Dişi
Dişi, erkeğin karşıtıdır; yumuşak demir ve bitkisi güzel toprak da bu kökle anılır. Kur'an'da kök dişi için ve dişi diye adlandırılanlar için geçer.
Köklerde ne diyor?
انث (Anv): Dişi, erkeğin karşıtıdır. Dişilerde güç erkeğe göre zayıf olduğundan yumuşak demire ve bitkisi bol, yumuşak toprağa da bu kökten ad verilir.
انث (Anv) — Dişi; erkeğin karşıtı (Mekâyîs): الأنثى خلاف الذكر
انث (Anv) — Zayıflık sebebiyle işi zayıf olana denmesi (Müfredât): فقيل لما يضعف عمله: أنثى
انث (Anv) — Yumuşak demir (Müfredât): ومنه قيل للحديد اللين: أنيث
انث (Anv) — Bitkisi güzel toprak (Mekâyîs): وأرض أنيثة: حسنة النبات
انث (Anv) — Hayalar ve kulaklar (ikil) (Ayn): والأنثيان: الخصيتان، والانثيان: الأذنان
انث (Anv) — Cansız şeyler (inâs) (Lisân): ويقال للموات الذي هو خلاف الحيوان: الإناث
Tanım
Sözlükler kökün temel anlamını erkeğin karşıtı olan dişi olarak verir. Dişilerde güç erkeğe göre zayıf sayıldığı için yumuşak demire ve bitkisi bol, yumuşak toprağa da bu kökten ad verilir. Kur'an'da kök, doğuran ve taşıyan dişiyi, erkek ve dişi ayrımını, yani karşıtlığı ve bahşedilen çocuk cinsini anlatır. Aynı zamanda kendilerine dişi adı verilen putlar ve melekler hakkındaki iddialar da bu kökle geçer.
Ayetlerle
Ali İmran 36. ayet — İmran'ın karısı doğurduğunda 'kız doğurdum' der ve erkeğin dişi gibi olmadığını söyler; kök, doğan çocuğun cinsini anlatır.
Rad 8. ayet — Allah'ın her dişinin neyi taşıdığını bildiği söylenir; kök, gebelik taşıyan dişiyi gösterir.
Nahl 58. ayet — Birine dişi müjdelendiğinde yüzünün kapkara kesildiği anlatılır; kök toplumdaki bir tutumu eleştirmek için geçer.
Mümin 40. ayet — Erkek ya da kadın, inanıp düzeltici iş yapanın cennete gireceği söylenir; kök, karşılıkta eşit olan iki cinsten birini anlatır.
Şura 49. ayet — Allah'ın dilediğine dişiler, dilediğine erkekler bahşettiği söylenir; kök, çocuk bahşetmenin Allah'a ait olduğunu gösterir.
Saffat 150. ayet — Melekleri dişi mi oluşturduk diye sorulur; kök, meleklere dişi demenin şahitliksiz bir iddia olduğunu gösterir.
Sık sorulanlar
Bu kök Kur'an'da neyi anlatır?
Kök erkeğin karşıtı olan dişiyi anlatır. Ayetlerde doğan çocuk, rahimde taşınan, bahşedilen çocuk ve erkek ile kadın karşılaştırması için geçer.
Kökün sözlükteki başka anlamları var mı?
Evet. Sözlükler yumuşak demiri ve bitkisi güzel toprağı da bu kökle anar; dişilerde gücün zayıf sayılması nedeniyle yumuşak olana bu ad verilmiştir.