فاي (fAy) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler

فاي kökü ne anlama gelir?

Bir şeyde aralık ve yarılma temel anlamdır. Başı kılıçla yarmak ve iki dağ arasındaki açıklık bundandır; insan topluluğu (fie) da bu kökten türetilir.

فاي (fAy) kökü Kuran'da 9 ayette, toplam 11 kez geçer.

فاي kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları

Bir şeyde açılma, aralık (Mekâyîsü'l-Luğa)

يدل على انفراج في شيء

Başı kılıçla yarmak (Mekâyîsü'l-Luğa)

فأوت رأسه بالسيف فأوا، أي فلقته

İki dağ arasındaki açıklık (Mekâyîsü'l-Luğa)

والفأو: فرجة ما بين الجبلين

İnsanlardan bir topluluk (fie) (Lisânü'l-Arab)

ومنه اشتق اسم الفئة، وهم طائفة من الناس

Lisânü'l-Arab'da فاي maddesi (İbn Manzûr)

فأي: فَأَوْتُه بالعَصا: ضَرَبْتُه؛ عَنِ ابْنِ الأَعرابي. قَالَ اللَّيْثُ: فَأَوْتُ رأْسه فَأْواً وفأَيْتُه فَأْياً إِذَا فَلَقته بالسَّيف، وَقِيلَ: هُوَ ضَرْبُكَ قِحْفَه حَتَّى يَنْفَرِجَ عَنِ الدِّمَاغِ. والانْفِيَاءُ: الانْفراج، وَمِنْهُ اشْتق اسْمُ الفئةِ، وَهُمْ طَائِفَةٌ مِنَ النَّاسِ. والفَأْوُ: الشَّق. فَأَوْتُ رأْسه فأْواً وفَأَيْتُه فانْفَأَى وتَفَأَّى وفَأَيْت القَدَح فَتَفَأَّى: صَدَعْتُه فَتَصَدَّع. وانْفَأَى القَدَح: انشقَّ. والفَأْو: الصَّدْع فِي الْجَبَلِ؛ عَنِ اللِّحْيَانِيِّ. والفَأْوُ: مَا بَيْنَ الْجَبَلَيْنِ، وَهُوَ أَيضاً الوَطِيءُ بَيْنَ الحَرَّتَيْن، وَقِيلَ: هِيَ الدَّارةُ مِنَ الرِّمال؛ قَالَ النَّمِرُ بْنُ تَوْلَبٍ: / لَمْ يَرْعَها أَحَدٌ واكْتَمَّ رَوْضتَها ... فَأْوٌ، مِنَ الأَرضِ، مَحْفُوفٌ بأَعلامِ / وَكُلُّهُ مِنَ الِانْشِقَاقِ وَالِانْفِرَاجِ. وَقَالَ الأَصمعي: الفَأْو بَطْنٌ مِنَ الأَرض تُطِيفُ بِهِ الرِّمَالُ يَكُونُ مُسْتطِيلًا وَغَيْرَ مُسْتَطِيلٍ، وَإِنَّمَا سُمِّيَ فَأْواً لانْفِراج الْجِبَالِ عَنْهُ لأَن الانْفِيَاء الِانْفِتَاحُ والانْفِراج؛ وَقَوْلُ ذِي الرُّمَّةِ: / راحَتْ مِنَ الخَرْجِ تَهْجِيراً فَمَا وَقَعَتْ ... حَتَّى انْفَأَى الفَأْوُ، عَنْ أَعناقِها، سَحَرا / الْخَرْجُ: مَوْضِعٌ، يَعْنِي أَنها قَطعت الفأْوَ وَخَرَجَتْ مِنْهُ، وَقِيلَ فِي تَفْسِيرِهِ: الفَأْو اللَّيْلُ؛ حَكَاهُ أَبو لَيْلَى. قَالَ ابْنُ سِيدَهْ: وَلَا أَدري مَا صِحَّتُهُ. التَّهْذِيبَ فِي قَوْلِ ذِي الرُّمَّةِ: حَتَّى انْفَأَى أَي انْكَشَفَ. والفَأْو فِي بَيْتِهِ أَيضاً: طَرِيقٌ بَيْنَ قَارَّتَيْنِ بِنَاحِيَةِ الدَّوّ بَيْنَهُمَا فَجٌّ وَاسِعٌ يُقَالُ لَهُ فَأْوُ الرَّيّان، قَالَ الأَزهري: وَقَدْ مَرَرْتُ بِهِ. والفَأْوَى، مَقْصُورٌ: الفَيْشةُ؛ قَالَ: / وكُنْت أَقُولُ جُمْجُمةٌ، فأَضْحَوْا ... هُمُ الفَأْوى وأَسْفَلُها قَفاها / والفِئَة: الْجَمَاعَةُ مِنَ النَّاسِ، وَالْجَمْعُ فِئَات وفِئُون عَلَى مَا يَطَّرِدُ فِي هَذَا النَّحْوِ، وَالْهَاءُ عِوَضٌ مِنَ الْيَاءِ؛ قَالَ الْكُمَيْتُ: / تَرَى مِنْهُمْ جَماجِمَهم فِئينا / أَي فِرَقًا مُتَفَرِّقَةً؛ قَالَ ابْنُ بَرِّيٍّ: صَوَابُهُ أَنْ يَقُولَ وَالْهَاءُ عِوَضٌ مِنَ الْوَاوِ لأَن الفِئَة الْفِرْقَةُ مِنَ النَّاسِ، مِنْ فَأَوْت بِالْوَاوِ أَي فَرَّقْت وشَقَقْت. قال: وحكي فأَوْتُ فَأَواً وفَأْياً، قَالَ: فَعَلَى هَذَا يَصِحُّ أَن يَكُونَ فِئَةٌ مِنَ الْيَاءِ. التَّهْذِيبُ: والفِئة، بِوَزْنِ فِعة، الفِرقة مِنَ النَّاسِ، مِنْ فَأَيْت رَأْسَهُ أَي شَقَقْتُهُ، قَالَ: وَكَانَتْ فِي الأَصل فِئْوة بِوَزْنِ فِعْلَة فَنَقَصَ. وَفِي حَدِيثِ ابْنِ عُمر وَجَمَاعَتِهِ: لَمَّا رَجَعُوا مِنْ سَريَّتهم قَالَ لَهُمْ أَنَا فِئَتكم؛ الفِئَة: الْفِرْقَةُ وَالْجَمَاعَةُ مِنَ النَّاسِ فِي الأَصل، وَالطَّائِفَةُ الَّتِي تُقيم وَرَاءَ الْجَيْشِ، فَإِنْ كَانَ عَلَيْهِمْ خَوْفٌ أَو هَزِيمَةٌ التجأُوا إليهم.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 15, s. 144 — Şamile'de tam madde

