Halife
Bir şeyin ardından gelip yerini tutmak, arka ve değişme anlamlarından doğar; halef, halife ve gece ile gündüzün art arda gelişi bu köktendir.
Köklerde ne diyor?
خلف (xlf): Üç temel anlamı vardır: bir şeyin ardından gelip yerini tutması, önün karşıtı olan arka ve değişme. Halef, halife ve gece ile gündüzün birbirini izlemesi bu anlamlardan doğar.
خلف (xlf) — Bir şeyin ardından gelip yerini tutması (Mekâyîs): أحدها أن يجيء شيء بعد شيء يقوم مقامه
خلف (xlf) — Ön tarafın karşıtı, arka (Müfredât): خلف: ضد القدام
خلف (xlf) — Halifelik: sonra gelenin öncekinin yerini alması (Mekâyîs): لأن الثاني يجيء بعد الأول قائما مقامه
خلف (xlf) — Birinin ardınca birbirini izlemek (Müfredât): والخلفة يقال في أن يخلف كل واحد الآخر
خلف (xlf) — Yitirilenin yerine karşılığını vermek (Mekâyîs): أي عوضك من الشيء الذاهب
خلف (xlf) — Peygambere muhalefet etmek (Ayn): وخلاف رسول الله- ص-: مخالفته
Tanım
Sözlüklerde kökün üç temel anlamı anılır: bir şeyin ardından gelip yerini tutması, önün karşıtı olan arka ve değişme. Halef, halife, birbirini izlemek ve yitirilenin yerine karşılığını vermek buradan çıkar. Kur'an'da kök önden gelenlerin ardından gelmek, birini yerine getirmek, arkada kalan şey, gece ile gündüzün art arda gelmesi ve sözden dönmek anlamlarında geçer.
Ayetlerle
Enam 133. ayet — Rabbin dilerse sizi giderir ve ardınızdan dilediğini yerinize getirir denir. Kök, gidenin yerine başkasının getirilmesi anlamında geçer.
Hud 57. ayet — Yüz çevirirseniz Rabbim sizden başka bir halkı yerinize getirir sözü, kökün birinin yerine geçirmek anlamını gösterir.
Nisa 9. ayet — Arkalarından zayıf bir soy bırakmaktan korkanların Allah'ın sınırlarına uyup korunması istenir. Kök burada geride bırakmak, arka anlamıyla geçer.
Yunus 6. ayet — Gece ile gündüzün art arda gelmesinde ayetler olduğu söylenir. Kök, birbirini izlemek anlamıyla kullanılır.
Tevbe 77. ayet — Allah'a verdikleri sözü değiştirdikleri ve yalan söyledikleri için kalplerindeki iki yüzlülük onları takip eder. Fiil, sözden dönmek anlamıyla geçer.
Sık sorulanlar
Halife kökü sözlükte ne anlama gelir?
Bir şeyin ardından gelip yerini tutmak, arka ve değişme anlamlarına gelir. Halef, halife ve birbirini izlemek aynı kökten türer.
Kur'an'da bu kök hangi anlamlarda geçer?
Ayetlerde birinin yerine geçirilmesi, arkada kalan, gece ile gündüzün art arda gelişi ve sözden dönmek anlamlarında geçer.