Yalan
Yalan, doğruluğun karşıtıdır; birini yalancılıkla suçlamak ve onu yalancı bulmak da aynı kökten gelir.
Köklerde ne diyor?
كذب (kpb): Doğruluğun karşıtı olan yalan temel anlamdır; birini yalancılıkla suçlamak (tekzîb) ve onu yalancı bulmak bundan doğar.
كذب (kpb) — Doğruluğun karşıtı (Mekâyîs): أصل صحيح يدل على خلاف الصدق
كذب (kpb) — Doğrunun zıddı (Lisân): الكذب: نقيض الصدق
كذب (kpb) — Birini yalancılığa nispet etmek (Mekâyîs): وكذبت فلانا: نسبته إلى الكذب
كذب (kpb) — Birini yalancı bulmak (Mekâyîs): وأكذبته: وجدته كاذبا
كذب (kpb) — Hem sözde hem fiilde olabilmesi (Müfredât): وأنه يقال في المقال والفعال
كذب (kpb) — Teşvik deyimi: üzerinize vacip oldu (Ayn): أي: وجب عليكم، ودونكم الحج
Tanım
Kẕb kökünün sözlükteki temel anlamı doğruluğun karşıtı olan yalandır. Kök, bir kimseyi yalancılığa nispet etmeyi ve onu yalancı bulmayı da anlatır; yalan hem sözde hem fiilde olabilir. Kur'an'da kök iki yönde işler: kişinin kendi söylediği yalan ya da Allah'a uydurulan yalan, bir de gelen ayetleri ve gerçeği yalana çıkarmak. İkincisi, doğruyu yalan sayıp ona sırt çevirmeyi gösterir.
Ayetlerle
Bakara 10. ayet — Kalplerinde hastalık olanlar için yalan söylemekte oldukları şeyler yüzünden can yakıcı bir azap olduğu söylenir. Yalan burada kişinin kendi sözünde doğruluktan ayrılması olarak geçer.
Nisa 50. ayet — Ayet, yalanı Allah'a karşı nasıl uydurduklarına bakılmasını ister ve bunun açık bir zarar olduğunu belirtir. Burada yalan, Allah adına söylenen asılsız söz anlamındadır.
Enam 5. ayet — Onlara gerçek geldiğinde onu yalana sardıkları, alay ettikleri şeylerin haberlerinin yakında kendilerine geleceği söylenir. Kök burada gelen gerçeği yalan saymayı anlatır.
Araf 36. ayet — Ayetlerimiz hakkında yalana sarılanlar ve ondan büyüklenenler ateş sahibi olarak anılır. Yalana çıkarma, büyüklenmeyle birlikte gelen bir tavır olarak verilir.
Tevbe 42. ayet — Allah, yemin edip gücümüz yetseydi sizinle çıkardık diyenlerin kesinlikle yalancı olduğunu bildiğini söyler. Ayet, sözle durumun örtüşmemesini yalancılık olarak adlandırır.
Yunus 17. ayet — Allah'a iftira atan ya da ayetlerini yalana sarandan daha yanlışta olan kimsenin olmadığı söylenir. Ayet, iki yalanı yan yana koyar: uydurulan söz ve gelen ayetin yalana çıkarılması.
Sık sorulanlar
Yalan kelimesinin kökü ne anlatır?
Kẕb kökü doğruluğun karşıtını, yani yalanı anlatır. Ayrıca birini yalancılığa nispet etmek ve yalancı bulmak anlamları da bu kökten gelir.
Kur'an'da yalana sarılmak neyi gösterir?
Ayetlerde kök hem uydurulan yalanı hem de ayetleri ve gerçeği yalana çıkarmayı anlatır; 6:5 ve 7:36 ikincisine örnektir.