Tulû
Ortaya çıkmak, doğmak ve bir şeye muttali olmak. Kur'an'da güneşin doğuşu, hurma tomurcuğu ve gizlinin araştırılması için geçer.
Köklerde ne diyor?
طلع (TlE): Görünmek, ortaya çıkmak temel anlamdır; güneşin doğması ve doğduğu yer buradan adlandırılır. Bir şeyden haberdar olmak, hurma tomurcuğu ve öncü birlik de bu köktendir.
طلع (TlE) — Görünmek, ortaya çıkmak (Mekâyîs): يدل على ظهور وبروز
طلع (TlE) — Güneşin doğduğu yer (Mekâyîs): والمطلع: موضع طلوعها
طلع (TlE) — Birinin çıkagelmesi, bir şeye muttali olmak (Müfredât): طلع علينا فلان، واطلع
طلع (TlE) — Hurma tomurcuğu (Mekâyîs): والطلع: طلع النخلة
طلع (TlE) — Ordunun öncüsü (Mekâyîs): وطليعة الجيش: من يطلع طلع العدو
طلع (TlE) — Bir işin geliş yeri (Mekâyîs): والمطلع: المأتى
Tanım
Sözlükte kökün temel anlamı görünmek, ortaya çıkmaktır. Güneşin doğuşu ve doğduğu yer buradan adlandırılır; hurma tomurcuğu da çıkıp görünen şey olduğu için tal denir. Bir şeyi görmek için yükselip ona bakmak, bir şeyden haberdar olmak da bu kökten gelir. Kur'an'da kök güneşin doğuşu, tomurcuk ve fiilin 'ıttıla' biçimiyle gizli şeyleri araştırmak ya da bir şeye bakıp haberdar olmak anlamında geçer.
Ayetlerle
Meryem 78. ayet — Gaybı mı araştırdı, yoksa Rahman katında bir söz mü aldı diye sorulur. Fiil, görünmeyene bakıp ondan haberdar olmayı anlatır.
Taha 130. ayet — Güneş doğmadan ve batmadan önceki zaman anılır. Doğuş, günün başlangıç anı olarak geçer.
Şuara 148. ayet — Ziraat ürünleri ve hurmalıklar sayılırken hurmanın tal, yani tomurcuk ve salkımı anılır.
Kasas 38. ayet — Firavun, Musa'nın ilahını araştırmak için kendisine bir köşk yapılmasını ister. Fiil, yükselip bakarak haber almak anlamındadır.
Kadir 5. ayet — Kadir gecesinin esenliğinin şafağın doğduğu noktaya kadar sürdüğü bildirilir. Mutla, doğuş yeri ve anıdır.
Hümeze 7. ayet — Ayet, bir şeyin gönüllere tırmanıp onlara ulaştığını bildirir. Fiil burada üzerine çıkıp ona erişmeyi anlatır.
Sık sorulanlar
Tulû kökü sözlükte ne anlatır?
Temel anlamı görünmek ve ortaya çıkmaktır. Güneşin doğması ve doğduğu yer, hurma tomurcuğu ve bir şeyden haberdar olmak bu anlamdan gelir.
Kur'an'da bu kök hangi anlamlarda geçer?
Güneşin ve şafağın doğuşu, hurma tomurcuğu ve gaybı ya da bir şeyin gerçeğini araştırıp haberdar olmak anlamlarında geçer.