Deraye
Bir şeyi incelikli bir yolla tanımak, sezmek ve idrak etmek; sana ne bildirdi sözü bu köktendir.
Köklerde ne diyor?
دري (dry): Hemzesiz biçimin iki aslı vardır: bir şeye yönelip kastetmek ve sivrilik. Bilmek, bir şeyi incelikli bir yolla tanımaktır; Kur'an'daki 'sana ne bildirdi' sözü bu köktendir.
دري (dry) — Bir şeye yönelmek, onu aramak (Mekâyîs): أحدهما قصد الشيء واعتماده طلبا
دري (dry) — Bir şeydeki sivrilik (Mekâyîs): والآخر حدة تكون في الشيء
دري (dry) — Bir tür incelikle elde edilen bilgi (Müfredât): الدراية: المعرفة المدركة بضرب من الحيل
دري (dry) — Bir şeyi bilmek, tanımak (Lisân): دريت الشيء أدريه عرفته
دري (dry) — Başkasına bildirmek (Lisân): وأدريته غيري إذا أعلمته
دري (dry) — Koyun boynuzu (Müfredât): والمدرى: لقرن الشاة
Tanım
Kökün anlamları arasında bir şeye yönelip onu aramak ve sivrilik vardır. Bilmek, bir şeyi incelikli bir yolla elde etmek ve tanımaktır; başkasına bildirmek de aynı kökle söylenir. Kur'an'da kök çoğunlukla insanın bilemediği, kendi başına sezemediği şeyler için geçer; sana ne bildirdi sözü kavramın tipik kullanımıdır.
Ayetlerle
Yunus 16. ayet — Allah dileseydi bunu okumayacağını ve onlara bildirmeyeceğini söyler, öncesinde aralarında bir ömür kaldığını ekler. Kök, bilgilendirmeyi anlatır.
Lokman 34. ayet — Kimsenin yarın ne kazanacağını ve nerede öleceğini idrak edemeyeceği söylenir. Kök, insana kapalı olanın sezilememesini anlatır.
Ahzab 63. ayet — İnsanlar saati sorar; ona nereden idrak edeceksin denir ve bilgisinin Allah katında olduğu belirtilir.
Ahkaf 9. ayet — Elçi, kendisine ve onlara ne yapılacağını idrak edemediğini söyler ve yalnız vahyedilene uyduğunu belirtir.
Hâkka 3. ayet — O gerçekleşenin ne olduğunu sana idrak ettiren nedir diye sorulur. Soru, bilginin kendiliğinden gelmediğini vurgular.
Cin 10. ayet — Yeryüzündekiler için bir şer mi dilendiğini yoksa olgunlaştırma mı istendiğini sezemediklerini söylerler. Kök, sezememeyi anlatır.
Sık sorulanlar
Deraye ile ilim arasında fark var mı?
Sözlükte deraye, bir şeyi incelikli yolla tanıyıp sezmektir. Kur'an'da çoğunlukla insanın kendiliğinden bilemeyeceği, kendisine bildirilmesi gereken şey için kullanılır.
Sana ne bildirdi sözü ne anlatır?
Bir şeyin ne olduğunu kendi başına idrak edemeyeceğini ve bilginin kendisine bildirilmesi gerektiğini vurgulayan soru kalıbıdır; ayetlerde saat ve gerçekleşen için geçer.