Kitâbu'l-Ayn'da فاي maddesi (Halîl b. Ahmed)

الفأو: من قولك: فأوت رأسه بالسيف فأوَاء وفأيته فأياء وهو ضربّك فِحْفَهُ حتى ينفرج عن الدّماغ . . والانفياء: الانفراج . . ومنه اشتقاق الِغة وهى طائفة من الناس والجميع: فئات وفئون. ظ

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed

Mekâyîsü'l-Luğa'da فاي maddesi (İbn Fâris)

الفاء والألف والواو أصل صحيح يدل على انفراج في شيء. يقال: فأوت رأسه بالسيف فأوا، أي فلقته. والفأو: فرجة ما بين الجبلين. قال: حتى انفأى الفأو عن أعناقها سحرا ... نشحن فلا ري ولا هيم

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 4, s. 468 — Şamile'de tam madde

فاي kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?

فِئَةٍۢ (fietin) — (başka) bir birliğe: 3 kez · فِئَةًۭ (fieten) — bir toplulukla: 2 kez · فِئَةٌۭ (fietun) — bir topluluğu: 2 kez · فِئَتَيْنِ (fieteyni) — iki gruba ayrıldınız: 2 kez · ٱلْفِئَتَانِ (l-fietani) — iki topluluk: 1 kez · فِئَتُكُمْ (fietukum) — topluluğunuz: 1 kez

فاي kökü hangi ayetlerde geçer?

• Bakara Suresi 249. ayet — Tâlût, askerleriyle yola çıkınca onlara: "Allah, sizi bir nehirle imtihan edecek. Kim ondan içerse benden değildir. Bir…
• Ali İmran Suresi 13. ayet — İki topluluğun karşılaşmasında kesinlikle sizin için bir gösterge vardır: Topluluğun birisi Allah yolunda savaşan…
• Nisa Suresi 88. ayet — Size ne oluyor ki; yaptıklarından dolayı, Allah onları ters yüz ettiği halde, münafıklar hakkında iki gruba ayrıldınız!…
• Enfal Suresi 16. ayet — Kim böyle bir günde, savaşmak için bir cepheye çekilmek amacıyla veya başka bir birliğe katılmanın dışında, düşmana…
• Enfal Suresi 19. ayet — Eğer fetih istiyorsanız, işte size fetih geldi. Eğer son verirseniz, o sizin için daha hayırlıdır. Eğer dönerseniz, Biz…
• Enfal Suresi 45. ayet — Ey Îmân Edenler! Bir toplulukla karşılaştığınız zaman, kararlı ve dirençli olun ve Allah'ı çok anın ki arzu ettiğinize…
• Enfal Suresi 48. ayet — Hani, şeytân onlara yaptıkları işi süslü gösterip: "Bugün, sizi hiçbir insan topluluğu yenemez, ben de muhakkak sizin…
• Kehf Suresi 43. ayet — Allah'tan başka kendisine yardım edecek kimseler olmadı. Ve kendi kendisini de koruyamadı.
• Kasas Suresi 81. ayet — Sonra, onu ve yurdunu yerin dibine geçirdik. Allah'a karşı kendisine yardım edecek bir taraftar da olmadı. Yardım…