Dâbbe
Dâbbe, yerde yürümekten daha hafif hareket eden canlıdır. Kur'an'da yeryüzündeki küçük büyük hareketli canlıların tümü için kullanılır.
Köklerde ne diyor?
دبب (dbb): Yerde yürümekten daha hafif bir hareket temel anlamdır; yer üzerinde kımıldayan her canlıya dâbbe denir. Fark edilmeden sızıp yayılmak da buradan gelir.
دبب (dbb) — Yürümekten hafif, yerdeki hareket (Mekâyîs): وهو حركة على الأرض أخف من المشي
دبب (dbb) — Yerde yürüyen her canlı (dâbbe) (Mekâyîs): وكل ما مشى على الأرض فهو دابة
دبب (dbb) — Hafif yürüyüş (Müfredât): الدب والدبيب: مشي خفيف
دبب (dbb) — Hareketi duyuyla sezilmeyen sızma (içki, yıpranma) (Müfredât): مما لا تدرك حركته الحاسة
دبب (dbb) — İnsanlar arasında laf taşıyan (Mekâyîs): النمام الذي يدب بين الناس
دبب (dbb) — Ayı (Ayn): والدب من السباع
Tanım
Kökün temel anlamı yerdeki hafif harekettir; yerde kımıldayan her canlıya bu ad verilir. Kur'an'da dâbbe, karnı üstünde, iki ya da dört ayak üstünde yürüyenleri kapsayan geniş bir canlı sınıfıdır. Rızkı, yaratılışı, Allah'a secdesi ve ümmetler olarak anılması ayetlerde bu canlılar için sayılır. Bir ayette de yeryüzünden çıkacak ve konuşacak bir dâbbe anlatılır.
Ayetlerle
Enam 38. ayet — Yerdeki her dâbbe ve kanatlı kuşun 'sizin gibi ümmetler' olduğu söylenir; sonunda hepsinin Rablerine toplanacağı belirtilir.
Hud 6. ayet — Yeryüzünde rızkı Allah'a ait olmayan hiçbir dâbbe olmadığı, Allah'ın onun duracağı yeri de bildiği ve hepsinin apaçık kitapta olduğu söylenir.
Nur 45. ayet — Her dâbbenin sudan yaratıldığı; kimi karnı üstünde, kimi iki, kimi dört ayak üstünde yürür şeklinde çeşitleri sayılır.
Ankebut 60. ayet — Rızkını taşıyamayan nice dâbbenin olduğu, onları da insanları da Allah'ın rızıklandırdığı söylenir.
Nahl 49. ayet — Gökte ve yerdeki her dâbbe ile meleklerin Allah'a secde ettiği ve büyüklenmediği anlatılır.
Neml 82. ayet — Söz başlarına gelince yerden bir dâbbe çıkarılacağı ve insanlara ayetlere kesin inanmadıklarını konuşacağı anlatılır.
Sık sorulanlar
Dâbbe sözcüğü yalnız hayvanlar için mi geçer?
Ayetlerde yerde hareket eden her canlı için geçer; yürüyüş biçimlerine göre karınlı, iki ve dört ayaklı olanlar sayılır, 27:82'de ise konuşan bir dâbbe anlatılır.
Dâbbenin rızkı kimden gelir?
11:6 ve 29:60'a göre yeryüzündeki her dâbbenin rızkı Allah'a aittir; rızkını taşıyamayanları da insanları da Allah rızıklandırır.