Seçip Toplamak
Bir şeyi toplamak ve seçerek ayırmak; Kur'an'da Allah'ın bir kulu seçip kendine yaklaştırması için kullanılır.
Köklerde ne diyor?
جبي (jby): Bir şeyi toplamak ve toplanmak temel anlamdır; vergi ve su toplamak buradan doğar. Kur'an'da seçerek toplamak, Allah'ın bir kulu seçip kendine yakın kılması anlamında geçer.
جبي (jby) — Bir şeyi toplamak, toplanmak (Mekâyîs): أصل واحد يدل على جمع الشيء والتجمع
جبي (jby) — Havuza su toplamak (Müfredât): جبيت الماء في الحوض: جمعته
جبي (jby) — Seçip ayırarak toplamak (Müfredât): والاجتباء: الجمع على طريق الاصطفاء
جبي (jby) — Allah'ın kulu ilahî feyizle seçmesi (Müfredât): واجتباء الله العبد: تخصيصه إياه بفيض إلهي
جبي (jby) — Birini kendine yaklaştırmak (Ayn): واجتبى الرجل الرجل، إذا قربه
جبي (jby) — Vergi toplamak (Ayn): جبيت الخراج جباية
Tanım
Kökün temel anlamı toplamaktır; su toplanan havuz, vergi toplamak bu anlamdan gelir. Sözlükler ayrıca seçip ayırarak toplamayı ve birini kendine yaklaştırmayı verir. Kur'an'da fiil çoğunlukla Allah özne iken geçer: peygamberler ve seçilmiş kullar için, seçmenin ardından yol göstermeyle birlikte anılır. Bir yerde de, ayet getirmeyen peygambere karşı bunu kendin derleyip toparlasaydın diyenlerin sözünde geçer.
Ayetlerle
Enam 87. ayet — Atalar, soylar ve kardeşler için seçtik denir; seçmenin hemen ardından dosdoğru yola ulaştırma gelir.
Yusuf 6. ayet — Rabbin seni seçer cümlesi, seçilmenin olayların yorumunu öğretme ve nimeti tamamlamayla birlikte geldiğini gösterir.
Nahl 121. ayet — İbrahim için nimetlere karşılık veren biri olduğu söylenir; ardından onu seçti ve dosdoğru yola ulaştırdı denir.
Taha 122. ayet — Adem için Rabbi onu seçti, tövbesini kabul etti ve yol gösterdi sırası verilir; seçme hata sonrasında da geçer.
Araf 203. ayet — Ayet getirmediğinde onu sen derleyip toparlasan ya diyenlere, yalnız Rabbinden kendisine vahyedilene uyduğu söylenir.
Kalem 50. ayet — Rabbi onu seçti ve salihlerden kıldı denir; seçilmenin ardından konum verilmesi aynı cümlede anılır.
Sık sorulanlar
İctiba kelimesi sözlükte ne demek?
Kökün temelinde toplamak vardır; sözlükler seçip ayırarak toplamayı ve birini kendine yaklaştırmayı da verir. Kur'an'da seçme anlamı öne çıkar.
Kur'an'da seçilenin ardından ne anılır?
Birkaç ayette seçmenin hemen ardından dosdoğru yola ulaştırma, tövbenin kabulü ya da nimetin tamamlanması anılır; seçme ile yol gösterme yan yana geçer.