Doğu
Aydınlanma ve açılma; güneşin doğup ışık saçması ve doğduğu yer. Kur'an'da doğu, doğular ve gün doğumu için geçer.
Köklerde ne diyor?
شرق ($rq): Aydınlanma ve açılma temel anlamdır; güneşin doğup ışık saçması buradan gelir. Doğu, yazın ve kışın iki doğuş yeri ile teşrik günleri de bu köktendir.
شرق ($rq) — Aydınlanma ve açılma (Mekâyîs): أصل واحد يدل على إضاءة وفتح
شرق ($rq) — Güneşin doğması ve ışık saçması (Mekâyîs): شرقت الشمس، إذا طلعت. وأشرقت، إذا أضاءت
شرق ($rq) — Yazın ve kışın güneşin doğduğu iki yer (Mekâyîs): والمشرقان: مشرقا الصيف والشتاء
شرق ($rq) — Kurban etlerinin güneşte kurutulduğu günler (teşrik) (Mekâyîs): وأيام التشريق سميت بذلك لأن لحوم الأضاحي تشرق فيها للشمس
شرق ($rq) — Suyla boğulmak, suyun boğaza takılması (Ayn): والشرق بالماء كالغص بالطعام
شرق ($rq) — Kulağı yarık koyun (Mekâyîs): الشاة الشرقاء: المشقوقة الأذن
Tanım
Kökün temel anlamı aydınlanmak ve açılmaktır; güneşin doğup ışık saçması buradan gelir. Yazın ve kışın güneşin doğduğu iki yer, doğu yönü ve kurban etlerinin güneşte kurutulduğu teşrik günleri de bu köktendir. Kur'an'da kök; doğu ile batının Allah'a ait olması, iki doğu ve doğular, gün doğumu vakti ve yerin Rabbinin nuruyla aydınlanması bağlamında geçer.
Ayetlerle
Bakara 115. ayet — Doğu ve batı Allah'ındır; nereye yönelinirse Allah'ın yönü orasıdır. Allah genişletendir ve bilgedir.
Hicr 73. ayet — Güneş doğarken gelen çığlık, ahaliyi yakalar; kök burada doğuş vaktini bildirir.
Şuara 28. ayet — Doğunun, batının ve ikisinin arasındakilerin Rabbi olduğu, akıl edildiği takdirde anlaşılır diye söylenir.
Sad 18. ayet — Dağlar, gün doğumunda ve gün batımında birlikte hareket eder; ayet gün doğumunu anar.
Zümer 69. ayet — Yer, Rabbinin nuruyla aydınlanır; ardından kitap konur ve aralarında hak ile hüküm gerçekleştirilir.
Rahman 17. ayet — İki doğunun Rabbi ve iki batının Rabbi olarak anılır; doğu ve batı çift olarak geçer.
Sık sorulanlar
Doğu kavramı sözlükte neye dayanır?
Kökün temel anlamı aydınlanmak ve açılmaktır. Güneşin doğup ışık saçması ve doğduğu yer bundan türer; yazın ve kışın iki doğuş yeri de bu köktendir.
Kur'an'da doğu hangi biçimlerde anılır?
Doğu, iki doğu ve doğular biçiminde anılır. Genellikle batıyla birlikte, onların Rabbinin Allah olduğu söylenerek geçer; ayrıca gün doğumu vakti için de kullanılır.