Haberdarlık
Haber ve bilgi kökünden gelen habir, bir işin iç yüzünü bilen demektir; Kur'an'da Allah'ın yaptıklarımızdan haberdar olması anlatılır.
Köklerde ne diyor?
خبر (xbr): İki temel anlamı vardır: bilgi ve haber; ikincisi yumuşak, verimli arazi. Haberdar olan bilen (habîr) ve bir işi bilen kimse buradan gelir.
خبر (xbr) — Bir şeyi bilmek, bilgi (Mekâyîs): الخبر: العلم بالشيء
خبر (xbr) — Her şeyi bilen (Habîr) (Mekâyîs): الخبير، أي العالم بكل شيء
خبر (xbr) — İşin iç yüzünü bilmek (hibre) (Müfredât): الخبرة المعرفة ببواطن الأمر
خبر (xbr) — Haber, ulaşan bilgi (Lisân): ما أتاك من نبإ عمن تستخبر
خبر (xbr) — Yumuşak, gevşek toprak (Mekâyîs): الخبراء، وهي الأرض اللينة
خبر (xbr) — Ürünün bir kısmı karşılığı toprağı ekmek (Müfredât): مزارعة الخبار بشيء معلوم
Tanım
Kökün iki temel anlamı vardır: bilgi, haber ve yumuşak verimli arazi. Buradan haberdar olan, bilen anlamındaki habir ve bir işin iç yüzünü bilmek anlamındaki hibre türer. Kur'an'da Allah'ın habir oluşu, insanların yaptıklarından, günahlarından ve kullarının durumundan haberdar olması şeklinde karşımıza çıkar. Haber ulaşan bilgi, hibre ise işin içini bilme olarak kullanılır.
Ayetlerle
Bakara 234. ayet — Eşi vefat edenlerin bekleme süresi bildirilir ve Allah'ın yaptıklarınızdan haberdar olduğu eklenir. Habir, yapılanın bilindiğini anlatır.
Nisa 35. ayet — Eşler arasında bozulma korkusu varsa iki taraftan hakem gönderilmesi söylenir. Allah'ın bilen ve haberdar olduğu vurgulanır.
Enam 18. ayet — Allah'ın kullarının üzerinde ezici güce sahip olduğu, hükmedici ve haberdar olduğu bildirilir. Habir, güç ve hükümle birlikte anılır.
İsra 17. ayet — Nuh'tan sonra yıkıma uğrayan kuşakların ardından Rabbin kullarının günahlarından haberdar olması yeter denir. Haberdarlık hesabın dayanağı olarak anılır.
Kehf 68. ayet — Haberdar edilerek kuşatılamayan bir şeye nasıl dirençli olunacağı sorulur. Kelime bu ayette hibre biçiminde, işin içini bilme anlamında geçer.
Hac 63. ayet — Allah'ın gökten su indirip yeryüzünü yeşerttiği anlatılır; O, ayrıntıları bilen ve haberdar olandır. Doğadaki işleyiş haberdarlığın delili olarak gösterilir.
Sık sorulanlar
Habir kelimesi ne anlama gelir?
İşin iç yüzünü bilen, haberdar olan demektir. Kök anlamı bilgi ve haberdir; Kur'an'da Allah'ın yapılan her şeyden haberdar olduğunu anlatır.
Kök yalnız bilgi anlamında mı kullanılır?
Hayır. Sözlüklere göre aynı kök yumuşak, verimli toprak anlamına da gelir. Kur'an'da ise ağırlıklı olarak haberdar olma ve bilgi anlamıyla geçer.