Hız
Hız, yavaşlığın karşıtıdır ve hem cisimlerde hem işlerde kullanılır. Kur'an'da en çok Allah'ın hesabı seri olması ve hayırlarda yarışmak bu kökle anlatılır.
Köklerde ne diyor?
سرع (srE): Yavaşlığın karşıtı olan hız temel anlamdır; hem cisimlerde hem işlerde kullanılır. Bir topluluğun önden gidenleri ve asmanın ilk süren filizi de bu köktendir.
سرع (srE) — Yavaşlığın karşıtı, hız (Mekâyîs): يدل على خلاف البطء
سرع (srE) — Cisimlerde ve işlerde hız (Müfredât): ويستعمل في الأجسام، والأفعال
سرع (srE) — Halkın önden hızla gidenleri (Mekâyîs): وسرعان الناس: أوائلهم الذين يتقدمون سراعا
سرع (srE) — Asma dalının en çabuk süren filizi (Mekâyîs): أسرع ما يطلع منه
Tanım
Kök anlamı yavaşlığın karşıtı olan hızdır; cisimlerde ve işlerde kullanılır. Halkın önden hızla gidenleri de aynı kökten sayılır. Kur'an'da sözcük, Allah'ın hesabının seri olmasını, planının ve sonuçlandırmasının hızlı olmasını, insanların hayırlarda ya da zarara neden olan işlerde yarışmasını anlatır.
Ayetlerle
Bakara 202. ayet — Kazandıklarından payı olanlar anılır ve Allah'ın hesabı seri olduğu söylenir. Hız, hesabın çabuk görülmesi anlamındadır.
Ali İmran 19. ayet — Allah'ın ayetlerini örtenlerin Allah'ın hesabı seri olduğu için uyarıldığı anlatılır; hız, sonuca çabucak ulaşmadır.
Araf 167. ayet — Rabbinin sonuçlandırmasının çok seri olduğu söylenir. Hız, hükmün çabuk gerçekleşmesini anlatır.
Yunus 21. ayet — Allah plan uygulamada daha seridir denir. Hız burada işin ve karşılığın çabuk yürümesidir.
Enbiya 90. ayet — Yahya'nın ve eşinin hayırlarda yarıştığı söylenir. Hız, iyi işlere koşturmak anlamında geçer.
Müminun 56. ayet — Mal ve oğullarla hayırlarını çabuklaştırdığımızı mı sanıyorlar diye sorulur; hız burada hayrın çabuklaştırılması fikridir.
Sık sorulanlar
Kur'an'da hesabın seri olması ne demektir?
Hesabın çabuk görüleceği ve sonuçlandırmanın gecikmeyeceği anlamına gelir. 2:202, 3:19 ve 14:51 gibi ayetlerde Allah hesabı seri olan diye anılır.
Hız kökü insanın eyleminde nasıl geçer?
İnsanlar hayırlarda yarışırken ya da zarara neden olan işlerde acele ederken bu kök kullanılır; 21:90'da hayır, 5:62'de kötülük için yarışılır.