Örtmek
Bir şeyi başka bir şeyle örtmek temel anlamdır; göz üstündeki perde, geceyi gündüze bürümek ve her şeyi saran azap bu kökle anlatılır.
Köklerde ne diyor?
غشو (g$w): Bir şeyi başka bir şeyle örtmek temel anlamdır. Göz ve kalbin üzerindeki perde, her şeyi saran kıyamet ve bilinci örten baygınlık bu kökten anlatılır.
غشو (g$w) — Bir şeyi başka bir şeyle örtmek (Mekâyîs): يدل على تغطية شيء بشيء
غشو (g$w) — Bir şeyin üzerine örtülen perde (Müfredât): والغشاوة: ما يغطى به الشيء
غشو (g$w) — Kıyamet; korkusuyla herkesi sardığı için (Mekâyîs): والغاشية: القيامة، لأنها تغشى الخلق بإفزاعها
غشو (g$w) — Bayılmak, anlayışın örtülmesi (Müfredât): وغشي على فلان: إذا نابه ما غشي فهمه
غشو (g$w) — Kalbi kaplayan mühür (Lisân): والغشاوة: ما غشي القلب من الطبع
غشو (g$w) — Erkeğin kadına yaklaşması (kinaye) (Mekâyîs): والغشيان: غشيان الرجل المرأة
Tanım
Sözlükler bu kökün temel anlamını bir şeyi başka bir şeyle örtmek olarak verir; üzerine örtülen perde, bayılma gibi anlayışın örtülmesi ve herkesi sarması nedeniyle kıyamet de aynı kökten anılır. Kur'an'da kök, gözün ve kalbin üzerindeki örtü, geceyi gündüze bürümesi, uykunun insanı kaplaması, yüzleri kaplayan ateş ve dalgaların üst üste sarması gibi çok farklı sahnelerde bir şeyin üzerini kaplama fikriyle geçer.
Ayetlerle
Bakara 7. ayet — Kalplerin ve kulakların üzerine mühür vurulduğu, gözlerin üzerinde de bir örtü bulunduğu söylenir; örtü, hakikati görmeyi engelleyen kaplama olarak anlatılır.
Rad 3. ayet — Gecenin gündüzü örttüğü söylenir; kök, doğadaki düzenli bir olayı, birinin üzerine ötekinin kapanmasını anlatmak için kullanılır.
Enfal 11. ayet — Allah'ın onlara güven olarak uyku bürüdüğü anlatılır; örtme burada insanı saran ve rahatlatan bir hâl olarak geçer.
İbrahim 50. ayet — Giysilerin katrandan olduğu ve ateşin yüzleri kapladığı söylenir; kök, azabın yüzü sarması için kullanılır.
Yusuf 107. ayet — Allah'tan gelecek bürüyen bir azabın onlara gelmesinden güvende olup olmadıkları sorulur; kelime her yanı saran bir olayı gösterir.
Nur 40. ayet — Derin denizdeki karanlıklar benzetmesinde dalganın üstüne dalga geldiği, onu kapladığı söylenir; örtme, üst üste kaplanmayı anlatır.
Sık sorulanlar
Bu kök Kur'an'da neyi anlatır?
Kök, bir şeyin üstünü başka bir şeyle kaplamayı anlatır. Ayetlerde göz üstündeki örtü, geceyi gündüze bürümesi, uykunun sarması ve azabın yüzleri kaplaması bu kökle geçer.
Sözlükte bu kökün anlamları nelerdir?
Sözlükler bir şeyi örtmeyi, üstüne örtülen perdeyi, anlayışı örten baygınlığı ve herkesi sardığı için kıyameti sayar. Hepsinde ortak fikir kaplamak, bürümektir.