Hayır
Kök yönelmek ve meyletmektir; hayır, herkesin istediği, kötülüğün karşıtı olan şeydir. Seçmek ve daha hayırlısını dilemek de buradan gelir.
Köklerde ne diyor?
خير (xyr): Yönelmek ve meyletmek temel anlamdır; hayır, herkesin istediği ve kötülüğün karşıtı olan şeydir. Seçmek ve iki işin hayırlısını dilemek de buradan doğar.
خير (xyr) — Yönelme, meyil (Mekâyîs): أصله العطف والميل
خير (xyr) — Kötülüğün karşıtı olan iyilik (Mekâyîs): فالخير: خلاف الشر
خير (xyr) — Herkesin arzuladığı şey (Müfredât): الخير: ما يرغب فيه الكل
خير (xyr) — Çok mal (Müfredât): لا يقال للمال خير حتى يكون كثيرا
خير (xyr) — İki işin hayırlısını istemek (istihâre) (Mekâyîs): والاستخارة: أن تسأل خير الأمرين لك
خير (xyr) — Erdemli kişi (Ayn): رجل خير، وامرأة خيرة أي: فاضلة
Tanım
Sözlükte kökün temel anlamı yönelmek, meyletmektir. Hayır, kötülüğün karşıtı olan iyilik ve herkesin arzuladığı şeydir; çok mal ve erdemli kişi de bu anlamlar arasında anılır. İki işin hayırlısını istemek de aynı kökten sayılır. Kur’an’da kelime iki şey arasında üstünlük bildiren karşılaştırmada, verilen bir iyilikte ve rızık verenlerin en iyisi gibi ifadelerde geçer; hayırlı olan, aranan ve tercih edilen yöndür.
Ayetlerle
Nisa 59. ayet — Anlaşmazlıkta konunun Allah’a ve elçisine götürülmesi istenir ve bunun hayırlı, çözüme ulaşmanın daha iyi yolu olduğu söylenir. Hayır, daha iyi sonuca varan yoldur.
Maide 114. ayet — İsa, Allah’a seslenerek bizi rızıklandır der ve O’nu rızıklandıranların hayırlısı olarak anar. Hayır, kıyasla en iyi anlamındadır.
Enam 17. ayet — Allah bir darlık dokundurursa onu O’ndan başka kaldıran yoktur; bir hayır dokundurursa O her şeye ölçü koymuştur. Hayır, darlığın karşıtı olan iyilik olarak geçer.
Araf 12. ayet — İblis, emre uymama gerekçesini ben ondan hayırlıyım diye açıklar. Kelime, kendini üstün saymanın iddiasında kullanılır.
Tevbe 41. ayet — Mallarla ve canlarla elden geleni yapmak istenir ve bilirseniz size hayırlı olanın bu olduğu söylenir. Hayır, kişiye daha yararlı olan yöndür.
Yunus 11. ayet — İnsanların hayrı acele istedikleri gibi Allah’ın şerre acele etseydi sürelerinin biteceği söylenir. Hayır ve şer birbirinin karşıtı olarak geçer.
Sık sorulanlar
Hayır kelimesinin kök anlamı nedir?
Kök yönelmek ve meyletmektir. Hayır, kötülüğün karşıtı olan, herkesin arzuladığı iyilik demektir; seçmek ve hayırlısını dilemek de aynı köktendir.
Hayır Kur’an’da nasıl kullanılır?
Kelime hem bir iyilik olarak hem de daha iyi, daha yararlı anlamında karşılaştırmada geçer. Şerle karşıt olarak ve en iyi anlamında da kullanılır.