 49. ayet — Kemik ve ufalanmış toprak olduktan sonra yeni bir oluşturuşla harekete geçirilip geçirilmeyecekleri sorulur.
Secde 10. ayet — Yerde kaybolduktan sonra yeni bir oluşturuş içinde olup olmayacakları sorulur; ayet bunu Rablerine kavuşmayı örten tavır olarak anlatır.
Sebe 7. ayet — Gerçekleri örtenler, tamamen parçalandıktan sonra yeni bir oluşturuş içinde olacaksınız diyen adamı alay konusu eder.
Fatır 16. ayet — Allah dilerse insanları götürüp yeni bir oluşturuş getirir; kelime burada yaratma gücünün ifadesidir.
Kaf 15. ayet — İlk oluşturuşta tıkanmadıklarına işaret edilir; onların yepyeni bir oluşturuştan zihinsel bir bulanıklık içinde olduğu söylenir.
Sık sorulanlar
Cedid kökü Kur'an'da en çok hangi ifadede geçer?
En çok 'yeni bir oluşturuş' (halk-ı cedid) ifadesinde geçer. Kemik ve toprak olduktan sonra yeniden oluşturulma tartışmasında bu ifade kullanılır.
Yeni anlamı kökün hangi asıl anlamından gelir?
Kesmekten gelir. Önce kesilmiş kumaş, sonra yeni yapılan her şey cedid diye anılır. Kökün diğer asılları büyüklük ve talihtir.