Basiret
bSr kökü bir şeyi bilmek ve açıklık anlamlarını taşır; göz, görme gücü ve kalbin kavrama gücü olan basiret bu kökten gelir.
Köklerde ne diyor?
بصر (bSr): İki temel anlamı vardır: bir şeyi bilmek ve bir şeyin kalınlığı. Göz ve görme gücü, kalbin kavrama gücü (basîret) ve ibret ilk anlamdan gelir; özü açıklıktır.
بصر (bSr) — Bir şeyi bilmek (Mekâyîs): أحدهما العلم بالشيء
بصر (bSr) — Hepsinin özü açıklık (Mekâyîs): وأصل ذلك كله وضوح الشيء
بصر (bSr) — Gören organ, göz (Müfredât): البصر يقال للجارحة الناظرة
بصر (bSr) — Kalbin kavrama gücü (basîret) (Müfredât): ويقال لقوة القلب المدركة: بصيرة وبصر
بصر (bSr) — İbret (Ayn): والبصيرة: العبرة
بصر (bSr) — Bir şeyin kalınlığı (Mekâyîs): فبصر الشيء غلظه
Tanım
bSr kökünün sözlükteki anlamı bir şeyi bilmek ve açıklıktır; kökün kalınlık anlamı da vardır. Gören organ olan göz ve görme gücü, kalbin kavrama gücü olan basiret ve ibret bu köktendir. Kur'an'da kök gözü, görmeyi ve hakkıyla görmeyi anlatır; Allah'ın görenliği ve insanın hakikati görüp görmemesi bu bağlamda geçer.
Ayetlerle
Bakara 7. ayet — Hakikati görmelerinde bir örtü olanlar anlatılır. Ebsar, kalbin ve işitmenin yanında anılan görme gücüdür.
Nisa 58. ayet — Allah, daima işiten ve hakkıyla görendir diye anılır. Basir, Allah'ın bir niteliği olarak geçer.
Enam 46. ayet — Allah işitmeyi ve görmeyi alsa, kalplere mühür vursa, başka hangi ilahın bunu geri getireceği sorulur.
Yunus 31. ayet — Rızık veren, işitme ve görmelere malik olan ve işi çekip çeviren sorusu sorulur. Görmeler Allah'ın elinde olan bir güç olarak anılır.
Yusuf 93. ayet — Gömleğin babanın yüzüne bırakılması hâlinde basiretinin geleceği söylenir. Basir, hakikati görme anlamında geçer.
Sık sorulanlar
Basiret kelimesinin sözlük kökü nedir?
bSr kökü bir şeyi bilmek ve açıklık demektir. Gören organ olan göz ve kalbin kavrama gücü olan basiret bu köktendir.
Kur'an'da bSr kökü hangi anlamlarda geçer?
Kök, gözü ve görme gücünü, Allah'ın hakkıyla görenliğini ve hakikati görüp görememeyi anlatır.