Fazl
Bir şeyde fazlalık; ölçüyü aşan artış, verilen armağan ve bir şeyi ötekinden ayıran üstünlük anlamlarını taşır.
Köklerde ne diyor?
فضل (fDl): Bir şeyde fazlalık temel anlamdır. Fazl, ölçüyü aşan fazlalıktır ve iyiliği, lütfu da anlatır; eksikliğin karşıtı olan üstünlük buradan doğar.
فضل (fDl) — Bir şeyde fazlalık (Mekâyîs): يدل على زيادة في شيء
فضل (fDl) — Ölçüyü aşan fazlalık; övülen ya da yerilen (Müfredât): الفضل: الزيادة عن الاقتصاد
فضل (fDl) — Fazlalık ve hayır; iyilik etmek (Mekâyîs): الفضل: الزيادة والخير. والإفضال: الإحسان
فضل (fDl) — Eksikliğin karşıtı: üstünlük, erdem (Lisân): ضد النقص والنقيصة
فضل (fDl) — Kendini başkalarından üstün göstermek (Mekâyîs): فالمدعي للفضل على أضرابه وأقرانه
فضل (fDl) — Bir şeyden artan kısım (Ayn): والفضالة: ما فضل من كل شيء
Tanım
Sözlükte kök, bir şeyde fazlalık demektir; artan kısım, ölçüyü aşan miktar, iyilik etmek ve eksikliğin karşıtı olan üstünlük bu temel anlamdan doğar. Kur'an'da kelime iki yönde görünür: Allah'ın ihsanı ve armağanı olarak fazl, ve bazı varlıkların ya da kişilerin bazılarına göre fazlalıklı kılınması. Kişinin kendi başına bir fazlalığı olduğu iddiası ise ayetlerde reddedilir.
Ayetlerle
Bakara 47. ayet — İsrailoğullarına, onları alemlerin üzerine fazlalıklı kıldığı nimetin hatırlanması söylenir; fazlalık Allah'ın verdiği bir nimet olarak geçer.
Ali İmran 74. ayet — Allah rahmetini dilediğine tahsis eder ve muazzam armağan sahibidir denir; fazl burada Allah'ın ihsanının adıdır.
Nisa 32. ayet — Allah'ın bazınıza verdiği fazlalığı temenni etmeyin, armağanından isteyin denir; ayrıca kazanılan şeyden herkesin nasibi olduğu bildirilir.
Araf 39. ayet — Öncekiler sonrakilere sizin bize karşı hiçbir fazlalığınız olmamıştı der; kişiler arası üstünlük iddiası burada boşa çıkar.
Yunus 58. ayet — Allah'ın armağanı ve rahmetiyle ferahlasınlar denir ve bunun topladıkları şeylerden hayırlı olduğu belirtilir.
Rad 4. ayet — Aynı sudan sulanan bahçelerde ürünlerin birbirinden fazlalıklı kılındığı anlatılır; fazlalık, ayet olarak akıl eden halka gösterilir.
Sık sorulanlar
Fazl kelimesi Kur'an'da ne anlama gelir?
Kök, bir şeyde fazlalık demektir. Ayetlerde Allah'ın armağanı, bazı varlıkların ötekilere göre fazlalıklı kılınması ve kişilerin kendilerinde fazlalık iddia etmesi bu kökle anlatılır.
Ayetler başkasına verilen fazlalık için ne der?
4:32, Allah'ın bazınıza verdiği fazlalığı temenni etmeyin der; herkesin kazandığından nasibi vardır ve isteğin Allah'ın armağanından yapılması söylenir.