Ağaç
İç içe girme ve yükseklik temel anlamdır; gövdeli bitki olan ağaç ve sözlerin birbirine girdiği çekişme bu kökle anlatılır.
Köklerde ne diyor?
شجر ($jr): Birbirine yakın iki temel anlamı vardır: şeylerin iç içe girmesi ve yükseklik. Gövdeli bitki olan ağaç ve sözlerin birbirine girdiği çekişme (müşâcere) buradan doğar.
شجر ($jr) — İç içe girme ve yükseklik (Mekâyîs): تداخل الشيء بعضه في بعض، ومن علو في شيء وارتفاع
شجر ($jr) — Gövdesi olan bitki, ağaç (Müfredât): الشجر من النبات: ما له ساق
شجر ($jr) — Çekişme, anlaşmazlık (Müfredât): والتشاجر: المنازعة
شجر ($jr) — Sözlerin birbirine girmesinden ötürü tartışma (Mekâyîs): وسميت مشاجرة لتداخل كلامهم بعضه في بعض
شجر ($jr) — Hevdecin ahşap iskeleti (Müfredât): والشجار: خشب الهودج
شجر ($jr) — Çene (Mekâyîs): الشجر الذقن بعينه
Tanım
Sözlükler kökte iki yakın anlam görür: şeylerin iç içe girmesi ve yükseklik. Gövdesi olan bitki, yani ağaç, buradan adlandırılır; sözlerin birbirine girmesinden doğan tartışma ve çekişme de aynı kökün kolu sayılır. Kur'an'da kök hem ağaç anlamında geçer, hem de aralarında çekişilen konular için kullanılır. Adem'e yaklaşması yasaklanan ağaç, temiz kelimenin benzetildiği ağaç, Musa'ya seslenilen ağaç ve kalem olacak ağaçlar bunlar arasındadır.
Ayetlerle
Bakara 35. ayet — Adem'e ve eşine bahçede dilediklerince yemeleri ama bu ağaca yaklaşmamaları söylenir; yaklaşılırsa yanlış yapanlardan olunacaktır.
Nisa 65. ayet — Aralarında çekişilen konuda seni hakem kılmadıkça ve verdiğin hükme tam teslim olmadıkça inanmış olmayacakları söylenir; kök burada çekişme anlamındadır.
İbrahim 24. ayet — Temiz kelime, kökü sabit ve dalı gökte olan temiz bir ağaca benzetilir; ağaç, benzetmenin görünen yüzüdür.
Nahl 10. ayet — Gökten indirilen sudan içecek ve değerlendirilen ağaç çıktığı söylenir; kök, bitkiyi suyun bir sonucu olarak gösterir.
Neml 60. ayet — Su indirip göz alıcı bahçeler bitirenin Allah olduğu, insanın bir ağacını bile bitiremeyeceği söylenir; ağaç, yaratışın örneği olur.
Lokman 27. ayet — Yeryüzündeki bütün ağaçlar kalem olsa ve deniz yedi denizle uzatılsa Allah'ın kelimelerinin bitmeyeceği söylenir; ağaç ölçü olarak geçer.
Sık sorulanlar
Bu kök yalnız ağaç anlamında mı geçer?
Hayır. Sözlük iç içe girmeyi, yüksekliği ve sözlerin birbirine girdiği çekişmeyi de sayar. Ayetlerde kök hem ağaç hem de aralarında çekişilen konu olarak görülür.
Adem'in yaklaşmaması istenen ağaç hangi ayetlerde geçer?
Ayet 2:35 ve 7:19'da Adem ile eşine bu ağaca yaklaşmamaları söylenir. 20:120'de ise Şeytan Adem'e kalıcı ağacı göstereyim mi diye sorar.